ปัจจุบัน มีการแปลคำพูดแบบเรียลไทม์ในการสนทนาทางวิดีโอ ไปจนถึงการพากย์เสียงอัตโนมัติบน TikTok เทคโนโลยีช่วยขจัดอุปสรรคทางภาษา การแปลแบบเรียลไทม์ที่ขับเคลื่อนด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) ได้ถูกนำมาใช้ในชีวิตประจำวัน จึงเกิดเป็นคำถามที่หลายคนอาจกำลังสงสัยอยู่ว่า หาก AI สามารถแปลได้ทันที เราจำเป็นต้องเรียนภาษาอื่นอีกไหม? นักจิตวิทยาให้ความรู้ในเรื่องนี้อย่างน่าสนใจ
เครื่องมือจาก OpenAI, Meta, Google และอีกมากมาย ให้บริการแปลภาษาได้เกือบจะในทันทีสำหรับภาษาต่าง ๆ นับสิบภาษา โดยความสามารถเหล่านี้ก็ยังคงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง แล้วหากเอไอสามารถทำสิ่งนี้ได้เร็วกว่าและแม่นยำกว่ามนุษย์ การลงทุนเวลาหลายปีในการเรียนรู้ภาษาอื่นยังคุ้มค่าอยู่หรือไม่? ตรรกะนี้ฟังดูน่าสนใจ มนุษย์เรามักใช้เครื่องมือช่วยในการทำงานด้านความคิดมาโดยตลอด การเขียนช่วยลดภาระความจำ เครื่องคิดเลขช่วยลดภาระการคำนวณทางคณิตศาสตร์ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ก็อยู่ในขนบธรรมเนียมอันยาวนานนี้ หากนำไปใช้อย่างเหมาะสม มันสามารถสนับสนุนการเรียนรู้และขยายการเข้าถึงในรูปแบบที่มีความสำคัญอย่างมหาศาล
แต่การใช้เครื่องมือเพื่อเพิ่มขีดความสามารถ กับการใช้เครื่องมือเพื่อหลีกเลี่ยงการทำบางสิ่งบางอย่างโดยสิ้นเชิงนั้นแตกต่างกันออกไป ซึ่งความแตกต่างนี้มีความสำคัญเมื่อเราไม่ได้แค่แทนที่ทักษะ แต่เป็นการแทนที่รูปแบบของการมีส่วนร่วมทางด้านความคิดและวัฒนธรรมด้วย
“ความพยายาม” มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อวิธีการที่เราได้รับความรู้
นักจิตวิทยาใช้คำว่า “ความยากลำบากที่พึงปรารถนา” เพื่ออธิบายถึงความท้าทายที่อาจดูเหมือนไม่มีประสิทธิภาพ แต่จะช่วยให้จดจำและเข้าใจได้ดีกว่าในระยะยาว
การดิ้นรนกับไวยากรณ์ การค้นหาคำที่เหมาะสม หรือการสร้างความหมายในหลายภาษา จะกระตุ้นเครือข่ายสมองที่สนับสนุนความจำ ความสนใจ และความยืดหยุ่นทางความคิด เมื่อเวลาผ่านไป การกระทำเหล่านี้จะช่วยเสริมสร้างความรู้ให้ลึกซึ้งกว่าการรับรู้แบบไม่ตั้งใจ
การมีส่วนร่วมทางจิตใจอย่างต่อเนื่องช่วยเสริมสร้างสิ่งที่นักวิจัยเรียกว่า ความยืดหยุ่นทางปัญญาซึ่งก็คือความสามารถของสมอง ในการรักษาการทำงานเมื่อเราอายุมากขึ้น การจัดการหลายภาษาเป็นรูปแบบหนึ่งของการมีส่วนร่วมนี้ ซึ่งต้องอาศัยสมองในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้ง ตรวจสอบบริบท และปรับตัวอย่างมีพลวัต ซึ่งเรื่องแบบนี้ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะบรรลุผลสำเร็จ หากคุณใช้เครื่องมือแปลภาษาแบบ passively เช่น การหาความหมายของวลีภาษาต่างประเทศด้วยการคลิกเพียงครั้งเดียว
สิ่งที่การแปลด้วย AI ไม่สามารถทำได้
การแปลด้วย AI โดดเด่นในเรื่องความเร็วและการเข้าถึง สำหรับการใช้งานจริงหลาย ๆ อย่าง เอไอทำงานได้ดีเยี่ยม แต่การทำงานของ AI นั้นอาศัยการจดจำรูปแบบ ไม่ใช่ความเข้าใจจากประสบการณ์จริงมันอาจมีปัญหาในการจัดการกับบริบททางวัฒนธรรม อารมณ์ขัน ระดับภาษา และความหมายที่ฝังอยู่ในอารมณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับภาษาที่มีข้อมูลในการฝึกฝนน้อย
อย่างดีที่สุด AI สามารถจับมิติทางภาษาตามตัวอักษรได้ แต่ละเลยมิติทางสังคม AI อาจแปลภาษาแบบเรียลไทม์ แต่สิ่งให้มาคือข้อมูล ไม่ใช่การแสดงออกของอารมณ์-ความรู้สึก ที่คนคนหนึ่งพูดหรือสื่อสารภาษานั้นออกมาอย่างเข้าใจ
ความแตกต่างที่ลึกซึ้งก็คือ การแปลไม่เหมือนกับการมีส่วนร่วม การเรียนรู้ภาษาเกี่ยวข้องกับการทำความเข้าใจว่าผู้คนคิดอย่างไร ค่านิยมของพวกเขาเป็นอย่างไร และความหมายถูกกำหนดโดยบริบทและประวัติศาสตร์อย่างไร ความรู้ความเข้าใจทางวัฒนธรรมนี้พัฒนาขึ้นผ่านการปฏิสัมพันธ์และประสบการณ์ เราไม่สามารถมอบหมายงานนี้ให้กับ AI ที่แปลตามความต้องการได้ทั้งหมด
AI หรือปัญญาประดิษฐ์ จะยังคงเปลี่ยนแปลงวิธีการเรียนรู้ภาษาของเราต่อไป เอไอสามารถปรับแต่งการสอน ลดอุปสรรค และให้ข้อเสนอแนะได้ในวงกว้าง แต่สิ่งที่ AI ทำไม่ได้ก็คือ การแทนที่กระบวนการคิด และการเรียนรู้ทางวัฒนธรรมที่มาจากการเรียนรู้ภาษา กระบวนการนี้จะนำไปสู่ความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น เกี่ยวกับมุมมองของผู้อื่นที่มีต่อโลก และวิธีการที่พวกเราแสดงออกโดยมีความแตกต่างกันในแต่ละพื้นที่แต่ละประเทศยังคงมีความสำคัญอยู่
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : theconversation
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
