เมื่อลมหนาวพัดผ่านเทือกเขาทางตอนเหนือของประเทศไทย หรือในยามที่แสงแดดเริ่มจัดจ้าในเขตภาคกลาง สัญญาณหนึ่งที่บอกถึงการเปลี่ยนผ่านของฤดูกาลคือความสวยงามของมวลดอกไม้สีชมพูที่พากันอวดโฉมสะพรั่ง
แต่ความสวยงามที่เห็นมักสร้างความสับสนให้กับเหล่านักท่องเที่ยวและคนรักต้นไม้ไม่น้อย เพราะความคล้ายคลึงของรูปทรงดอกและโทนสีที่เหมือนกันราวกับพี่น้องฝาแฝด ชวนเจาะลึกโลกพฤกษศาสตร์ของดอกไม้สีชมพูยอดฮิต พร้อมวิธีการแยกแยะในพริบตาและชี้พิกัดถ่ายรูปที่รับรองว่ายอดไลก์ถล่มทลายแน่นอน
นางพญาเสือโคร่ง - นางพญาแห่งป่าเหนือ
ดอกไม้ที่ได้รับฉายา "ซากุระเมืองไทย" เพราะความงามที่คล้ายคลึงกัน แต่จริง ๆ แล้วนางพญาเสือโคร่งเป็นพันธุ์ไม้พื้นเมืองของไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบมากในป่าดิบเขาและพื้นที่สูงทางภาคเหนือ เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงกลาง สูงราว 10-15 เมตร ผลัดใบหมดทั้งต้นก่อนออกดอก ทำให้กิ่งก้านดูเต็มไปด้วยสีชมพูสดใสในช่วงเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นเวลาที่อากาศหนาวเย็นเหมาะสม สร้างบรรยากาศโรแมนติกเหมือนอยู่ในเทพนิยาย
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ที่สังเกตง่าย ใบเป็นใบเดี่ยว รูปรีหรือรูปไข่กว้าง ยาว 5-10 เซนติเมตร ปลายใบแหลม ขอบใบจักฟันเลื่อยชัดเจน สีเขียวสด ใบต้องร่วงหมดก่อนดอกถึงจะบาน ดอกออกเป็นช่อกระจุกแน่นใกล้ปลายกิ่ง แต่ละดอกมี 5 กลีบ สีชมพูอ่อนถึงเข้ม บางต้นอาจมีสีขาวหรือแดงปน เกสรตัวผู้สีเหลืองเข้มเด่นชัด เส้นผ่านศูนย์กลางดอกราว 1-2 เซนติเมตร
ลำต้นมีเปลือกสีน้ำตาลเทา แตกเป็นร่องลึก มีลายขีดสีเทาคล้ายลายเสือโคร่ง ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ ผลเป็นรูปไข่เล็ก สีแดงสดเมื่อสุก รสเปรี้ยวอมหวาน กินได้สด ๆ หรือทำแยม นอกจากนั้น เปลือกต้นยังใช้ในยาพื้นบ้านรักษาอาการท้องเสีย และไม้เนื้อแข็งเหมาะสำหรับทำเครื่องมือเกษตร
แม้จะหน้าตาคล้ายกันกับซากุระญี่ปุ่น แต่ดอกไม้ 2 ชนิดนี้ต่างกันตรงช่วงเวลาบาน นางพญาเสือโคร่งบานฤดูหนาว (ธ.ค.-ก.พ.) ขณะที่ซากุระญี่ปุ่นอย่างโซะเมโยะชิโนะบานฤดูใบไม้ผลิ (มี.ค.-เม.ย.) ขนาดดอกของนางพญาเสือโคร่งเล็กกว่า 1-2 ซม. แต่เกสรสีเข้มกว่าซากุระ นอกจากนี้ นางพญาเสือโคร่งชอบอากาศหนาวสูงกว่า 1,000 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล ทำให้พบเฉพาะพื้นที่ภูเขา
ต้นนางพญาเสือโคร่ง
กัลปพฤกษ์ - ไม้มงคลแห่งความสำเร็จ
กัลปพฤกษ์เป็นไม้ในวงศ์ถั่ว (Fabaceae) ที่มีต้นกำเนิดจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงไทย ลาว และเมียนมา ได้ชื่อเล่นว่า "Wishing Tree" หรือต้นไม้สารพัดนึก เพราะเชื่อว่าสามารถประทานพรให้สมปรารถนา เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูง 10-20 เมตร พุ่มใบกว้างแบน ผลัดใบบางส่วนก่อนออกดอก ทำให้ต้นดูสวยงาม ในช่วง ก.พ.-เม.ย. ซึ่งเป็นเวลาที่อากาศอบอุ่นขึ้น
ลักษณะเฉพาะ มีใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อย 5-10 คู่ รูปรี ยาว 3-6 เซนติเมตร แผ่นใบมีขนละเอียดปกคลุมทั้ง 2 ด้าน ทำให้สัมผัสนุ่ม ดอกออกเป็นช่อห้อยยาวแน่นตามกิ่ง สีชมพูอ่อนตอนบานใหม่ แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นขาวนวลก่อนร่วง ทำให้ช่อดอกมีสีผสมชมพู-ขาวสวยงาม มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ดอกแต่ละดอกมี 5 กลีบ รูปไข่กลับ เส้นผ่านศูนย์กลาง 2-3 เซนติเมตร เกสรตัวผู้ยื่นออกมาเด่น ฝักเป็นรูปทรงยาวแบน ยาว 20-30 เซนติเมตร มีขนสีน้ำตาลปกคลุม นอกจากความงาม ใบและฝักยังใช้เป็นอาหารสัตว์หรือปุ๋ยธรรมชาติ และเมล็ดใช้เพาะพันธุ์ง่ายความงาม
ในศาสนาพุทธ ฮินดู และเชน กัลปพฤกษ์คือต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์บนสวรรค์ที่ให้พรตามปรารถนา คัมภีร์ไตรภูมิพระร่วงบรรยายว่ามันเป็นต้นไม้ที่ใครอธิษฐานอะไรก็สมหวัง ในไทยถือเป็นไม้มงคล ปลูกแล้วช่วยให้ชีวิตประสบความสำเร็จ ชนะอุปสรรค บางจังหวัดใช้เป็นดอกไม้ประจำจังหวัด เช่น ราชบุรี จัดเทศกาลชมดอกทุกปี
ต้นกัลปพฤกษ์
ชมพูพันธุ์ทิพย์ - แตรสีชมพูแห่งเมืองกรุง
ชมพูพันธุ์ทิพย์ เป็นไม้ในวงศ์ Bignoniaceae นำเข้าจากอเมริกากลางและใต้ แต่ปรับตัวเข้ากับเมืองไทยได้ดี มักปลูกตามริมถนน สวนสาธารณะ และมหาวิทยาลัย เพราะเติบโตเร็วและให้ร่มเงา เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ สูง 15-25 เมตร พุ่มใบกลมกว้าง ผลัดใบหมดก่อนออกดอก ทำให้ต้นดูเหมือนปกคลุมด้วยพรมสีชมพูในช่วง ก.พ. ซึ่งเป็นเวลาที่อากาศร้อนขึ้น
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ที่สังเกตง่าย ใบประกอบแบบฝ่ามือ มีใบย่อย 5 ใบ รูปรี ยาว 10-20 เซนติเมตร ขอบใบเรียบ สีเขียวเข้ม ดอกออกเป็นช่อใหญ่ตามปลายกิ่ง รูปทรงคล้าย "ปากแตร" (Trumpet shape) สีชมพูสดถึงชมพูเข้ม มี 5 กลีบ โคนดอกแคบ ปลายบานกว้าง เส้นผ่านศูนย์กลาง 5-8 เซนติเมตร ไม่มีกลิ่นหอมชัดเจน แต่บานสะพรั่งเต็มต้น เมื่อร่วงจะกลายเป็นพรมสีชมพูบนพื้นหญ้า ลำต้นเปลือกเรียบสีเทา แตกเป็นร่องเมื่ออายุมาก ผลเป็นฝักยาวแบน มีเมล็ดมีปีก นอกจากความงาม ไม้เนื้อแข็งใช้ทำเฟอร์นิเจอร์ และใบใช้ในยาพื้นบ้านลดไข้
ต้นชมพูพันธุ์ทิพย์
แคฝรั่ง - ดอกถั่วสีชมพูสารพัดประโยชน์
ไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 10-12 เมตร ดอกมีสีชมพูสดใสไปจนถึงสีม่วงอ่อน และมีจุดสีเหลืองอ่อนที่โคนดอก รูปทรงดอกถั่ว นอกจากนี้ แคฝรั่งยังเป็นพืชสารพัดประโยชน์ที่เกษตรกรนิยมปลูกเพื่อเป็นร่มเงาให้ต้นโกโก้และกาแฟ จึงได้ชื่อภาษาอังกฤษว่า "Mother of Cocoa"
ในด้านการใช้งาน แคฝรั่งไม่ได้มีดีแค่ดอกสวยงาม แต่ยังมีความสามารถในการตรึงไนโตรเจนในดินได้ดีเยี่ยม ใบใช้เป็นอาหารสัตว์คุณภาพสูงสำหรับวัวและแพะ และในบางประเทศอย่างฟิลิปปินส์หรือละตินอเมริกา ยังใช้สารสกัดจากใบเพื่อทำแชมพูฆ่าเห็บหมัดในสุนัขหรือไล่แมลงในปศุสัตว์อีกด้วย อย่างไรก็ตาม เมล็ดและเปลือกของต้นแคฝรั่งมีพิษต่อหนู จึงเป็นที่มาของชื่อ "Gliricidia" ที่แปลว่า "ตัวฆ่าหนู"
ต้นแคฝรั่ง
ปักหมุดจุดเช็กอิน ไปถ่ายรูป "โทนชมพู" ที่ไหนดี ?
จุดชม "นางพญาเสือโคร่ง" (มกราคม - กุมภาพันธ์)
- ภูหินร่องกล้า จ.พิษณุโลก และ ภูลมโล โดยขึ้นได้ 2 ฝั่งทั้งทาง จ.พิษณุโลก และ จ.เลย หุบเขาสีชมพูที่ใหญ่ที่สุดในไทย มีต้นนางพญาเสือโคร่งกว่า 200,000 ต้น บนพื้นที่กว่า 1,200 ไร่
- ศูนย์วิจัยเกษตรหลวงเชียงใหม่ (ขุนวาง) อุโมงค์ซากุระเมืองไทยที่โรแมนติกที่สุดในอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์
- ขุนช่างเคี่ยน จ.เชียงใหม่ เดินทางสะดวกจากตัวเมืองเชียงใหม่ บนยอดดอยสุเทพ
- ดอยช้าง และ ดอยแม่สลอง จ.เชียงราย สัมผัสอากาศหนาวต่ำกว่า 10 องศา พร้อมชมดอกไม้บานท่ามกลางไร่กาแฟและไร่ชา
หมู่บ้านร่องกล้า หรือ บ้านใหม่ร่องกล้า อ.นครไทย จ.พิษณุโลก
จุดชม "ชมพูพันธุ์ทิพย์" (กุมภาพันธ์ - มีนาคม)
- สวนจตุจักร แล ะแนว BTS หมอชิต พิกัดถ่ายรูปยอดฮิตใจกลางกรุง แนะนำให้ไปช่วงเย็นที่มีลมพัดเพื่อให้ได้ภาพดอกไม้ร่วงหล่นเหมือนฉากในซีรีส์
- มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จ.นครปฐม อุโมงค์ดอกยาวกว่า 2 กิโลเมตร เทศกาลชมพูพันธุ์ทิพย์ 2569 เปิดถึง 2 มีนาคม ถ่ายรูปเพลิน ๆ ใกล้กรุงเทพฯ
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จ.นครปฐม
จุดชม "กัลปพฤกษ์" (กุมภาพันธ์ - เมษายน)
- อุทยานหลวงราชพฤกษ์ จ.เชียงใหม่ ถ.กัลปพฤกษ์ยาวกว่า 100 เมตร บานสะพรั่ง มีสกายวอล์คชมวิวจากด้านบน ฟีลต่างประเทศสุด ๆ
- มหาวิทยาลัยขอนแก่น "กัลปพฤกษ์" เป็นดอกไม้ประจำมหาวิทยาลัยที่บานสะพรั่งเต็มพื้นที่ให้ความรู้สึกอ่อนหวานและเป็นมงคล
- ริมถนนเส้นวัดถ้ำบ่อทอง ต.ช่องสาริกา จ.ลพบุรี ถนนสายสีชมพูยาวกว่า 2 กิโลเมตร ที่นักท่องเที่ยวนิยมจอดรถถ่ายรูปช่วงต้นเดือนมีนาคม
- จ.ราชบุรี มีต้นกัลปพฤกษ์เป็นดอกไม้ประจำจังหวัด และมีการจัดงานเทศกาลความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับต้นไม้นี้
- วัดสีเมือง เวียงจันทน์ สปป.ลาว ใครที่มีโอกาสไปเที่ยวลาว สามารถไปชมดอกกัลปพฤกษ์บานสะพรั่งที่วัดแห่งนี้ได้ในช่วงปลายฤดูแล้ง
อุทยานหลวงราชพฤกษ์ จ.เชียงใหม่
จุดชม "แคฝรั่ง" (ธันวาคม – พฤษภาคม)
- อุทยานหินเขางู จ.ราชบุรี ชม "ซากุระเขางู" บานสะพรั่งกลางหินผา ถ่ายรูปสวยแปลกตา ผสมกับวิวธรรมชาติ
- พื้นที่ชนบททั่วไป เช่น ไร่ โกโก้ หรือสวนในภาคกลาง-ตะวันออก – มักปลูกเป็นรั้วมีชีวิต แคฝรั่งมักหาเจอง่ายตามถนนสายรองหรือสวนสาธารณะ
ที่มาข้อมูล : อุทยานหลวงราชพฤกษ์