เมื่อวันที่ 18 ก.พ.2569 นายวิษณุ เครืองาม อดีตรองนายกรัฐมนตรี ด้านกฏหมาย บรรยายหัวข้อ "ถอดรหัสภาวะผู้นำ-กรณีศึกษาอดีตนายกรัฐมนตรีไทย" ในหลักสูตรวิทยาการจัดการสำหรับนักบริหารระดับสูง (วบส.) รุ่นที่ 14 สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) โดยมีมุมมองบางช่วง กล่าวถึงประเด็นการพิมพ์บาร์โค้ดลงบนบัตรเลือกตั้ง ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ว่า อาจขัดรัฐธรรมนูญ มาตรา 85 ที่กำหนดให้การเลือกตั้งใช้วิธีการออกเสียงลงคะแนนโดยตรง และลับ ซึ่งอาจส่งผลได้รุนแรงที่สุดคือ การเลือกตั้งครั้งนี้เป็นโมฆะ และต้องจัดให้มีการเลือกตั้งใหม่
นายวิษณุ กล่าวว่า แนวทางที่ 1 ผลการลงคะแนนเลือกตั้ง "ไม่ลับ" กกต.ทำผิด และขัดต่อรัฐธรรมนูญ เพราะบาร์โค้ดทำให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ว่า ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ออกเสียงอย่างไร ซึ่งถือว่าไม่เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 85 ที่กำหนดให้การเลือกตั้งใช้วิธีการออกเสียงลงคะแนนโดยตรงและลับ
ส่วนแนวทางที่ 2 ผลการลงคะแนนยังเป็นไปในทาง "ลับ" เพราะลับหรือไม่ลับ พิจารณาจากตอนกากบาทลงคะแนนในคูหา ไม่ได้ไปดูกันภายหลัง ซึ่งกรณีบาร์โค้ดจะไม่เหมือนกับการเลือกตั้งปี 2549 ซึ่งตั้งหีบหันไปในทิศทางที่ทำให้บุคคลที่ผ่านไปมาเห็นผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งลงคะแนน นั่นหมายความว่า ครั้งนั้นได้สร้างบรรทัดฐาน โดยยึดเหตุการณ์ระหว่างกากบาทว่าต้องเป็นความลับ
หากถามความเห็นส่วนตัว ผมอาจจะผิด ผมเห็นด้วยกับแนวทางที่ 1 ว่า ไม่ได้ลับ เพราะมันสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ถ้าจะทำ ประเด็นสำคัญของเรื่องนี้คือ มันมีโอกาสรู้ใช่หรือไม่ ถ้าใช่ก็ไม่ใช่ความลับ คำว่า "ลับ" ในรัฐธรรมนูญ มาตรา 85 ที่ระบุว่า การเลือกตั้งต้องทำโดยตรงและลับ มันไม่ได้หมายความว่า เป็นความลับตอนไหน แต่มันหมายความว่า ต้องเป็นความลับตลอดเวลา คือ เป็นความลับไปกับโลกนี้เลย ถึงเรียกว่าลับ ถ้าลับแบบหลังจากเลือกไปแล้ว อีก 2 เดือน มาเปิดดูกันได้ แล้วก็รู้กันว่าใคร ถือว่าได้เลือกตั้งโดยลับไปแล้ว พูดแบบนั้น พูดไม่ได้ เพราะว่ามันถูกเปิดเผยออกมาแล้ว
อดีตรองนายกฯ ด้านกฎหมาย กล่าวต่อว่า ถ้าคดีนี้ไปขึ้นศาลรัฐธรรมนูญ เขาจะพิสูจน์ด้วยการที่หยิบบัตรเลือกตั้งมา 1 ใบ ที่มีบาร์โค้ด และเอาบาร์โค้ดไปเทียบกันต้นขั้ว เอาต้นขั้วไปเทียบกับบัญชีรายชื่อ ชื่อออกมาแล้วว่า "นาย ก." ก็แสดงว่า "ไม่ลับ" แล้ว แต่ก็ย้ำว่า นี่เป็นความเห็นส่วนตัว ซึ่งอาจจะผิดก็ได้
เมื่อถามว่า หากเป็นแบบนี้การเลือกตั้งครั้งนี้มีโอกาสเป็นโมฆะหรือไม่ นายวิษณุ กล่าวว่า ตอบไม่ได้ และไม่กล้าจะคาดเดาด้วย ส่วนคำถามว่าลับหรือไม่ลับ ตนก็เห็นว่า ไม่ลับ หากการลงคะแนนไม่ลับแล้ว ก็อยู่ที่ กกต.ว่าจะสั่งอย่างไร หาก กกต.เห็นว่าไม่ลับ ก็ออกได้ทางเดียว คือ สั่งให้มีการเลือกตั้งใหม่ทั้งประเทศ จะบางเขตไม่ได้ เพราะบัตรเลือกตั้งมันเหมือนกันทั้งประเทศ
เมื่อย้อนไปในปี 2549 เราได้สั่งให้มีการเลือกตั้งใหม่ทั้งประเทศมาแล้วครั้งหนึ่ง จากกรณีจัดคูหาเลือกตั้งให้คนเดินผ่านแล้วมองเห็น ซึ่งครั้งนั้นการจัดคูหาแบบนั้นไม่ได้จัดทั้งประเทศ จัดเพียงบางแห่งเท่านั้น แต่ถึงอย่างนั้น กกต. ก็ได้สั่งให้เลือกตั้งใหม่ทั้งประเทศ เสียเงินกี่พันกี่หมื่นล้านก็ต้องทำ ถ้า กกต.ไม่อยากสั่งให้เลือกตั้งใหม่ทั้งประเทศ ก็ออกได้ทางเดียว คือ ที่ว่าการลงคะแนนเป็นความลับ หมายถึง ลับ ตอนกาบัตรเลือกตั้ง ส่วนหลังจากนั้นไม่ลับอย่างที่ได้ตอบไป
ผู้สื่อข่าวถามว่า นายวิษณุ คิดว่าศาลรัฐธรรมนูญจะชี้ขาดอย่างไร นายวิษณุ กล่าวว่า ยังไม่กล้าฟันธง แต่เอาแค่ กกต.รับผิดไปก็แล้วกัน มันจะไม่เป็นแบบนั้น เพราะคดีเมื่อปี 2549 โดนหลายเด้ง ทั้งการเลือกตั้งใหม่ทั้งประเทศ และ กกต.ต้องรับผิด แล้วก็ติดคุกกันไป
ครั้งนี้จึงไม่แน่ใจว่าจะให้ กกต. ติดคุกหรือไม่ แต่ก็มีส่วนรับผิดชอบเพราะว่า บัตรเลือกตั้งที่มีบาร์โค้ดผ่านความเห็นชอบจาก กกต.แล้ว เพราะฉะนั้นจะเอาคุณแสวง ไปติดคุกคนเดียวไม่ได้ ก็คงต้องหาเพื่อนให้แกด้วยอยู่ดี
ทั้งนี้ นายวิษณุ ยังได้คาดการณ์ว่า ไม่ใช่แค่ความชุลมุนเฉพาะหน้าเรื่องบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งเท่านั้น แต่ความวุ่นวายที่รัฐบาลชุดต่อไปจะต้องเผชิญ คือ ความขัดแย้งในระยะยาว ทั้งความขัดแย้งที่เกิดจากสนิมเนื้อใน หรือ การทะเลาะแย่งชิงตำแหน่งกันเองภายในรัฐบาล และความขัดแย้งที่จะเกิดจากการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ตามผลออกเสียงประชามติ เพราะการจัดทำรัฐธรรมนูญครั้งนี้ จะเป็นครั้งหนึ่งที่มีผู้คนเกี่ยวข้องมากมาย รวมถึงสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ที่เป็นตัวแทนจากหลายขั้วความคิดและความหลากหลายในสังคม
อ่านข่าว
สำนักงานสลากฯ ชี้แจง "บาร์โค้ดสลากฯ" ใช้ตรวจสอบสลากฯปลอมเท่านั้น
กกต.ประกาศผลการนับคะแนนเลือกตั้ง สส. เขต - บัญชีรายชื่อ (อย่างเป็นทางการ) ครบ 400 เขต
นับคะแนนใหม่ เขตเลือกตั้งที่ 7 ปทุมธานี วันนี้