กลุ่มดาวเทียม Swarm ของ ESA สามารถตรวจจับสัญญาณแม่เหล็กอ่อน ๆ จากปรากฏการณ์น้ำขึ้น-น้ำลงซึ่งพบว่าสามารถใช้ทำนายการกระจายตัวของแมกมาใต้พื้นมหาสมุทรได้
เชื่อหรือไม่ว่าน้ำเค็มบนโลกนั้นสามารถสร้างสัญญาณแม่เหล็กที่สามารถตรวจจับจากอวกาศได้ น้ำเค็มหรือน้ำในมหาสมุทรมีคุณสมบัติในการนำไฟฟ้าอยู่แล้ว การเคลื่อนตัวของน้ำปริมาณมหาศาลจากปรากฏการณ์น้ำขึ้น-น้ำลงที่ตัดกับเส้นแรงแม่เหล็กของโลก จึงเหนี่ยวนำให้เกิดกระแสไฟฟ้าขึ้นมา และกระแสไฟฟ้านี้ก็เหนี่ยวนำให้เกิดสนามแม่เหล็กอ่อน ๆ อีกที ซึ่งสนามแม่เหล็กที่เกิดจากน้ำขึ้น-น้ำลงนี้ สามารถตรวจวัดได้จากอวกาศ
โครงการดาวเทียม Swarm ของ ESA เป็นกลุ่มดาวเทียมสามดวงที่ทำหน้าที่ในการตรวจจับสัญญาณสนามแม่เหล็กด้วยความแม่นยำสูง ดาวเทียมทั้งสามดวงจะโคจรอยู่ในช่วงระดับความสูง 462-511 กิโลเมตร ทำให้สามารถแยกแยะลักษณะสัญญาณแม่เหล็กที่เกิดจากแหล่งกำเนิดที่แตกต่างกันได้ไม่ว่าจะเป็นจากใต้โลกหรือจากบนผิวโลก
ประโยชน์จาก Swarm คือการที่เราสามารถติดตามการเปลี่ยนแปลงพลวัตของสนามแม่เหล็กโลกไปจนถึงพลวัตของมหาสมุทรได้จากสัญญาณสนามแม่เหล็ก เช่น การเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิและระดับความเค็มของน้ำในมหาสมุทร ซึ่งวิธีการนี้ถูกนำมาพัฒนาต่อยอดเป็นระบบตรวจจับน้ำใต้ผิวน้ำแข็งของดวงจันทร์น้ำแข็งที่อยู่ในยานอวกาศทั้งสองลำ ได้แก่ JUICE และ Europa Clipper ที่จะใช้เครื่องตัววัดความเค็มของน้ำใต้ผิวน้ำแข็งผ่านการตรวจจับสัญญาณแม่เหล็กไฟฟ้า
เมื่อปลายปี 2024 ได้มีงานวิจัยที่ใช้งานข้อมูลจาก Swarm มาวิเคราะห์และพบความสัมพันธ์ระหว่างพลวัตของน้ำในมหาสมุทรและแมกมาใต้มหาสมุทร นำมาสู่การทำนายการกระจายตัวของแมกมาใต้มหาสมุทรที่มีความแม่นยำสูง ซึ่งงานวิจัยนี้ถูกตีพิมพ์ในวารสาร Philosophical Transactions of the Royal Society A ซึ่งเป็นวารสารวิชาการด้านวิทยาศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุดในโลก
การตรวจวัดในงานวิจัยนี้ได้ใช้ข้อมูลจากฝูงดาวเทียม Swarm ร่วมด้วยกับ CHAMP โดยทำการเปรียบเทียบสัญญาณสนามแม่เหล็กที่ตรวจวัดได้กับระดับน้ำขึ้น-น้ำลงที่มีความแม่นยำสูงและสภาพการนำไฟฟ้าของชั้นแมนเทิลใต้มหาสมุทร และทำการเปรียบเทียบอีกชั้นหนึ่งกับข้อมูลของแบบจำลองทางคณิตศาสตร์สัญญาณแม่เหล็กโลกแบบสามมิติ ซึ่งจากการศึกษาได้พบความสอดคล้องที่เข้ากันของข้อมูลสัญญาณแม่เหล็กที่ตรวจวัดได้ซึ่งเข้ากับปรากฏการณ์น้ำขึ้น-น้ำลงและการกระจายตัวของแมกมาใต้มหาสมุทร
หมายความว่าตอนนี้เราสามารถทราบการกระจายตัวของแมกมาใต้มหาสมุทรผ่านการตรวจวัดน้ำขึ้น-น้ำลงจากสัญญาณแม่เหล็กที่ได้จากดาวเทียมนอกอวกาศได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าทึ่งเป็นอย่างมาก และอาจจะทำให้เราทำความเข้าใจและทำนายปรากฏการณ์ทางธรรมชาติต่าง ๆ ได้ดียิ่งขึ้น เช่น อาจนำมาใช้ในการทำนายการระเบิดของภูเขาไฟในมหาสมุทร
เรียบเรียงโดย จิรสิน อัศวกุล
พิสูจน์อักษร ศุภกิจ พัฒนพิฑูรย์
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : ESA
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
