เทศกาลสงกรานต์ในความทรงจำของคุณเป็นอย่างไร ? แน่นอนว่า ภาพที่หลายคนคุ้นเคยเป็นอย่างดี คือการสาดน้ำให้ชุ่มฉ่ำคลายร้อน แต่สงกรานต์ยังมีเหตุการณ์ใหญ่ ๆ ที่ผู้คนมากมายต่างมีความทรงจำร่วมกัน เรารวบรวม 7 เหตุการณ์สงกรานต์ ที่เชื่อว่า ผู้คนต่างก็ยังจดจำเหตุการณ์ได้เป็นอย่างดี

1.สงกรานต์วันวาน กับสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์

เอ่ยชื่อ สงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์ นี่คือการจัดงานประพณีสงกรานต์ที่เก่าแก่แห่งหนึ่งของประเทศไทย ที่มีมานานกว่า 80 ปี

ที่มาของงานประเพณีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์ เกิดขึ้นในช่วงวันสงกรานต์ ราวปี พ.ศ.2478 มีชาวชุมชนวิสุทธิกษัตริย์ได้ชักชวนเพื่อนบ้านชุมชนใกล้เคียง อาทิ บ้านพานถม บ้านช่างหล่อ ชาวบางขุนพรหม ฯลฯ มาร่วมทำบุญตักบาตรกันในวันปีใหม่ไทย ส่วนในตอนกลางคืนก็มีการแสดงมหรสพต่าง ๆ ให้ได้สนุกสนานกัน เป็นที่มาของประเพณีสงกรานต์ย่านวิสุทธิกษัตริย์

งานสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์

กระทั่งในช่วงปี พ.ศ.2489 ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการประกวด "เทพีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์" เวทีแห่งนี้ได้ชื่อว่า เป็นเวทีประกวดเทพีสงกรานต์ที่ขึ้นชื่อในสมัยนั้น มีสาวงามตบเท้าเข้าร่วมประกวดกันมากมาย ได้ชื่อว่าเป็นเวทีที่ปูทางไปสู่การประกวดความงามระดับประเทศเวทีอื่น ๆ เทพีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์โด่งดังถึงขนาดมีการถ่ายทอดสดผ่านทางโทรทัศน์ในเวลานั้นเลยทีเดียว

วันเวลาผ่านไป งานประเพณีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์ ได้มาผนวกรวมกับย่านบางลำพูที่อยู่ในละแวกเดียวกัน กลายเป็นงานสงกรานต์บางลำพู-วิสุทธิกษัตริย์ จวบจนถึงปัจจุบัน งานประเพณีสงกรานต์วิสุทธิกษัตริย์ก็ยังคงมีการจัดขึ้นอยู่ แม้ความนิยมจะลดน้อยถอยลงไปตามกาลเวลา แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่า ที่นี่คือสัญลักษณ์แห่งงานสงกรานต์ดั้งดิมของเมืองไทย

2.สงกรานต์ร่วมสมัย สงกรานต์ถนนข้าว

พูดถึงสงกรานต์ ถ้าเป็นวัยรุ่นก็ต้องนึกถึง ถนนข้าวสาร นี่คือสถานที่แห่งความเปียกปอน และเต็มไปด้วยความสนุกสนานครื้นเครง ย้อนเวลากลับไป ความชุ่มฉ่ำของถนนข้าวสารในวันสกรานต์ เริ่มต้นขึ้นราวปี พ.ศ. 2535 ภาคเอกชนที่ดำเนินธุรกิจบนถนนข้าวสาร ได้จัดงานสงกรานต์ขึ้นตลอดเส้นทางบนถนนข้าวสาร เพื่อให้นักท่องเที่ยวที่พักอาศัยในย่านดังกล่าวและใกล้เคียงได้ร่วมเล่นน้ำสงกรานต์

จากจุดนั้น ทำให้งานสงกรานต์ถนนข้าวสารเริ่มมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก ตลอดเส้นทางถนนสายสั้น ๆ ปรากฏภาพนักท่องเที่ยวทั้งไทยและชาวต่างชาติ ที่มาร่วมรื่นเริงเล่นน้ำอย่างสนุกสนาน ถนนข้าวสารจึงเป็นจุดหมายที่ได้รับความนิยมตลอดช่วง 20 ปีที่ผ่านมา

สงกรานต์ข้าวสารในตำนาน

ในเวลาต่อมา จังหวัดอื่น ๆ ได้นำโมเดลชื่อ “ถนนข้าว” ไปจัดงานสงกรานต์เช่นกัน เช่น ถนนข้าวเหนียว ที่ขอนแก่น, ถนนข้าวแช่ ปทุมธานี, ถนนข้าวสุก อ่างทอง, ถนนข้าวต้ม นครนายก, ถนนข้าวตอก สุโขทัย, ถนนข้าวหมูแดง นครปฐม, ถนนข้าวแคบ ตาก, ถนนข้าวปุก แม่ฮ่องสอน, ถนนข้าวโพด เพชรบูรณ์, ถนนข้าวแต๋น น่าน, ถนนข้าวขนมเส้น จังหวัดแพร่, ถนนข้าวโพด นครราชสีมา, ถนนข้าวเปียก อุดรธานี, ถนนข้าวหอมมะลิ ร้อยเอ็ด, ถนนข้าวปุ้น นครพนม, ถนนข้าวเย็น ศรีสะเกษ, ถนนข้าวกล่ำ กาฬสินธุ์, ถนนข้าวยำ ปัตตานี, ถนนข้าวสังข์หยด พัทลุง และถนนข้าวหมาก นราธิวาส

นับตั้งแต่นั้น “ถนนข้าว….” ตามมุมเมืองต่าง ๆ จึงกลายเป็นสัญลักษณ์แห่งการเล่นน้ำสงกรานต์ และความรื่นเริงไปโดยปริยาย

3.สงกรานต์เลือด 2552

ความขัดแย้งทางการเมืองไทย เกิดขึ้นอยู่หลายครั้งหลายครา ทว่าในช่วงเดือนเมษายน ปี พ.ศ. 2552 เกิดวิกฤตทางการเมืองไทย ก่อนจะนำมาซึ่งความรุนแรงและการสูญเสีย หลายคนเรียกเหตุการณ์หนนั้นว่า สงกรานต์เลือด

การชุมนุมของกลุ่มคนเสื้อแดง

ย้อนกลับไปยังดือนมีนาคม 2552 กลุ่มคนเสื้อแดงได้รวมตัวประท้วงขับไล่รัฐบาล ที่นำโดย นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกรัฐมนตรี ณ ขณะนั้น เหตุการณ์ยืดเยื้อจนกระทั่งวันที่ 12 เมษายน 2552 รัฐบาลได้ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน ในเขตท้องที่กรุงเทพมหานคร และปริมณฑล กระทั่งนำมาซึ่งเหตุการณ์รุนแรงในช่วงเช้าตรู่ของวันที่ 13 เมษายน 2552 เมื่อทหารได้เคลื่อนกำลังเข้าปะทะกับประชาชนคนเสื้อแดงที่สามเหลี่ยมดินแดง โดยผู้ประท้วงได้ยึดรถเมล์และนำยางรถยนต์มาเผา

ความขัดแย้งยังนำพามาถึงเหตุการณ์ความรุนแรงในปีต่อมา ในช่วงวันที่ 10 เมษายน 2553 ณ สี่แยกคอกวัว กับการปฏิบัติการขอคืนพื้นที่ของรัฐบาล เป็นที่มาของเหตุปะทะ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 24 ราย ความขัดแย้งยังบานปลายและยืดเยื้อต่อไปจนเข้าสู่เดือนพฤษภาคม 2553 ภายหลังการประกาศยุติการชุมนุมของแกนนำและผู้ชุมนุมคนเสื้อแดง ได้เกิดเหตุการณ์เพลิงไหม้หลายพื้นที่ นับเป็นความสูญเสีย และเป็นเหตุการณ์รุนแรงในเดือนเมษายนที่ยังคงได้รับการกล่าวถึงมาจนทุกวันนี้

4.สงกรานต์ EDM กับ Soft Power ระดับโลก

“ฟ้าใหม่แล้วล่ะนะน้อง สงกรานต์เราร้องทำนองเพลงโทน โน่นไงจ๊ะ โทนป๊ะโทนโทนทั้งโยกทั้งโยนเย้ายวนยั่วใจ…” ผู้คนมากมายอาจจะคุ้นหูกับบทเพลงสงกรานต์ยุคก่อน ที่ในรอบหนึ่งปี จะต้องวนกลับมาให้ได้ยินได้ฟังกันเป็นประจำ ทว่าในยุคที่วันสงกรานต์เปลี่ยนผ่านด้วยยุคสมัย เสียงเพลงในวันสงกรานต์ก็ได้แปรเปลี่ยนไป

สงกรานต์ยุคใหม่ นำมาซึ่งเพลงแนว EDM หรือเพลงจังหวะคึกคักที่มีซาวน์สังเคราะห์ และมีเครื่องดนตรีสไตล์อิเล็กทรอนิกส์ ทั้งนี้ วิวัฒนาการของสงกรานต์ EDM เกิดจากการนำเครื่องเสียงและลำโพงมาเปิดสังสรรค์กันในการรื่นเริงระหว่างเล่นน้ำ กระทั่งนำพาไปสู่การจัดงานสงกรานต์ที่ใช้แนวเพลง EDM ในชื่องานว่า เทศกาลสงงกรานต์ S2O หรือ งานเทศกาลดนตรี Songkran Music Festival

งานเทศกาลดนตรี S2O จัดต่อเนื่องมากว่า 10 ปี (ภาพจากเฟซบุก S2O)

S2O เกิดขึ้นครั้งแรกในช่วงปี พ.ศ. 2558 เป็นการนำดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ มาผนวกเข้ากับงานเทศกาลสงกรานต์ งานนี้จึงได้ทั้งเปียก ทั้งชุ่มฉ่ำ และความมันส์ไปกับดนตรี ซึ่งนับจากงานสงกรานต์ S2O ปีแรกที่จัดย่าน RCA พระรามเก้า มีเสียงตอบรับของผู้ร่วมงานมากขึ้นทุกขณะ

มากไปกว่านั้น งานเทศกาลดนตรี S2O ยังขยายฐานแฟนออกไปยังต่างประเทศ อาทิ ญี่ปุ่น เกาหลี ฮ่องกง จีน และ สหรัฐอเมริกา กลายเป็นการนำเอกลักษณ์ความเป็นไทยอย่าง “สงกรานต์” มาสร้างเป็นเทศกาลดนตรีที่ทันสมัย กระทั่งเป็นหนึ่งใน Soft Power ที่ส่งออกไปทั่วโลกในวันนี้

5.สงกรานต์แห่งความเงียบเหงา และโรคโควิด – 19

แม้สงกรานต์จะเท่ากับความรื่นเริง แต่สงกรานต์ก็เคยไม่รื่นเริงมาแล้ว แถมยังเป็นสงกรานต์ที่มีทั้งความเหงาปนความศร้า แหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงระหว่างปี 2563 – 2564 ที่ประเทศไทยต้องประสบกับภาวะการระบาดของโรคโควิด – 19

ภายหลังการระบาดของโควิด – 19 นับตั้งแต่ต้นปี 2563 ส่งผลให้ผู้คนต้องอยู่บ้าน หยุดเชื้อ เพื่อชาติ วันหยุดสงกรานต์ในปีนั้นต้องเลื่อนออกไปเป็นเดือนกรกฎาคม ส่วนงานสงกรานต์ที่เคยจัดขึ้นทุกปี ต้องพร้อมใจกันประกาศยกเลิกกันทั้งหมด

ถนนข้าวสาร ที่มีผู้คนสวมหน้ากากอนามัย

ผ่านมาหนึ่งปี เข้าสู่สงกรานต์ 2564 สถานการณ์คลี่คลายมากขึ้น มีการผ่อนปรนการจัดงานตามประเพณี แต่ยังงดกิจกรรมการเล่นน้ำ รวมถึงการรวมตัวกันเป็นหมู่คณะ จากเหตุการณ์ครั้งนั้น ทำให้เกิดภาพบันทึกประวัติศาสตร์ กับบรรยากาศของถนนข้าวสารที่กลายเป็นถนนร้าง ผู้ประกอบการร้านค้าต้องพากันปิดตัวอย่างเงียบเหงา เป็นภาพที่ไม่ได้เกิดขึ้นบ่อย ๆ ทว่าผู้คนก็ยังจดจำกับบรรยากาศสงกรานต์เหงา ๆ ครั้งดังกล่าวได้เป็นอย่างดี

6.สงกรานต์ No ดินสอพอง No แป้ง

“น้ำ แป้ง ดินสอพอง” อุปกรณ์หลักแห่งสงกรานต์สยามประแทศ ทว่านับตั้งแต่ปี 2565 หรือหลังการระบาดของโรคโควิด – 19 การเล่นน้ำสงกรานต์ก็มีกฎกติกาที่เปลี่ยนแปลงไป โดยเฉพาะการงดไม่ให้ใช้แป้งหรือดินสอพอง เพื่อป้องกันการแพร่ระบาดและลดความเสี่ยงจากการระคายเคืองผิวหนัง รวมทั้งยังเป็นการแก้ปัญหาการถูกคุกคามทางเพศอีกด้วย

สงกรานต์แห่งการไร้แป้งและดินสอพอง นำร่องขึ้นที่ถนนข้าวสาร สีลม และจุดเล่นน้ำหลัก ๆ ของจังหวัด ภาพขันที่ผสมดินสอพอง ถูกกองพะเนินอยู่บริเวณหน้าทางเข้างานสงกรานต์ กลายเป็นภาพข่าวที่เผยแพร่ในวงกว้าง กระทั่งวันวลาผันผ่านมาถึง ปัจจุบัน การเล่นน้ำสงกรานต์ยังได้ออกกฎระเบียบเพิ่มเติม อาทิ ห้ามใช้ปืนฉีดน้ำแรงดันสูง การควบคุมการแต่งกายลามก/อนาจาร รวมถึงห้ามเล่นน้ำบนหลังคารถยนต์ เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม ในหลายกฎระเบียบที่บัญญัติขึ้น อาจมีข้อยกเว้นในบางพื้นที่-บางกรณี ตลอดจนหากมีการฝ่าฝืนข้อกำหนด ถือว่ามีโทษ ที่ไล่ระดับตั้งแต่จับปรับ ไปจนถึงจำคุก ดังนั้น การเล่นน้ำสงกรานต์ในวันนี้จึงควรต้องใส่ใจ และอยู่บนพื้นฐานความเหมาะสมอีกด้วย

7.สงกรานต์น้ำมันแพ๊งแพง

นอกจากประเพณีการเล่นน้ำ รดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ สงกรานต์ยังมีภาพจำอีกประการ นั่นคือ การดินทางกลับบ้าน หรือกลับภูมิลำเนา ทว่าปี 2569 ถือเป็นปีที่การเดินทางกลับบ้านช่วงสงกรานต์ของประชาชนมีความแผ่วเบา ไม่หนาแน่นกว่าที่ควรจะเป็น ซึ่งนัยยะสำคัญที่ว่านี้ มีสาเหตุมาจาก ศึกในตะวันออกกลาง

สืบเนื่องจากเหตุการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ส่งผลโดยตรงต่อราคาน้ำมันของโลก ที่ปรับตัวสูงขึ้น ไม่เว้นแม้แต่ประเทศไทย ซึ่งประจวบเหมาะที่อยู่ในช่วงเทศกาลสงกรานต์พอดิบพอดี ผู้คนมักนิยมเดินทางกลับบ้านเกิด รวมถึงออกเดินทางท่องเที่ยวเพื่อพักผ่อนช่วงวันหยุดยาว ทว่าสงกรานต์ 2569 ที่น้ำมันดีดตัวอย่างรุนแรงนี้ พลอยทำให้ผู้คนจำนวนไม่น้อย “ลดและเลี่ยงการเดินทาง” เพื่อเซฟค่าใช้จ่ายในภาวะที่อะไร ๆ ก็ไม่แน่นอน

แม้น้ำมันจะแพง แต่สงกรานต์คือการเดินทางกลับบ้านของใครหลายคน

สงกรานต์ 2569 จึงอาจจะเป็นสงกรานต์อีกหนหนึ่งที่ประชาชนคนไทย ต่าง “รัดเข็มขัด” และตัวเลขเรื่องการจับจ่ายใช้สอยอาจจะไม่สูงเท่ากับทุก ๆ ปี แต่สงกรานต์ก็ยังคงมีสีสัน และดำเนินไปเหมือนเคย สมกับความเป็นประเพณีเก่าแก่ของคนไทยมาอย่างยาวนาน

อ่านบทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

สรุปประเด็นให้โดย Generative AI

7 เหตุการณ์สงกรานต์ในความทรงจำ