เมื่อวันที่ 12 พ.ค.2569 ที่ จ.เชียงใหม่ สภาลมหายใจเชียงใหม่ เครือข่ายอากาศเพื่อสุขภาพ จัดเสวนา ”มาตรการที่ห้ามปัดตกใน พ.ร.บ.อากาศสะอาด“ ที่เน้นคุ้มครองสิทธิผู้ได้รับผลกระทบ กลไกระดับจังหวัด กองทุนอากาศสะอาด ชี้จะเป็นการแก้ปัญหาทั้งระบบคุ้มครองสิทธิอากาศสะอาดหายใจ

จับตา พ.ร.บ.อากาศสะอาด หวั่นถูกลดสาระสำคัญก่อนเข้าสภา

”อากาศสะอาด เป็นสิทธิประชาชน“

นายชัชวาลย์ ทองดีเลิศ ประธานสภาลมหายใจเชียงใหม่ กล่าวถึงเป็นหลักสำคัญ ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ว่า เพราะเรื่องอากาศสะอาด เป็นสิทธิที่ประชาชนมีสิทธิสูดอากาศสะอาด และหลักผู้ก่อมวลพิษจะต้องรับผิดชอบ ซึ่งถือว่าเป็นเรื่องใหญ่รัฐจะต้องดูแล กำกับและควบคุมแหล่งมลพิษให้เป็นระบบต่อเนื่อง ซึ่งระหว่างเตรียมเสนอร่าง พ.ร.บ.เข้าสภาฯ อีกครั้งสภาลมหายใจเชียงใหม่มีความกังวลใจมากที่สุดเกี่ยวกับร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้

มีคนพยายามลดเขี้ยวเล็บร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด เพราะทำให้สูญเสียประโยชน์และเกิดภาระการลงทุนเพิ่มขึ้น

นายชัชวาลย์ กล่าวว่า ภาคประชาชนระบุว่า มีความจำเป็นต้องคงสาระ หลักการ พ.ร.บ.อากาศสะอาดไว้ เพื่อให้การแก้ปัญหาเชิงระบบ โครงสร้าง ซึ่งเป็นการแก้ปัญหาเชิงรุกจะทำให้เกิดการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน

จับตา พ.ร.บ.อากาศสะอาด หวั่นถูกลดสาระสำคัญก่อนเข้าสภา

ด้าน รศ.คนึงนิจ ศรีบัวเอี่ยม คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และนายกสมาคมเครือข่ายอากาศเพื่อสุขภาพ กล่าวถึงความคืบหน้าของร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ระบุว่า เมื่อวันที่ 5 พ.ค.ที่ผ่านมา รัฐบาลได้ยืนยัน ร่างกฎหมาย 31 ฉบับรวมถึง ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ด้วย ทางรัฐสภาได้รับหนังสือแจ้งยืนยัน เรียกประชุมทั้งสองสภา วันที่ 15 พ.ค.2569 เพื่อให้ความเห็นชอบร่างกฎหมายที่ตกค้าง ซึ่งยังต้องติดตามการประชุมสภา

ส่วนความกังวลว่า รัฐสภาจะพิจารณาอย่างไรมี 2 ฉากทัศน์ คือ ฉากทัศน์แรก ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด คือเดินหน้าต่อ หรือ ฉากทัศน์สอง ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ไม่เห็นชอบ หากปัดตกไปจะต้องเริ่มยกร่างเสนอรัฐสภาใหม่

หากร่างกฎหมายยังดำเนินการต่อ จะเข้าสู่การพิจารณา ของสมาชิกวุฒิสภา ส่วนเครือข่ายอากาศสะอาด ยังยืนยันสาระสำคัญในร่างฯเช่น ผู้ได้รับผลกระทบจะได้รับการดูแลอย่างไร,กลไกคณะกรรมการระดับจังหวัด,กองทุนฯ,กลุ่มเปราะบาง ,การทำเกษตรยั่งยืน ซึ่งภาคประชาชนจับตาและจะไปยื่นหนังสือให้กับ ส.ส. ส.ว. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้เห็นความสำคัญกฎหมายฉบับนี้

นายประหยัด จตุพรพิทักษ์กุล สมาชิกวุฒิสภา จ.เชียงใหม่ กล่าวว่าร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ถ้าย้อนไทมไลนืก่อนยุบสภา อยู่ในวาระสอง ชั้นแปรญัติของวุฒิสภา คณะกรรมาธิการสามัญวุฒิสภากำลังพิจารณา ซึ่งพิจารณาได้ครึ่งทางของร่างฯ ถ้าการประชุมรัฐสภาวันที่ 15 พ.ค.69 ไม่เห็นชอบก็จะเป็นที่ยุติ ถ้าเห็นชอบจะให้วุฒิสภาพิจารณาต่อ โดยมีคณะกรรมาธิการชุดเดิม 27 คน ประกอบผู้แทนจาก ครม.3 คน ภาคประชาชน 9 คน ตัวแทน สว.15 คน

คณะกรรมาธิการฯจะพิจารณาครบทุกมาตราจะนำเสนอที่ประชุมวุฒิสภา กรอบระยะเวลาตามรัฐธรรมนูญไม่เกิน 60 วัน

จับตา พ.ร.บ.อากาศสะอาด หวั่นถูกลดสาระสำคัญก่อนเข้าสภา

นายประหยัด กล่าวต่อว่าล่าสุดได้ชี้แจง วิป 3 ฝ่ายได้หารือกันเมื่อ 11 พ.ค.69 วันที่ 15 พ.ค.จะใช้เวลาประชุมรัฐสภา 9 ชั่วโมง วุฒิสภาได้โควตา 1.30 ชม. กระบวนการวันที่ 15 พ.ค.จะให้ ส.ส.และส.ว.ให้ความเห็นเพียงเห็นชอบ หรือไม่เห็นชอบ 31 ร่างฯเข้าสู่สภา จะไม่ให้ลงรายละเอียดเนื้อหาส่วนตัวประเมินว่าวันที่ 15 พ.ค.นี้ ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาดฯไม่น่าจะมีปัญหาคงมีมติเห็นชอบ จากการประเมินท่าทีจากวุฒิสภาและรัฐบาล เมื่อร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด เข้าสู่พิจารณาต้องติดตามในชั้นกรรมาธิการวิสามัญวุฒิสภา

สว.ที่อยู่กรรมาธิการวิสามัญ น่าจะมีความเห็นต่างจากร่างฯที่ผ่าน ส.ส. และหลายมาตราและหลายประเด็นจะนำไปสู่การแก้ไข ซึ่งจะนำไปสู่การตั้งการตั้งกรรมาธิการร่วมของสองสภา

นายประหยัด กล่าวว่าสิ่งที่ต้องติดตามมี 2-3 ประเด็น คือ เรื่องแรก ความสมดุลระหว่างสิทธิอากาศสะอาดกับผลกระทบผู้ประกอบการ

ผมคิดว่า สว.เสียงส่วนมากอาจเห็นว่ากฎหมายคำนึงถึงผู้มีส่วนได้เสียทุกฝ่าย ร่างที่ผ่าน ส.ส.จะมีบทลงโทษผู้ประกอบการ ซึ่งกระทบต่อภาคธุรกิจ จะเป็นประเด็นที่ กรรมธิการฯ สว.อาจนำเสนอแก้ไข

ประเด็นที่สอง “โครงสร้างของคณะกรรมการ” จากการอภิปราย และรับความเห็นมีการเสนอญัติสภา มี สว.เสียงส่วนใหญ่อาจมองว่ากรรมการระดับชาติ และระดับจังหวัด

โครงสร้างของคณะกรรมการฯ อาจมีมากไปและซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่น จะเสนอให้มีการปรับลด หรือปรับเปลี่ยน เช่น เดิม อำนาจเป็น ของ นายก อบจ.เป็นประธานฯระดับจังหวัด ในชั้น สว.อาจปรับเปลี่ยนเป็นอำนาจผู้ว่าราชการจังหวัด

ประเด็นที่สาม “ขอบเขตอำนาจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น” ในร่างฯ ของ ส.ส. ค่อนข้างให้อำนาจให้ท้องถิ่นจัดการตัวเองแบบเบ็ดเสร็จ แต่ในชั้น ส.ว.อาจมีการปรับเปลี่ยนรายละเอียดตรงนี้

นายประหยัด กล่าวย้ำสิ่งที่เป็นเรื่องสำคัญทุกฝ่ายจะต้องเกาะติด คือ “สิทธิในอากาศสะอาด” ม.6-11 ในร่างฯค่อนข้างเป็นกฎหมายที่ก้าวหน้าใช้หลักสิทธิมนุษยชนเป็นพื้นฐาน ไม่แยกมิติสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ การรับรองสิทธิของประชาชนทั้งเป็นสิทธิบุคคล และสิทธิชุมชน เช่น สิทธิของประชาชนดำรงชีวิตในอากาศสะอาดไม่กระทบต่อสุขภาพ ไม่เสียชีวิตก่อนวัยอันควร และไม่ส่งผลเสียต่อการประกอบอาชีพ หรือ สิทธิของกลุ่มคนเปราะบางที่จะได้รับการสร้างเสริม และคุ้มครองในการหายใจ ดำรงชีวิต ตรวจสุขภาพ ดูแลรักษา

จับตา พ.ร.บ.อากาศสะอาด หวั่นถูกลดสาระสำคัญก่อนเข้าสภา

ส่วนการป้องกันแหล่งกำเนิดมวลพิษโดยเฉพาะในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ และป่าสงวน มีกำหนดแนวทางการจัดการป่าเพื่ออากาศสะอาด อาจขัดหลักสิทธิอากาศสะอาด โดยเฉพาะส่งผลเสียต่อการประกอบอาชีพในพื้นที่ป่า “การปรับเปลี่ยนการเกษตรที่ไม่ก่อมลพิษทางอากาศ และไฟป่า“ ต้องพิจารณาอย่างรอบด้านไม่กระทบต่อการใช้ไฟจัดการเชื้อเพลิง

ด้าน อ.ไพสิฐ พาณิชย์กุล คณะนิติศาสตร์ ม.เชียงใหม่ กล่าวว่ากลไกระดับจังหวัดในร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาดมีความสำคัญมากโดยเฉพาะประเด็นระบบการสั่งการ หรือการจัดการแบบ Single Comnand หรือแบบเสื้อโหลที่ไม่สามารถแก้ปัญหาได้ทุกพื้นที่แบบเดียวกัน การมีกลไกระดับจังหวัดเกิดขึ้น มีระบุในร่างฯ หน้าที่ เช่น การจำแนกแหล่งกำเนิด ,เขตเฝ้าระวัง,ข้อมูลแต่ละพื้นที่ ถือเป็นการ “การกระจายอำนาจจัดการ”

นอกจากนี้บทบาทกรรมการจังหวัดยังทำหน้าที่บูรณาการหน่วยงานในจังหวัด และระหว่างจังหวัด รวมถึงบูรณาการงบประมาณแต่ละหน่วยงาน ยังทำงานร่วมกับคณะกรรมการวิชาการในจังหวัดในการแจ้งเตือนและแก้ปัญหา

กฎหมายอากาศสะอาดจะแก้ที่ต้นเหตุ อำนาจส่วนหนึ่ง ของ ปภ.จะลดลงไปด้วย

ส่วน “กองทุนอากาสสะอาด” เนื่องจากปัญหาฝุ่นถูกมองเป็นปัญหาเฉพาะฤดูกาล ซึ่งวิธีการงบประมาณหน่วยงานจะตั้งงบเองในแต่ละปี และการใช้งบประมาณไม่ได้บูรณาการกัน

วิธีการตั้งงบประมาณปกติตั้งงบล่วงหน้า 2 ปี ต้องการใช้เงิน ปี 69 ต้องตั้งงบล่วงหน้าจะเกิดอะไรขึ้น วิธีการที่ใช้อยู่ปัจจุบันนี้เป็นเพียงคาดการณ์

อ.ไพสิฐ กล่าวอีกว่านอกจากงบกลาง ยังมีงบปกติแก้ปัญหา มีขึ้นเพื่อบรรเทาความเดือดร้อน ไม่ใช่วัตถุประสงค์เพื่อแก้ปัญหา ซึ่งวิธีงบประมาณแบบเดิมๆ จะแก้ได้ด้วยวิธี “กองทุน”

จับตา พ.ร.บ.อากาศสะอาด หวั่นถูกลดสาระสำคัญก่อนเข้าสภา

สำหรับ ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด จะถูกบรรจุเข้าประชุมรัฐสภารับรองพร้อมกับกฎหมายอื่นๆอีก 31 ฉบับ หากผ่านสภาพยังต้องติดตามในชั้นกรรมาธิการวุฒิสภาว่ากฎหมายฉบับนี้จะยังคงสาระสำคัญแก้ปัญฝุ่นในภาคเหนือที่กระทบสิทธิอากาศหายใจของคนภาคเหนือและในประเทศอย่างไร ไม่ใช่เพียงแก้ปัญหาเป็นเพียงตาม ”ฤดูฝุ่น“

รายงาน : โกวิทย์ บุญธรรม ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ