ใช้ “เทคโนโลยีอวกาศ” เชิงพาณิชย์กับการทหาร ความท้าทายที่กฎหมายตามไม่ทัน

สหรัฐอเมริกาและอิสราเอล ได้เริ่มปฏิบัติการ “Epic Fury” ต่ออิหร่าน เมื่อวันที่ 28 ก.พ. 69 การยืนยันครั้งแรกไม่ได้มาจากรัฐบาล แต่มาจากดาวเทียมเชิงพาณิชย์

ภาพจาก Planet Labs และ Vantor ของสหรัฐฯ ได้บันทึกภาพควันโขมงเหนือใจกลางกรุงเตหะราน และเรือที่กำลังลุกไหม้ในเมืองชายฝั่ง Konarak ประเทศอินเดีย ซึ่งเป็นหลักฐานการโจมตีฐานทัพเรือ สนามบิน และฐานยิงขีปนาวุธ ที่สื่อทั่วโลกยืนยันภายในไม่กี่ชั่วโมง

“เทคโนโลยีอวกาศ” ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือสังเกตการณ์ความขัดแย้งเท่านั้น แต่ยังกลายเป็นเป้าหมายด้วย เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ กล่าวว่าการโจมตีในช่วงแรก ๆ นั้นพุ่งเป้าไปที่ “ ศูนย์บัญชาการอวกาศของอิหร่าน” ซึ่งบั่นทอนความสามารถของเตหะรานในการประสานงานผ่านดาวเทียม

นอกจากนี้ อิหร่านยังใช้เทคนิคการ “ปลอมแปลงสัญญาณ” อย่างกว้างขวาง เพื่อสร้างสัญญาณ GPS ปลอมหลอกลวงผู้รับสัญญาณเกี่ยวกับตำแหน่งที่แท้จริงของอิหร่าน

ขณะเดียวกัน กองบัญชาการอวกาศและกองบัญชาการไซเบอร์ของสหรัฐฯ ได้เริ่มปฏิบัติการเพื่อรบกวน เจาะระบบ และทำลายระบบซอฟต์แวร์ของอิหร่าน

ซึ่งปฏิบัติการดังกล่าวถือเป็นการ “ก่อวินาศกรรมเงียบ” ประเภทหนึ่ง โดยการตัดการสื่อสารหรือรบกวนสัญญาณ GPS โดยไม่ต้องระเบิดสิ่งใดด้วยการโจมตีแบบที่เคยเห็นทั่วไป

การผสมผสานระหว่างยุทธวิธีในสนามรบที่ก้าวหน้า และการพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศเชิงพาณิชย์อย่างรวดเร็ว ส่งผลให้กฎหมายระหว่างประเทศตามไม่ทันแล้วในปัจจุบัน

สงครามสมัยใหม่พึ่งพาอาศัยระบบอวกาศเชิงพาณิชย์ และใช้งานสองวัตถุประสงค์ไปพร้อมกัน ดาวเทียมดวงเดียวกันใช้ในการกำหนดเวลาธุรกรรมทางการเงิน สนับสนุนโรงพยาบาล จัดการด้านโลจิสติกส์ระดับโลก และยังถูกใช้ในปฏิบัติการทางทหารด้วย

สิ่งเหล่านี้ทำให้ขอบเขตทางกฎหมายแบบดั้งเดิม ระหว่างวัตถุ (ดาวเทียม) กิจกรรมทางพลเรือน และทางการทหารที่ไม่ชัดเจน คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ (ICRC) ได้ออกมาเตือนว่า การแทรกแซงดาวเทียมอาจเป็นอันตรายต่อพลเรือนโดยการรบกวนระบบไฟฟ้า การนำทาง บริการฉุกเฉิน และปฏิบัติการด้านมนุษยธรรมได้

“อวกาศ” ไม่ใช่สุญญากาศทางกฎหมาย “สนธิสัญญาอวกาศ” (Outer Space Treaty) ปี 1967 ของสหประชาชาติกฎบัตรสหประชาชาติและกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ ล้วนใช้บังคับกับสงครามในวงโคจร แต่ “สงครามอิหร่าน” แสดงให้เห็นว่าการปฏิบัติจริงกำลังก้าวหน้าเร็วกว่ากรอบกฎหมายเหล่านี้

ทิศทาง “เทคโนโลยีอวกาศ” กับการทหารในอนาคตจะเป็นอย่างไร?

“ดาวเทียม” ใช้งานสองวัตถุประสงค์ที่ให้บริการทั้งบรอดแบนด์ (Broadband) พลเรือน และการสื่อสารทางทหาร ทำให้การตัดสินใจเกี่ยวกับสิ่งที่ถือเป็นเป้าหมายที่ถูกต้องตามกฎหมาย มีความซับซ้อนมากขึ้น

ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายกล่าวว่า “ดาวเทียม” ที่ให้บริการพลเรือน จำเป็นควรถูกสันนิษฐานว่าไม่ใช่ดาวเทียมทางทหาร เว้นแต่จะมีการพิสูจน์ได้ว่ามีการใช้งานทางทหารโดยตรง แต่หลักการนี้กำลังถูกทดสอบอยู่ทุกวันในกรณีของอิหร่าน

ความท้าทายอีกประการหนึ่งคือ “ความเป็นกลางทางการเมือง” หากบริษัทเอกชนที่ตั้งอยู่ในรัฐที่เป็นกลางให้ข้อมูลที่สามารถช่วยเหลือปฏิบัติการทางทหารในที่อื่น รัฐที่เป็นกลางนั้นอาจเผชิญกับคำถามอย่างจริงจังและแรงกดดันทางการทูตจากรัฐบาลอื่น ๆ ว่าควรจะถือว่าตัวเองต้องรับผิดชอบด้วยหรือไม่?

ปัจจุบัน “กฎหมาย” ยังตามไม่ทันความเป็นจริงทางธุรกิจเหล่านี้ ความล่าช้าของภาพถ่ายจาก Planet Lab แสดงให้เห็นว่าบริษัทต่าง ๆ ต้องปรับเปลี่ยนนโยบายด้วยตนเองในช่วงที่มีความขัดแย้งทางอาวุธ

และเนื่องจากการโจมตีทางไซเบอร์ สามารถทำให้ระบบทางทหารใช้งานไม่ได้ โดยไม่ก่อให้เกิดความเสียหายทางกายภาพ การโจมตีเหล่านั้นจึงอาจไม่เข้าข่าย “การโจมตีด้วยอาวุธ” ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศ รัฐต่าง ๆ จึงสามารถใช้ประโยชน์จากช่องโหว่ทางกฎหมายนี้เพื่อสร้างความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์

ด้วยเหตุนี้ บรรทัดฐานทางกฎหมายใหม่ ๆ อาจเกิดขึ้นจากพฤติกรรมของรัฐบาลและผู้ประกอบการเชิงพาณิชย์ มากกว่าผ่านข้อตกลงหรือสนธิสัญญาอย่างเป็นทางการ ซึ่งความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ในปัจจุบัน ทำให้โอกาสที่จะมีสนธิสัญญาใหม่เกี่ยวกับการปฏิบัติการทางทหารในอวกาศนั้นมีน้อยมาก

ดังนั้น บริษัทที่เกี่ยวข้อง หน่วยงานกำกับดูแล และกองทัพประเทศแต่ละประเทศ น่าจะต้องกำหนดขอบเขตของพฤติกรรมที่เป็นที่ยอมรับออกมา เพื่อทำให้ “สงคราม” ที่ดาวเทียมช่วยกำหนดกลยุทธ์การรบ ซึ่งเร็วกว่าที่รัฐบาลแต่ละประเทศจะร่วมกันร่างสนธิสัญญาหรือกฎหมายออกมาตอบสนองได้ทัน เกิดเส้นแบ่งระหว่างเทคโนโลยีเชิงพาณิชย์กับการทหารที่ชัดขึ้นในอนาคต

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS

ที่มาข้อมูล : theconversation

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech