ไม่อยากดู ไม่อยากฟัง มีอาการเบื่อข่าว (News Avoidance) หลายคนที่รู้จักมีอาการเดียวกัน เบื่อข่าวการเมือง สาเหตุของโรคคล้าย ๆ กัน คือรู้สึก Toxic กับข่าวโจมตีทางการเมือง ทั้งบนแพลตฟอร์มสื่อ และโซเชียลมีเดียส่วนบุคคล วิธีรักษาเยียวยา คือ Switch Off รายการคุยข่าวการเมือง
สำหรับเรื่องนี้ คุณอนุพงษ์ ไชยฤทธิ์ อดีตรองผู้อำนวยการ ส.ส.ท. ด้านเทคโนโลยีการกระจายสื่อ ได้ให้ความรู้ในเฟซบุ๊ก “Anupong Chaiyariti” ไว้ว่า อาการเช่นนี้ ไม่ได้สะท้อนความไม่สนใจบ้านเมือง หากสะท้อนว่า “รูปแบบข่าวการเมือง” ในปัจจุบัน กำลังสร้างภาระทางอารมณ์สูงเกินกว่าที่ผู้รับข่าวจะรับไหว ข่าวจำนวนมากไม่ได้ช่วยให้เข้าใจสังคมมากขึ้น แต่กลับทำให้รู้สึกโกรธ เหนื่อยล้า และหมดพลัง นี่คือสิ่งที่งานวิจัยด้านสื่อเรียกว่า News Avoidance การหลีกเลี่ยงข่าวไม่ใช่เพราะไม่แคร์ประชาธิปไตย แต่เพราะข่าวกลายเป็นพิษต่อสุขภาวะทางใจ
งานศึกษาของ Reuters Institute for the Study of Journalism ชี้ว่า ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ผู้คนหลีกเลี่ยงข่าว โดยเฉพาะข่าวการเมืองที่เน้นความขัดแย้ง การโจมตีตัวบุคคล และการผสมปนเประหว่าง “ข่าว” กับ “ความคิดเห็น” อย่างแยกไม่ออก เมื่อข่าวถูกออกแบบมาให้เร้าอารมณ์มากกว่าสร้างความเข้าใจ ผู้ชมจำนวนหนึ่งจึงเลือกปิดสวิตช์ เพื่อปกป้องตัวเอง
ในบริบทนี้ การ switch off รายการคุยข่าวการเมือง ไม่ใช่การหนีปัญหา แต่คือการตั้ง “ขอบเขตสุขภาวะข่าว” (News Hygiene) คล้ายกับการเลือกอาหารที่ดีต่อร่างกาย คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ “จะเลิกเสพข่าวหรือไม่” แต่คือ “จะเสพข่าวอย่างไร โดยไม่ป่วยจากข่าว”
แนวคิด News Diet จึงเข้ามามีบทบาทในฐานะวิธีบำบัดอาการเบื่อข่าว News Diet ไม่ได้เรียกร้องให้รับข่าวน้อยลงอย่างเดียว แต่ให้รับข่าวอย่างมีสติ มีวินัย และเลือกคุณค่าทางสาระเหนืออารมณ์
หลักปฏิบัติแรกของ News Diet คือ จำกัดเวลาในการรับข่าว เลือกช่วงเวลาที่แน่นอนวันละหนึ่งถึงสองครั้ง และหลีกเลี่ยงการเปิดข่าวเป็นเสียงพื้นหลังตลอดทั้งวัน ข่าวการเมืองมีพลังในการกระตุ้นอารมณ์ หากเสพอย่างต่อเนื่อง สมองจะอยู่ในภาวะตื่นตัวและตึงเครียดโดยไม่จำเป็น
ประการที่สอง คือ แยกข่าวออกจากรายการคุยข่าว อย่างชัดเจน ข่าวข้อเท็จจริงและรายงานเชิงอธิบายควรเป็นอาหารหลัก ขณะที่ Political talk show ซึ่งมักใช้ความขัดแย้งเป็นกลไกเรียกความสนใจ ควรถูกจัดอยู่ในหมวด “บริโภคเป็นครั้งคราว” หรือหลีกเลี่ยง หากเนื้อหาไม่ได้เพิ่มความเข้าใจใหม่ แต่เพิ่มเพียงอารมณ์โกรธหรือดูหมิ่น
ประการที่สาม คือ เลือกแหล่งข่าวจำนวนน้อย แต่เชื่อถือได้ แทนการติดตามเพจหรือช่องข่าวจำนวนมาก การมีแหล่งข่าวหลักเพียงไม่กี่แห่งที่แยกข่าวกับความเห็นชัดเจน ให้บริบทครบ และใช้ภาษาที่ไม่ยั่วยุ จะช่วยลดความสับสนและความเครียดจากข่าวได้อย่างมีนัยสำคัญ
อีกหัวใจหนึ่งของ News Diet คือการเปลี่ยนจากข่าวเร็ว เป็นข่าวลึก ลดการไล่ตาม Breaking News หรือ Live Commentary แล้วหันไปอ่านบทอธิบาย บทวิเคราะห์หลังเหตุการณ์จบ หรือรายงานเชิงโครงสร้าง ข่าวลักษณะนี้ช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจ “เหตุและผล” มากกว่าถูกดึงเข้าไปในอารมณ์ของความขัดแย้งรายวัน
สุดท้าย คือการตั้งขอบเขตบนโซเชียลมีเดีย การ Mute หรือ Unfollow เนื้อหาการเมืองที่ทำให้อารมณ์เสีย ไม่ได้ทำให้เราเป็นพลเมืองที่แย่ลง ตรงกันข้าม มันช่วยรักษาพลังทางใจไว้สำหรับการมีส่วนร่วมกับสังคมในรูปแบบที่สร้างสรรค์กว่า การไม่ร่วมวงทะเลาะ ไม่ได้แปลว่าไม่แคร์บ้านเมือง
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
