วันนี้ (19 เม.ย.2569) ภาพรวมวิกฤตการณ์ฮอร์มุซ ช่องแคบฮอร์มุซเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดยปกติจะมีปริมาณการขนส่งน้ำมันทางทะเลถึงร้อยละ 25 และก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) อีกร้อยละ 20 ของทั้งโลกผ่านจุดนี้
อย่างไรก็ตาม นับตั้งแต่เกิดความขัดแย้งตั้งแต่ 28 ก.พ. - 18 เม.ย.2569 รวม 50 วัน ช่องแคบแห่งนี้ได้กลายเป็นเครื่องมือในการต่อรองทางการเมืองและการทหารอย่างเต็มรูปแบบ อิหร่านใช้ภูมิศาสตร์ที่ได้เปรียบในการปิดกั้นการเข้าออกเพื่อตอบโต้การโจมตีทางทหารจากสหรัฐฯ และอิสราเอล
ขณะที่ฝ่ายสหรัฐฯ ปธน.โดนัลด์ ทรัมป์ พยายามใช้กำลังทหารเข้าแทรกแซงเพื่อบังคับเปิดเส้นทางเดินเรือ โดยประกาศเป็นนโยบายเสรีภาพในการเดินเรือสากล ความขัดแย้งนี้ส่งผลให้เกิดการสูญเสียทั้งชีวิตลูกเรือ การอับปางของเรือพาณิชย์ และการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทานระดับโลก
ไทม์ไลน์ ใครประกาศ เปิด-ปิด "ฮอร์มุซ"
1. ช่วงการปิดครั้งแรกและการประกาศสงคราม (ก.พ.-มี.ค.2569)
- 28 ก.พ.2569 อิหร่าน โดยกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ประกาศ "ปิด" ช่องแคบฮอร์มุซต่อเรือต่างชาติทั้งหมดอย่างเป็นทางการ เพื่อตอบโต้การโจมตีทางอากาศของสหรัฐฯ และอิสราเอลต่อเป้าหมายในอิหร่าน กองทัพเรืออิหร่านประกาศผ่านวิทยุ VHF เตือนว่า "ไม่อนุญาตให้เรือลำใดผ่านช่องแคบฮอร์มุซ"
- 2 มี.ค.2569 อิหร่าน (IRGC) ยืนยันสถานะการ "ปิด" อย่างเป็นทางการ โดยระบุว่าอนุญาตเฉพาะเรือที่ได้รับอนุมัติจากอิหร่านเท่านั้น ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเรือมุ่งหน้าไปจีนและอินเดีย ส่วนเรือจาก "ประเทศที่ไม่เป็นมิตร - เรือที่เกี่ยวข้องกับสหรัฐฯและอิสราเอล" จะถูกสกัดกั้น
- 12 มี.ค.2569 มอจตาบา คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดคนใหม่ของอิหร่าน ประกาศกร้าวว่าช่องแคบฮอร์มุซจะยังคง "ปิด" ต่อไป และจะใช้เป็น "เครื่องมือในการกดดัน" สหรัฐฯ และพันธมิตร
- 19 มี.ค.2569 สหรัฐอเมริกา ปธน.โดนัลด์ ทรัมป์ ประกาศเริ่มปฏิบัติการทางทหารเพื่อ "เปิด" ช่องแคบ โดยใช้เครื่องบิน A-10 และเฮลิคอปเตอร์ Apache โจมตีเรือเร็วและโดรนของอิหร่านเพื่อเคลียร์เส้นทาง
2. ช่วงการปะทะและการใช้อำนาจแทรกแซง (ปลาย มี.ค. - ต้น เม.ย.2569)
- 21 มี.ค.2569 โดนัลด์ ทรัมป์ ยื่นคำขาดให้อิหร่าน "เปิด" ช่องแคบอย่างเต็มรูปแบบภายใน 48 ชั่วโมง มิฉะนั้นจะโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานของอิหร่าน ซึ่งอิหร่านตอบโต้ด้วยการขู่จะวางทุ่นระเบิดทั่วอ่าวเปอร์เซีย
- 26 มี.ค.2569 อิสราเอล ประกาศความสำเร็จในการสังหาร อาลีเรซา ตังสิรี ผู้บัญชาการกองทัพเรือ IRGC ซึ่งเป็นผู้ควบคุมการปิดกั้นช่องแคบ แต่อิหร่านยังคงยืนยันสถานะ "ปิด" และเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจตรา
- 7 เม.ย.2569 โดนัลด์ ทรัมป์ ประกาศคำขาดกดดันอิหร่านอย่างหนัก ระบุว่าหากข้อเรียกร้องไม่ได้รับตอบสนอง "อารยธรรมทั้งหมดจะล่มสลาย"
- 8 เม.ย.2569 อับบาส อารักชี รมว.ต่างประเทศอิหร่าน ประกาศว่าช่องแคบฮอร์มุซจะ "เปิดอย่างเต็มที่" สำหรับเรือพาณิชย์ทุกประเภท ต่อเมื่อการเริ่มต้น การหยุดยิงในเลบานอน เริ่มขึ้น
แผนที่การแยกช่องทางการจราจรในช่องแคบฮอร์มุซ จาก IRGC ลงวันที่ 9 เม.ย.2569 เครดิตภาพ : IRGC
3. การปิดล้อมและการปิดซ้ำรอบล่าสุด (เม.ย.2569)
- 11 เม.ย.2569 โดนัลด์ ทรัมป์ ประกาศว่ากองกำลังสหรัฐฯ เริ่มปฏิบัติการ "เคลียร์" ทุ่นระเบิดในช่องแคบและส่งเรือทำลายเรือขวางกั้น
- 12 เม.ย.2569 หลังการเจรจาที่กรุงอิสลามาบัดล้มเหลว โดนัลด์ ทรัมป์ ประกาศมาตรการ "ปิดล้อมทางทะเล" (Naval Blockade) ต่ออิหร่าน โดยสั่งให้กองทัพเรือสหรัฐฯ สกัดกั้นเรือทุกลำที่เข้า-ออกท่าเรือของอิหร่าน
- 17 เม.ย.2569 อับบาส อารักชี ประกาศทาง X ว่าอิหร่านจะ "เปิด" ช่องแคบให้เรือพาณิชย์ผ่านได้ในช่วงหยุดยิง สอดคล้องกับข้อตกลงหยุดยิงในอิสราเอล-เลบานอน ขณะที่ โดนัลด์ ทรัมป์ โพสต์ขอบคุณ แต่ย้ำว่าการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ ต่ออิหร่านยังต้องดำเนินต่อไปจนกว่าจะบรรลุข้อตกลง 100%
- 18 เม.ย.2569 อิหร่าน (กองทัพเรือ IRGC) ประกาศสถานะ "ปิด" ช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งในช่วงบ่ายวันเสาร์ (ตามเวลาประเทศไทย) โดยให้เหตุผลว่าสหรัฐฯ ละเมิดข้อตกลงหยุดยิงและไม่ยกเลิกมาตรการปิดล้อมทางทะเล
- ผลจากการปิดรอบล่าสุด ในวันเดียวกันนั้น (18 เม.ย.) มีรายงานว่าเรือบรรทุกตู้คอนเทนเนอร์ลำหนึ่งถูกโจมตีด้วยวัตถุไม่ทราบชนิดห่างจากโอมาน 25 ไมล์ทะเล และเรือบรรทุกน้ำมันอีกลำถูกเรือเร็วของ IRGC ยิงเข้าใส่หลังพยายามแล่นผ่านช่องแคบฮอร์มุซ
วิกฤตการณ์ เปิด-ปิด ฮอร์มุซ ทำให้ราคาน้ำมันดิบเบรนท์ พุ่งสูงเกิน 100 ดอลลาร์/บาร์เรล และเคยแตะระดับสูงสุดที่ 126 ดอลลาร์ นอกจากนี้ยังเกิดภาวะขาดแคลนปุ๋ยยูเรียและแอมโมเนียทั่วโลก เนื่องจากภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียเป็นแหล่งผลิตสำคัญ
แม้สหรัฐฯ จะพยายามสร้างพันธมิตรนานาชาติเพื่อรักษาความปลอดภัยในน่านน้ำ แต่การที่อิหร่านยังคงควบคุมภูมิศาสตร์สำคัญและการใช้อาวุธราคาถูกอย่างโดรนและทุ่นระเบิด ทำให้การ "เปิด" ช่องแคบอย่างยั่งยืนยังคงเป็นเรื่องยากลำบากตราบเท่าที่ข้อตกลงทางการเมืองยังไม่บรรลุผล
ที่มาข้อมูล : Iran Closes Hormuz Strait Following US Naval Blockade Operations, Iran Attacked Two Ships Attempting to Pass Through Strait of Hormuz, Iran’s New Supreme Leader Vows to Keep Strait of Hormuz Closed, Iran’s IRGC navy says Hormuz Strait to stay closed until US lifts blockade, Timeline from Trump’s deadline for Iran to reopen Strait of Hormuz to ceasefire
อ่านข่าวอื่น :
เรือบรรทุกน้ำมันถูกยิง ขณะพยายามผ่านช่องแคบฮอร์มุซ
สหรัฐฯ ขยายผ่อนปรนคว่ำบาตรน้ำมันรัสเซีย 1 เดือน
อิหร่านประกาศปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง อ้างสหรัฐฯ ยังปิดล้อมท่าเรือ