ปัจจัยอะไรบ้างที่ตัดสินว่าทีมฟุตบอลจะชนะ เสมอ หรือแพ้? แน่นอนว่าคุณภาพของนักกีฬาและทีมโค้ชมีความสำคัญ และความก้าวหน้าล่าสุดในด้านการวิเคราะห์กีฬา ทีมฟุตบอลชั้นนำต่างพึ่งพาข้อมูลขนาดใหญ่และอัลกอริทึมการคาดการณ์มากขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อสร้างความได้เปรียบ แต่ “จิตวิทยาการกีฬา” (Sports Psychology) เองก็มีบทบาทสำคัญเช่นกัน ซึ่งจะมีความสำคัญ-สร้างความได้เปรียบในฟุตบอลแมตช์นั้น ๆ อย่างไร ตามมาอ่านกันได้เลย
Eric Zillmer ศาสตราจารย์ด้านประสาทวิทยา มหาวิทยาลัยเดร็กเซล (Drexel University) สหรัฐอเมริกา ให้ความรู้ว่า ในฐานะนักจิตวิทยาการกีฬา และผู้อำนวยการห้องปฏิบัติการ Global Sport Leadership Solutions Lab ที่มหาวิทยาลัยเดร็กเซล ตนเองศึกษาว่าผู้เล่นและโค้ชสามารถจัดการกับความวุ่นวายในสนามได้อย่างไร เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพและคว้าชัยชนะอย่างมีกลยุทธ์
5 กลวิธี สร้างความได้เปรียบทางจิตวิทยาในฟุตบอลไปจนถึงฟุตบอลโลก
1 การก่อกวน
เป็นเรื่องจริงในกีฬาทุกประเภท และแน่นอนในฟุตบอลสมัยใหม่ ว่าทีมที่ชนะจะได้รับประโยชน์จากการก่อกวนคู่ต่อสู้ กลยุทธ์การก่อกวนอาจรวมถึงการทำฟาวล์ทางยุทธวิธีที่รุนแรง การโต้กลับเร็วที่ทำให้คู่ต่อสู้เสียหลัก ลูกตั้งเตะที่หลอกล่อจนเกิดความวุ่นวายอย่างเป็นระบบ กลยุทธ์การกดดันสูงที่บังคับให้คู่ต่อสู้ทำผิดพลาด และการทำให้ผู้เล่นฝ่ายตรงข้ามรู้สึกหงุดหงิด
การรบกวนการจัดระเบียบและจังหวะการเล่นของทีมฝ่ายตรงข้าม เป็นทั้งทัศนคติและกลยุทธ์ที่สามารถนำไปสู่โอกาสในการทำประตูได้ ทีมที่สามารถรบกวนจังหวะการเล่นของฝ่ายตรงข้ามได้ มักจะพลิกสถานการณ์จากความเสียเปรียบด้านทักษะ หรือบั่นทอนกำลังใจของทีมที่อ่อนแอกว่าได้
2. ความพร้อมด้านสมาธิ
การทำประตู โดยเฉพาะในฟุตบอลระดับนานาชาตินั้นยากไม่น้อย กองหน้าฝีเท้าเยี่ยมมีค่าดุจทองคำ พวกเขาไม่เพียงแต่มีทักษะการเลี้ยงบอลที่ยอดเยี่ยมและทักษะการดวลตัวต่อตัวที่น่าทึ่งเท่านั้น แต่ยังต้องมี “ความพร้อมด้านสมาธิ” ที่แข็งแกร่ง ซึ่งต้องอาศัยประสิทธิภาพทางปัญญาและจรรยาบรรณในการทำงาน เพื่อหาตำแหน่งที่เหมาะสมในการทำประตู
นักเตะประเภทนี้ได้รับการยกย่องในเรื่อง “ความเยือกเย็น” และทักษะการครองบอล แต่สิ่งที่ทำให้พวกเขาพิเศษคือความฉลาดทางจิตวิทยา หนึ่งในทักษะแรก ๆ ที่มักจะเสียไป เมื่ออยู่ภายใต้ความกดดัน คือความสามารถในการจดจ่อ นักเตะที่ทำประตูได้อย่างยอดเยี่ยมจะไม่ตื่นตระหนกจนทำอะไรไม่ถูก
อาจเรียกได้ว่า “ประสาทเหล็ก” แต่จริง ๆ แล้วนั่นเป็นเพียงคำเปรียบเทียบ สำหรับการจัดการความสนใจหลายด้านพร้อมกันอย่างมีประสิทธิภาพ นักเตะอย่าง “แฮร์รี เคน” ของอังกฤษ “คีเลียน เอ็มบัปเป” ของฝรั่งเศส และเออร์ลิง ฮาแลนด์ของนอร์เวย์ สามารถควบคุมความสนใจภายใต้ความกดดันได้ พวกเขาจะจดจ่ออยู่กับช่วงเวลาที่สำคัญที่สุด และสลับไปมาระหว่างงานต่าง ๆ ได้อย่างราบรื่น
3. เหม่อลอยอย่างมีสติ
การเหม่อลอย คือการเผลอใจลอยออกจากสิ่งรอบข้างโดยไม่รู้ตัว ในกีฬา การเหม่อลอยมักถูกมองว่าเป็นสิ่งที่ไม่ดี เพราะการขาดสมาธิในช่วงเวลาสำคัญอาจนำไปสู่หายนะได้ แต่การรักษาความมุ่งมั่นตั้งใจตลอด 90 นาทีขึ้นไปในเกมฟุตบอลนั้นเป็นเรื่องยาก และหลักฐานใหม่จากการถ่ายภาพสมองบ่งชี้ว่า ในขณะที่เหม่อลอย สมองไม่ได้หยุดนิ่งเลย แต่กำลังประมวลผลข้อมูลในรูปแบบที่แตกต่างออกไป
ด้วยเหตุนี้ การปล่อยให้จิตใจล่องลอยอย่างมีระเบียบ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการสำรวจความคิดอย่างกระตือรือร้น จึงมีประโยชน์อย่างมากในกีฬาประเภทที่ต้องใช้สมรรถนะ แม้จะเป็นเพียงไม่กี่วินาทีก็ตาม นักกีฬาที่ดีที่สุดดูเหมือนจะรู้ว่า เมื่อใดควรจดจ่อและเมื่อใดควรผ่อนคลาย พวกเขาอาจละสายตาจากลูกบอล และซึมซับมุมมองที่กว้างขึ้นของเกม จากนั้น เมื่อโอกาสในการทำคะแนนที่สำคัญเกิดขึ้น พวกเขาก็จะจดจ่ออยู่กับเกมอย่างเต็มที่
เมื่อนักวิจัยตรวจสอบว่า “ลีโอเนล เมสซี” นักฟุตบอลทีมชาติอาร์เจนตินา มองไปที่ไหน พวกเขาพบว่าสายตาของเมสซีมักจะไม่ได้มองลูกบอล โดยทั่วไปแล้วในกีฬาฟุตบอล การจับตาดูลูกบอลเป็นสิ่งสำคัญ แต่ผลการวิจัยใหม่ชี้ให้เห็นว่า ผู้ชนะก็มักจะใจลอยและมองออกไปจากสนามเช่นกัน ดูเหมือนว่าสมองของเมสซีสามารถทำในสิ่งที่คู่แข่งหลายคนทำไม่ได้ เมสซีมีทักษะการรับรู้ระดับโลก
4. ความอดทน (สำหรับผู้ตัดสิน)
ฟุตบอลเป็นหนึ่งในกีฬาที่ยากที่สุดในการตัดสิน ไม่เพียงแต่ผู้ตัดสินจะต้องมีสภาพร่างกายที่ยอดเยี่ยมเท่านั้น แต่ผู้ตัดสินยังต้องสามารถจัดการกับอารมณ์ของเกมได้ด้วย ซึ่งสิ่งนี้ยากขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากนักฟุตบอลมักแกล้งบาดเจ็บ และกฎล้ำหน้าที่ถูกตีความอย่างละเอียดถึงเศษเสี้ยวของนิ้ว
และนอกจากนี้ยังมีหนึ่งในการตัดสินใจที่ยากและเป็นที่ถกเถียงมากที่สุดในวงการกีฬานั่นก็คือ การเป่าให้เป็นลูกที่จุดโทษ เมื่อนักฟุตบอลโดนทำฟาวล์ในเขตโทษ
ด้วยเดิมพันที่สูงลิ่วและสายตาของทุกคนที่จับจ้องอยู่ ผู้ตัดสินฟุตบอลโลกยุคใหม่จึงต้องมีทักษะการทำงานหลายอย่างพร้อมกัน การสื่อสาร และการจัดการที่ยอดเยี่ยม ผู้ตัดสินเป็นส่วนหนึ่งของเกมไม่ว่าพวกเขาจะต้องการหรือไม่ก็ตาม ทุกคนกำลังตัดสินพวกเขา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปี 2026 เนื่องจากผู้ตัดสินจะสวมกล้องไว้ที่ขมับ ทำให้ผู้ชมสามารถเห็นเกมจากมุมมองของพวกเขาได้ เครื่องมือทางจิตวิทยาของผู้ตัดสินฟุตบอลโลกปี 2026 นั้นซับซ้อน แต่ต้องเริ่มต้นด้วยความแข็งแกร่งทางจิตใจที่ดี
5. ความคิดสร้างสรรค์เชิงกลยุทธ์
โดยความคิดสร้างสรรค์เชิงกลยุทธ์ในฟุตบอล เกี่ยวข้องกับการหาทางออกในสนามสำหรับสถานการณ์ที่ซับซ้อนทั้งในระดับบุคคลและทีม โดยส่วนใหญ่มักอาศัยการคิดนอกกรอบ สร้างความประหลาดใจ และเป็นต้นฉบับ การวิจัยแสดงให้เห็นว่า ความคิดสร้างสรรค์นั้นอยู่ในขอบเขตของทุกคนรวมถึงนักฟุตบอล โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากความคิดสร้างสรรค์เชิงกลยุทธ์เป็นส่วนหนึ่งของแผนการฝึกซ้อม
ด้วยเหตุนี้ วิวัฒนาการของรูปแบบการเล่นในฟุตบอลระดับสูงในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา จึงเปลี่ยนไปจากระบบที่มีโครงสร้าง เน้นการป้องกัน และการครองบอล ไปสู่รูปแบบการเล่นที่ทันสมัย ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล โดยเน้นการกดดันทีมฝ่ายตรงข้ามในแดนหน้า ซึ่งต้องการให้ผู้เล่นรับบทบาทหลายอย่างในสนาม ต้องอาศัยความสมดุลระหว่างแรงบันดาลใจ หรือการเปิดใจกว้าง และความพยายาม หรือวินัย เป็นต้น
แน่นอนว่า การที่จะสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ ได้นั้น ต้องมีอิสระในการทดลอง “เล่นเหมือนเด็ก ๆ” เมื่อกลายความคิดสร้างสรรค์ทางด้านแท็กติก สิ่งเหล่านี้จะเป็นกุญแจสำคัญของทักษะทางปัญญาที่ช่วยให้นักเตะอย่าง ลูกา โมดริช ของโครเอเชีย หรือ เควิน เดอ บรอยน์ ของเบลเยียม มองเห็นการเคลื่อนไหวล่วงหน้าได้หลายจังหวะ ดาวเด่นแห่งวงการฟุตบอลยุคใหม่เหล่านี้ ไม่เพียงแต่เล่นฟุตบอลในระดับที่แตกต่างออกไปเท่านั้น แต่ยังคิดในระดับที่แตกต่างออกไปอีกด้วย
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : theconversation
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
