ครั้งแรกในประวัติศาสตร์! ปลูกถ่ายตับและไตสองข้างจากหมูสู่มนุษย์ได้สำเร็จ

ผลการศึกษาของนักวิทยาศาสตร์ในประเทศจีน ซึ่งได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Med เปิดเผยว่า เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ที่สามารถปลูกถ่ายอวัยวะตับและไตสองข้างจากหมูสู่มนุษย์ (เสียชีวิตแล้ว) ได้สำเร็จ โดยจะมีความน่าสนใจอย่างไรตามมาอ่านกันได้เลย

การปลูกถ่ายอวัยวะเป็นหนึ่งในความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในทางการแพทย์ แต่ก็มีข้อจำกัดสำคัญคือ มีอวัยวะไม่เพียงพอ วิธีหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์หวังว่าจะแก้ปัญหานี้ได้คือ การใช้อวัยวะจากสัตว์แทนอวัยวะของมนุษย์ และล่าสุดการแพทย์ได้ก้าวหน้าไปอีกขั้น ด้วยการปลูกถ่ายตับและไตพร้อมกันในมนุษย์ที่เสียชีวิตแล้วเป็นครั้งแรก โดยใช้อวัยวะจากหมู

การนำอวัยวะของสัตว์มาปลูกถ่ายในมนุษย์เรียกว่า การปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ (Xenotransplantation) ซึ่งเป็นสิ่งที่เคยเป็นหัวข้อของการจินตนาการ ทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ความพยายามที่น่าสงสัย ก่อนที่ล่าสุดคือความสำเร็จในการทดลองที่เพิ่มมากขึ้น

ความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ของการปลูกถ่ายอวัยวะก็คือ คนจำนวนมากจะไม่ได้รับอวัยวะจากมนุษย์ทันเวลา ในสหรัฐอเมริกาเพียงประเทศเดียวมีผู้รอรับการปลูกถ่ายอวัยวะมากกว่า 100,000 คน และมีคนเสียชีวิตขณะรอการปลูกถ่ายถึง 13 คนต่อวัน

แนวทางในการแก้ไขปัญหานี้ รวมถึงวิธีการที่ดีกว่าในการเก็บรักษาขนส่งและคัดเลือกอวัยวะผู้บริจาค นอกจากนี้ยังมีการสำรวจทางเลือกด้านอวัยวะเทียม เช่น หัวใจเทียมที่ทำจากไทเทเนียมซึ่งเมื่อเร็ว ๆ นี้ ทำให้ชายคนหนึ่งในออสเตรเลียกลายเป็นคนแรกที่สามารถมีชีวิตรอดได้ถึง 100 วันด้วยอวัยวะเทียมชนิดนี้

หลายคนเชื่อว่าการปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ อาจเป็นส่วนสำคัญในการเชื่อมช่องว่างระหว่างอวัยวะผู้บริจาคและผู้รับการปลูกถ่าย โดยงานวิจัยใหม่จากนักวิทยาศาสตร์ในประเทศจีน ได้รายงานความสำเร็จครั้งแรกในการปลูกถ่ายไตสองข้างและตับทั้งชุดโดยใช้อวัยวะหมูในผู้เสียชีวิต

“ตับ” ของผู้ป่วยถูกนำออก เพื่อใช้ในการผ่าตัดปลูกถ่ายตับให้กับผู้รับที่เป็นมนุษย์ที่มีชีวิต ในขณะเดียวกันก็มีการทำหัตถการปลูกถ่ายตับข้ามสายพันธุ์ด้วย จากการศึกษาพบว่า ด้วยความยินยอมของครอบครัวผู้ป่วย การทำงานของอวัยวะของเขาสามารถคงอยู่ได้นานถึงห้าวัน

ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน การทดสอบปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ที่ดำเนินการในผู้เสียชีวิตยังมีจำนวนน้อย และมักเป็นการปลูกถ่ายอวัยวะเพียงครั้งละหนึ่งชิ้นเท่านั้น ที่สำคัญยังไม่เคยมีการทดลองปลูกถ่ายตับทั้งก้อนมาก่อน ยิ่งต้องการปลูกถ่ายอวัยวะหลายชิ้น ความซับซ้อนของการผ่าตัดก็จะยิ่งมากขึ้น และความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนก็จะยิ่งสูงขึ้น การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าอาจเป็นไปได้

เหตุผลที่ความพยายามในระยะแรก ๆ ที่มีการทดสอบ ไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควรก็คือ อวัยวะต่าง ๆ ไม่สามารถนำออกจากหมูแล้วใส่เข้าไปในร่างกายมนุษย์ได้โดยตรง ถึงแม้จะมีขนาดและวิธีการทำงานคล้ายกัน แต่ร่างกายมนุษย์จะจดจำว่าเป็นสิ่งแปลกปลอมและต่อต้านทันที

แต่ในปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์สามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี การแก้ไขยีนที่ทันสมัยซึ่งช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดเหตุการณ์เช่นนี้ได้ ในกรณีนี้ ตับและไตที่ใช้แต่ละข้างได้รับการแก้ไขยีน 6 ตำแหน่ง เพื่อกำจัดลำดับยีนบางส่วนและเพิ่มลำดับยีนอื่น ๆ เข้าไป ซึ่งจะทำให้ “อวัยวะคล้ายมนุษย์” มากขึ้นในระดับที่เหมาะสม

เมื่อปลูกถ่ายอวัยวะเข้าที่แล้ว ทีมวิจัยได้วิเคราะห์การทำงานของอวัยวะเหล่านั้น และพบว่าการทำงานของอวัยวะเหล่านั้นใกล้เคียงกับอวัยวะของมนุษย์มากกว่าอวัยวะของหมู โดยสิ่งนี้บ่งชี้ว่าการทำงานที่สำคัญของตับและไตนั้นขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ของอวัยวะที่ปลูกถ่ายเพียงเล็กน้อย โดยเน้นให้เห็นถึงความเหมือนกันทางสรีรวิทยา – ความเข้ากันได้ของเนื้อเยื่อระหว่างระบบตับและไตของมนุษย์และหมู

หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ด้วยการปรับปรุงและทดลองเพิ่มเติม การปลูกถ่ายไตและตับของหมูน่าจะสามารถทำได้ในมนุษย์

จากการปลูกถ่ายอวัยวะ พบสัญญาณเริ่มต้นของการปฏิเสธอวัยวะภายในเวลา 36 ชั่วโมงหลังการผ่าตัด โดยพบระดับเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิดย่อยที่สูงขึ้น ซึ่งทีมวิจัยแนะนำว่า อาจต้องใช้ยาเฉพาะเจาะจง เพื่อช่วยลดความเสี่ยงของการปฏิเสธอวัยวะในระยะยาว

นี่เป็นผลลัพธ์จากบุคคลเพียงคนเดียว และทีมวิจัยสามารถติดตามผลได้เพียงห้าวันเท่านั้น ตามความต้องการของครอบครัวเกี่ยวกับการฝังศพของผู้เสียชีวิต

ทั้งนี้ ผลสำรวจของ United Network for Organ Sharing ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงผลกำไรที่บริหารจัดการส่วนหนึ่งของระบบการบริจาคและปลูกถ่ายอวัยวะของสหรัฐฯ ให้แก่รัฐบาลกลาง พบว่าประชาชนส่วนใหญ่เห็นด้วยกับการปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์โดยใช้อวัยวะจากหมู โดยผู้ใหญ่กว่า 1,400 คน ที่ตอบแบบสำรวจในปี 2024 มากกว่า 64% ระบุว่า พวกเขายินดีที่จะรับอวัยวะจากหมูมาปลูกถ่ายให้ตนเอง

แม้ปัจจุบัน เราจะยังอยู่ห่างไกลจากวันที่การปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ถือเป็นเรื่องปกติ แต่หากจะไปถึงวันนั้นได้ แต่ผู้เชี่ยวชาญเห็นพ้องกันว่า ต้องทำอะไรสักอย่างเพื่อบรรเทาปัญหาการขาดแคลนอวัยวะผู้บริจาค และดูเหมือนว่าการปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์อาจมีบทบาทบ้าง แม้จะเพียงเล็กน้อยก็ตาม…

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS  https://www.thaipbs.or.th/news/playlists/SciAndTech  

ที่มาข้อมูล : cell

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech