วันพืชมงคล 2569 มีที่มาอย่างไร แต่ละปีทำไมจัดไม่ตรงกัน

"วันพืชมงคล 2569" ถือเป็นอีกหนึ่งวันสำคัญของประเทศไทยที่เกี่ยวข้องกับภาคการเกษตร และมีความผูกพันกับวิถีชีวิตของคนไทยมาอย่างยาวนาน เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่การเพาะปลูกและสร้างขวัญกำลังใจให้เกษตรกรทั่วประเทศ โดยเป็นพิธีที่สะท้อนความเชื่อเรื่องความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ ธัญญาหาร และการเริ่มต้นฤดูกาลเพาะปลูกของเกษตรกรไทย

ประวัติที่มา "พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ"

"วันพืชมงคล" หรือ "พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ" ที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย โดยประกอบด้วย 2 พิธีรวมกัน ได้แก่ "พระราชพิธีพืชมงคล" อันเป็นพิธีสงฆ์ ประกอบพระราชพิธีวันแรกในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม กับ "พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ" อันเป็นพิธีพราหมณ์ จัดขึ้น ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวงในวันถัดมา

วันพืชมงคล 2569 มีที่มาอย่างไร แต่ละปีทำไมจัดไม่ตรงกัน

พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญเป็นพระราชพิธีที่มีมาแต่โบราณ เมื่อครั้งกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี พระมหากษัตริย์ จะเสด็จฯ ไปเป็นองค์ประธานในพระราชพิธี ต่อมาในแต่ละยุคสมัย รูปแบบพิธีมีการปรับเปลี่ยน

สมัยกรุงศรีอยุธยา พระมหากษัตริย์ ไม่ได้เสด็จไปเป็นองค์ประธาน เหมือนกับสมัยกรุงสุโขทัย และจะทรงจำศีลเงียบ 3 วัน แต่จะมอบอาญาสิทธิ์ให้ เจ้าพระยาจันทกุมาร เป็นผู้แทนพระองค์ โดยทรงทำเหมือนอย่างออกอำนาจจากกษัตริย์ ซึ่งวิธีนี้ได้ใช้ตลอดมาถึงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา

กระทั่งในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้โปรดเกล้าฯ ให้เพิ่มพิธีสงฆ์ในพระราชพิธีต่างๆ ทุกพิธี พระราชพิธีพืชมงคล จึงได้เริ่มมีขึ้น แต่บัดนั้นมา โดยได้จัดรวมกับพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ และมีชื่อเรียกรวมกันว่า พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ

การจัดงานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ได้กระทำเต็มรูปบูรพประเพณี ครั้งสุดท้ายในปี พ.ศ.2479 เว้นไปจนกระทั่งในปี พ.ศ.2503 คณะรัฐมนตรีได้มีมติ ให้ฟื้นฟูพระราชประเพณีนี้ขึ้นใหม่ และได้กระทำติดต่อกันมาทุกปีจนถึงปัจจุบัน เพื่ออนุรักษ์ราชประเพณีอันดีงามและสร้างขวัญกำลังใจแก่เกษตรกรไทยทั่วประเทศ

วันพืชมงคล 2569 มีที่มาอย่างไร แต่ละปีทำไมจัดไม่ตรงกัน

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงมีพระราชกระแสให้ปรับปรุงพิธีการบางอย่างให้เหมาะสมกับยุคสมัย และเสด็จพระราชดำเนินมาเป็นองค์ประธานในพระราชพิธีนี้ทุกปี สืบมามิได้ขาด

เมื่อได้มีการฟื้นฟูพระราชประเพณีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ขึ้นมาในระยะแรกนั้น "พระยาแรกนา" คือ "อธิบดีกรมการข้าว" โดยตำแหน่ง สำหรับเทพีทั้ง 4 พิจารณาคัดเลือก จากภริยาข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ปัจจุบัน "พระยาแรกนา" คือ "ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์" โดยตำแหน่ง ส่วนผู้ที่ทำหน้าที่เป็นเทพีคู่หาบทอง และเทพีคู่หาบเงิน นั้น พิจารณาคัดเลือกจากข้าราชการสตรี ในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่ยังไม่ได้ทำการสมรส มีตำแหน่งตั้งแต่ระดับปฏิบัติงาน หรือปฏิบัติการขึ้นไป และได้รับพระราชทานเครื่องราชย์อิสริยาภรณ์แล้ว

พระราชพิธีพืชมงคล เป็นพิธีทำขวัญพืชพันธุ์ธัญญาหารที่พระมหากษัตริย์ทรงอธิษฐานเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหารแห่งราชอาณาจักรไทย

ข้าวนั้นถือว่า เป็นอาหารหลักของประชาชนในภาษาบาลีเรียกว่า ปุพพัณณะ หรือ บุพพัณณะ หรือ บุพพัณณชาติ ส่วนพืชอื่นๆ ที่เป็นอาหารเรียกว่า อปรัณณ หรืออปรัณชาติ หมายถึง พืชจำพวกถั่ว งา เป็นต้น หากเรียกควบทั้งสองอย่างก็เรียกว่า บุพพัณณปรัณณชาติ ที่หมายถึงพืชที่เป็นอาหารทุกชนิด

บุพพัณณปรัณณชาติที่นำเข้าพระราชพิธีพืชมงคลนั้น เป็นข้าวเปลือก มีทั้งข้าวเจ้า และข้าวเหนียว นอกจากนี้มีเมล็ดพืชต่างๆ รวม 40 อย่าง แต่ละอย่างบรรจุถุงผ้าขาว กับเผือกมันต่างๆ พันธุ์พืชเหล่านี้เป็นของปลูกงอกได้ทั้งสิ้น

นอกจากนี้ยังมีข้าวเปลือกที่หว่าน ในพิธีแรกนาบรรจุกระเช้าทองคู่หนึ่งและเงินคู่หนึ่ง เป็นข้าวพันธุ์ดีที่โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้ปลูกในโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา และพระราชทานมาเข้าพระราชพิธีพืชมงคล

พันธุ์ข้าวพระราชทานนี้ จะใช้หว่านในพระราชพิธีแรกนาส่วนหนึ่ง อีกส่วนหนึ่งที่เหลือทางการ จะบรรจุซอง แล้วส่งไปแจกจ่ายแก่ชาวนาและประชาชนในจังหวัดต่างๆ ให้เป็นมิ่งขวัญและเป็นสิริมงคลแก่พืชผลที่จะเพาะปลูกในปีนี้

นอกจากนี้ คณะรัฐมนตรียังมีมติให้วันพระราชพิธีพืชมงคลเป็น "วันเกษตรกร" ของไทย ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2509 เพื่อย้ำถึงความสำคัญของภาคการเกษตรต่อเศรษฐกิจและวิถีชีวิตของคนไทยอีกด้วย

กิจกรรมสำคัญใน "วันพืชมงคล 2569"

• พิธีเจริญพระพุทธมนต์ เพื่อความเป็นสิริมงคล
• ขบวนพระยาแรกนา พร้อมเทพีคู่หาบทอง-คู่หาบเงิน ตามราชประเพณีโบราณ
• พิธีไถหว่านเมล็ดพันธุ์ข้าว ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง เพื่อเปิดฤดูกาลเพาะปลูก
• การเสี่ยงทายพระโค เชื่อว่าสามารถพยากรณ์ปริมาณน้ำฝนและความอุดมสมบูรณ์ทางการเกษตรของปีนั้นได้
• การแจกเมล็ดพันธุ์ข้าวพระราชทานแก่ประชาชนและเกษตรกร เพื่อนำไปปลูกเพื่อความเป็นสิริมงคล

วันพืชมงคล 2569 คืออะไร ทำไมวันสำคัญนี้จึงไม่ตรงกันทุกปี

พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เป็นพิธีการเพื่อความเป็นสิริมงคลและบำรุงขวัญเกษตรกร โดยปกติ พิธีมักจัดขึ้นในช่วงเดือนพฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงเริ่มต้นฤดูฝนและฤดูกาลเพาะปลูกของไทย แต่ไม่ได้กำหนดวันที่แน่นอนไว้เหมือนกับวันในพระราชพิธีอื่น เนื่องจากกำหนดวันประกอบพระราชพิธีจะพิจารณาตามความเหมาะสมด้านฤกษ์ยาม วันจัดงานอาจเลื่อนขึ้นหรือลงในแต่ละปีตามการกำหนดของสำนักพระราชวัง

วันพืชมงคล ย้อนหลัง 5 ปี (นับจากปี 2569)

• 2568 วันศุกร์ที่ 9 พฤษภาคม
• 2567 วันศุกร์ที่ 10 พฤษภาคม
• 2566 วันพุธที่ 17 พฤษภาคม
• 2565 วันศุกร์ที่ 13 พฤษภาคม
• 2564 วันจันทร์ที่ 10 พฤษภาคม

กำหนดการพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ 2569

วันอังคารที่ 12 พ.ค.2569 เวลา 17.00 น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินเพื่อทรงประกอบพระราชพิธีพืชมงคล ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม

วันพุธที่ 13 พ.ค.2569 เวลา 07.19 น. พระยาแรกนาขึ้นรถยนต์หลวงออกจากพระบรมมหาราชวังไปยังมณฑลพิธีท้องสนามหลวง แล้วเดินนำขบวนแห่อิสริยยศไปที่โรงพิธีพราหมณ์ พระยาแรกนาตั้งสัตยาธิษฐานหยิบผ้านุ่งแต่งกายไว้พร้อม

และในเวลา 08.30 น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่งจากพระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต ไปยังพลับพลาพิธีมณฑลท้องสนามหลวง เพื่อทรงเป็นประธานในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ

ฤกษ์เวลาระหว่างเวลา 08.09-08.39 น.

วันพืชมงคล 2569 มีที่มาอย่างไร แต่ละปีทำไมจัดไม่ตรงกัน

สำหรับ "พระยาแรกนา" งานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประจำปี 2569 คือ นายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ส่วน "เทพีคู่หาบทอง" คือ น.ส.ฉันทิสา อารีเสวต นายสัตวแพทย์ชำนาญการ สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ และ น.ส.อภิชญา ฟูแสง นักวิชาการตรวจสอบบัญชีชำนาญการ กรมตรวจบัญชีสหกรณ์

"เทพีคู่หาบเงิน" คือ น.ส.พรจิตรา จันทร์เจริญ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ กรมส่งเสริมการเกษตร และ น.ส.ศรัญญา ทองคำ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรปฏิบัติการ กรมส่งเสริมการเกษตร

วันพืชมงคล 2569 มีที่มาอย่างไร แต่ละปีทำไมจัดไม่ตรงกัน

พระโคแรกนาขวัญ ประจำปี 2569 "พระโคพอ พระโคเพียง"

พระโคในทางศาสนาพรามหณ์ หมายถึง เทวดาผู้ทำหน้าที่เป็นพาหนะของ พระอิศวร ซึ่งเปรียบได้กับการใช้แรงงานและความเข้มแข็ง และเป็นสัตว์เลี้ยงที่พระกฤษณะและพระพลเทพดูแล ซึ่งเปรียบได้กับความอุดมสมบูรณ์ ดังนั้น ในการประกอบพระราชพิธี จรดพระนังคัลแรกนาขวัญ จึงได้กำหนดให้ใช้พระโคเพศผู้เข้าร่วมพระราชพิธีเสมอมาตั้งแต่รัชกาลที่ 1 เพื่อเป็นตัวแทนของความเข้มแข็งและความอุดมสมบูรณ์

วันพืชมงคล 2569 มีที่มาอย่างไร แต่ละปีทำไมจัดไม่ตรงกัน

ปี 2569 กรมปศุสัตว์ได้ทำการคัดเลือกพระโคเพื่อใช้ในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ จำนวน 2 คู่ คือ

พระโคแรกนาขวัญ 1 คู่ ได้แก่ พระโคพอ พระโคเพียง

• พระโคพอ มีความสูง 165 เซนติเมตร ความยาวลำตัว 226 เซนติเมตร ความสมบูรณ์รอบอก 210 เซนติเมตร อายุ 14 ปี
• พระโคเพียง มีความสูง 169 เซนติเมตร ความยาวลำตัว 239 เซนติเมตร ความสมบูรณ์รอบอก 213 เซนติเมตร อายุ 14 ปี

พระโคสำรอง 1 คู่ ได้แก่ พระโคเพิ่ม พระโคพูล

• พระโคเพิ่ม มีความสูง 162 เซนติเมตร ความยาวลำตัว 236 เซนติเมตร ความสมบูรณ์รอบอก 199 เซนติเมตร อายุ 16 ปี
• พระโคพูล มีความสูง 158 เซนติเมตร ความยาวลำตัว 243 เซนติเมตร ความสมบูรณ์รอบอก 203 เซนติเมตร อายุ 16 ปี

พระโคแรกนาขวัญ และพระโคสำรอง ประจำปี 2569 เป็นโค พันธุ์ขาวลำพูน มีสีผิวขาวอมชมพู ขนสีขาวสะอาด ทั้งลำตัวไม่มีจุดด่างดำ หรือสีอื่นบนลำตัว เขามีสีขาว ลำตัวเป็นลำเทียน เขาทั้งสองข้างมีลักษณะโค้งสวยงาม ดวงตาแจ่มใสสีน้ำตาลอ่อน ขนตาสีชมพู บริเวณจมูกขาว กีบสีขาว ขนหางเป็นพวงสีขาวยาว ลำตัวช่วงขาหลังและกีบ มีความสมบูรณ์แข็งแรง เวลายืนและเดินสง่า

ในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้มอบหมายให้กรมปศุสัตว์ คัดเลือก "พระโค" สำหรับใช้ในพระราชพิธี โดยต้องเป็นโคที่มีลักษณะดี รูปร่างสมบูรณ์ มีความสูงไม่น้อยกว่า 150 เซนติเมตร ความยาวลำตัวไม่น้อยกว่า 120 เซนติเมตร ความสมบูรณ์รอบอกไม่น้อยกว่า 180 เซนติเมตร

โคทั้งคู่จะต้องมีสีเดียวกัน ผิวสวย ขนเป็นมัน กิริยามารยาทเรียบร้อย ฝึกง่าย สอนง่ายไม่ดุร้าย เขาลักษณะโค้งสวยงามเท่ากัน ตาแจ่มใส หูไม่มีตำหนิ หางยาวสวยงามดี มีขวัญหน้า ขวัญทัดดอกไม้ซ้ายขวา และขวัญหลังถูกต้อง มีขาและกีบข้อเท้าแข็งแรง มองดูด้านข้างลำตัวจะเป็นสี่เหลี่ยม

วันพืชมงคล 2569 มีที่มาอย่างไร แต่ละปีทำไมจัดไม่ตรงกัน

นายสมชาย ดำทะมิส และนายอาคม วัฒนากูล บริจาคทรัพย์จัดซื้อ "พระโคพอ" และ "พระโคเพียง" มอบให้กรมปศุสัตว์ เพื่อน้อมเกล้าฯ ถวายใช้เป็นพระโคแรกนาขวัญ ประจำปี 2569

ขณะที่ นายทฤษดี ชาวสวนเจริญ อดีตอธิบดีกรมปศุสัตว์ และนายวิจารณ์ ภุกพิบูลย์ ร่วมมอบ "พระโคเพิ่ม" และ "พระโคพูล" ใช้เป็นพระโคสำรองในพระราชพิธีปีเดียวกัน

พันธุ์ข้าวในพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประจำปี 2569

ประชาชนและเกษตรกรที่เดินทางมาร่วมงานเพื่อรอเก็บเมล็ดพันธุ์ ต่างรีบวิ่งเข้าไปเก็บเมล็ดข้าวเปลือก รวมถึงต้นกล้าที่พระยาแรกนาขวัญหว่านไถ หลังเสร็จสิ้นพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เมื่อวันที่ 9 พ.ค.2568

พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ 2569 กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมการข้าว ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตนำ “พันธุ์ข้าวทรงปลูกพระราชทาน” ในแปลงนาทดลอง สวนจิตรลดา และแปลงนาขยายผลฤดูทำนาปี 2568 ซึ่งเป็นผลผลิตข้าวเปลือกจากข้าวนาสวนพันธุ์หลัก จำนวน 7 พันธุ์ ได้แก่

• พันธุ์ ขาวดอกมะลิ 105 (ข้าวเจ้า)
• พันธุ์ กข 6 (ข้าวเหนียว)
• พันธุ์ กข 79 (ข้าวเจ้า)
• พันธุ์ กข 85 (ข้าวเจ้า)
• พันธุ์ กข 99 (หอมคลองหลวง 72) (ข้าวเจ้า)
• พันธุ์ กข 109 (หอมพัทลุง 72) (ข้าวเจ้า)
• พันธุ์ กข 26 (เชียงราย 72 ) (ข้าวเหนียว)

ผลผลิตทั้งสิ้นจำนวน 5,147 กิโลกรัม นำเข้าพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประจำปี 2569 และบรรจุซองแจกจ่ายให้แก่พสกนิกรผู้สนใจและชาวนาทั่วประเทศรับไปเป็นมิ่งขวัญและสิริมงคลในการประกอบอาชีพการเกษตรของตนตามประเพณีนิยม เพื่อให้เป็นไปตามพระราชประสงค์สืบไป

ประชาชนและเกษตรกรที่เดินทางมาร่วมงานเพื่อรอเก็บเมล็ดพันธุ์ ต่างรีบวิ่งเข้าไปเก็บเมล็ดข้าวเปลือก รวมถึงต้นกล้าที่พระยาแรกนาขวัญหว่านไถ หลังเสร็จสิ้นพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เมื่อวันที่ 9 พ.ค.2568

พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ไม่เพียงสะท้อนถึงขนบธรรมเนียมและพระราชประเพณีอันทรงคุณค่าที่สืบทอดมายาวนาน แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์ และขวัญกำลังใจของเกษตรกรไทยในทุกยุคสมัย ตอกย้ำความผูกพันระหว่างวิถีเกษตรกรรมกับสังคมไทย ที่ยังคงหยั่งรากลึกและมีความสำคัญต่อประเทศมาจนถึงปัจจุบัน

อียูคว่ำบาตรผู้ตั้งถิ่นฐานชาวอิสราเอล หลังเหตุรุนแรงในเขตเวสต์แบงก์ต่อชาวปาเลสไตน์เพิ่มสูงขึ้น

"ทรัมป์" เผยข้อตกลงหยุดยิง "สหรัฐฯ-อิหร่าน" อยู่ในภาวะวิกฤตหนัก

สภาฯฟิลิปปินส์ลงมติถอดถอน "ซารา ดูเตอร์เต" รอง ปธน. เป็นครั้งที่ 2