นักวิชาการพบ "สารหนู" ในกลุ่มตัวอย่างคนริมน้ำกก หลังตรวจเล็บ-เส้นผม

วันนี้ (24 ก.พ.2569) ในการประชุมข้อเสนอเชิงนโยบายสาธารณะโดยชุมชน กรณีศึกษาผลกระทบจากสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำกก จ.เชียงราย โดยทีมนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง (มฟล.)

ดร.ศิริวรรณ กันติสินธุ์ หัวหน้าสาขาอาชีวอนามัยและความปลอดภัย สำนักวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ มฟล. เปิดเผยว่า โครงการวิจัยนี้เป็นงานวิจัยข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อแก้ปัญหาการขับเคลื่อนปัญหาสารพิษโลหะหนักในแม่น้ำกก โดยเฉพาะสารหนู ทีมวิจัยการลงพื้นที่สำรวจข้อมูลเบื้องต้นแม่น้ำกก ตั้งแต่ อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ จนถึงปลายน้ำที่ อ.เชียงแสน จ.เชียงราย พื้นที่มีการปนเปื้อนของสารโลหะหนัก ในประชากรที่อาศัยอยู่ริมน้ำ

ทั้งนี้ ได้ศึกษาผลกระทบเบื้องต้นด้านสุขภาพของประชาชนที่อยู่ในริมแม่น้ำโขง โดยเก็บตัวอย่างผมและเล็บ ประมาณ 100 ตัวอย่าง โดยตัวอย่างผมจะศึกษาในช่วงของเด็กระหว่างอายุ 8 ปีขึ้นไปในระดับประถมศึกษา และอีกส่วนหนึ่งการเก็บตัวอย่างเล็บ ในผู้ที่อายุ 18 ปีขึ้นไปที่อาศัยอยู่บริเวณต้นน้ำ อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ จนถึง อ.เชียงแสน จ.เชียงใหม่

ผลการศึกษาพบว่า มีการตรวจพบสารหนู ทั้งตัวตัวอย่างของเล็บและผม เป็นตัวอย่างที่บ่งบอกว่ามีการสัมผัสกับสารเป็นเวลานานในระยะเวลาหนึ่ง

ทั้งนี้ จะมีการคืนข้อมูลให้กับชุมชน และ รพ.สต.ที่รับผิดชอบ เพื่อนำข้อมูลเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายสาธารณะเพื่อวางแผนและจัดการกับผลที่มีมีค่าค่อนข้างสูงมาก และอาจต้องส่งต่อและติดตามผลในกลุ่มนี้ในการตรวจวัด

ส่วนพฤติกรรมของกลุ่มตัวอย่างที่เก็บข้อมูล พบว่า มีการใช้น้ำจากแม่น้ำกก นอกจากนี้ยังเป็นเกษตรกร ต้นตอของสารหนูส่วนหนึ่งอาจมาจากภาคเกษตรกรรมและขยะ ซึ่งอาจปนเปื้อนร่วมด้วย และต้องมีการศึกษามากขึ้น

ขณะที่ ผศ.ดร.เสถียร ฉันทะ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย กล่าวว่า ข้อมูลมี 2 ส่วนสำคัญ ส่วนแรกจากการตรวจและแบบสอบถาม สะท้อนให้เห็นว่าชุมชนในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำกก ที่เป็นกลุ่มตัวอย่างได้รับผลกระทบทางสุขภาพกาย จิตใจ และจิตวิญญาณ

ผลกระทบทางสุขภาพ ตรวจเล็บกับผม พบปริมาณสารหนูที่อยู่ในร่างกาย จะต้องไปเปรียบเทียบค่ามาตรฐานองค์การอนามัยโลก ซึ่งในประเทศไทยยังไม่มี

ข้อค้นพบงานวิจัยจะนำไปสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายให้กับภาครัฐกำหนดค่ามาตรฐานในทางการแพทย์ ในค่าที่เกินส่งผลกระทบต่อสุขภาพผู้ที่มีสารหนูในร่างกาย ระยะเวลาสะสม ซึ่งจะนำไปสู่การแจ้งเตือนสุขภาพประชาชน

ผศ.ดร.เสถียร กล่าวอีกว่า โดยปกติการตรวจสารหนูจากปัสสาวะ มีค่าเกณฑ์ไม่เกิน 100 มิลลิกรัมต่อลิตร หากเกินจะมีมาตรการตามความรุนแรง เมื่อไม่มีมาตรการตรวจและสะสม จะต้องสร้างหลักเกณฑ์การดูแลต่อเนื่องอย่างไร เพราะขณะนี้ยังไม่ทราบว่าจะจัดการกับคนที่มีสารหนูสะสมในร่างกายอย่างไร อีกทั้งกระทรวงสาธารณสุขต้องมีนโยบายและวางหลักเกณฑ์ดูแลสุขภาพ รวมถึงมาตรการรับมือและช่วยเหลือ

การสื่อสารความเสี่ยงในตอนนี้ ประชาชนที่มีสารหนูในร่างกายจะต้องคืนข้อมูลให้หน่วนงานระดับพื้นที่ เช่น รพ.สต.จะต้องออกให้ความรู้กับเรื่องการดูแลสุขภาพ ลดแหล่งสัมผัสสารหนู

การเจ็บป่วยจากสารหนู มีอาการเจ็บป่วย อันดับแรก คือ อาการเฉียบพลันกรณีรับปริมาณมาก และอีกกรณีคือสะสมในร่างกายกลายเป็นสารก่อมะเร็ง

ผศ.ดร.เสถียร กล่าวถึงการจัดการความรู้ ว่า เป็นสิ่งสำคัญ ที่ผ่านมาการสื่อสารภาครัฐจะสื่อสารเพียงตรวจพบหรือไม่ ยังไม่นำไปสู่ข้อมูลการจัดการ รวมทั้งการอธิบายให้ชาวบ้านเข้าใจการรับมือและการดูแลสุขภาพ โดยต้องนำข้อมูลถ่ายทอดมาสื่อสารด้านความของชาวบ้าน เป็นทำแผนที่ความเสี่ยงว่าอยู่จุดใดบ้าง เพื่อลดความเสี่ยงการสัมผัสสารหนู

การออกข่าวว่าตรวจไม่พบในช่วง 1-2 เดือนนี้ สามารถใช้น้ำ หรือกิจกรรมต่าง ๆ ได้ จะต้องตรวจสอบเพิ่มเติม โดยให้ชาวบ้านตรวจสอบเองได้ด้วย

มีรายงานข้อมูลระบุถึงพื้นที่การเก็บตัวอย่าง 4 จุด ประกอบด้วย ต.ท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่, ต.แม่ยาว อ.เมือง จ.เชียงราย, ต.ดงมหาวัน อ.เวียงเชียงรุ่ง และ ต.บ้านแซว อ.เชียงแสน จ.เชียงราย

รายงานข้อมูลที่ตรวจพบปริมาณสารหนูสะสมใน “เล็บ” พบมีค่าเกินมาตรฐาน (0.5 มก./กก.) จำนวน 16 คน โดยมีอาการทางการแพทย์ คือ ระบบประสาทและกล้ามเนื้อ ชาปลายมือปลายเท้า และอ่อนแรง 10 คน, ระบบผิวหนัง ระคายเคือง 7 คน, พบความผิดปกติของสีผิวตุ่มหนาคล้ายตาปลา 5 คน และระบบทางเดินหายใจ เยื่อโพรงจมูกอักเสบ และพนังกั้นโพรงจมูกทะลุ 3 คน

นอกจากนี้ ทีมวิจัยยังเก็บข้อมูลวิจัยด้านสุขภาพจิต พบว่าชาวบ้านบริเวณลุ่มน้ำกก มีความกังวลกระทบด้านเศรษฐและการประกอบอาชีพ กลัวได้รับผลกระทบจากสารพิษแม่น้ำกก วิถีชีวิตที่เปลี่ยนไป รวมไปถึงกังวลน้ำประปาในหมู่บ้านเสี่ยงที่จะมีสารพิษตกค้าง

สำหรับงานวิจัยประเมินผลกระทบทางสุขภาพ สารพิษในแม่น้ำกก เป็นความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงกับมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย โดยศึกษาวิจัยและเก็บข้อมูล 6 เดือน เพื่อนำเสนอนโยบายสาธารณะด้านสุขภาพให้กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง นำไปสู่การแก้ปัญหาผลกระทบในด้านอื่น ๆ

อ่านข่าว :

ผบ.ตร.สั่งกันบุคคลออกจากรัศมีเหตุระเบิดคลังกระสุน กก.ตชด.21

กกต.มีมติสั่งนับคะแนนใหม่ 9 หน่วยเลือกตั้ง ใน 5 จังหวัด

อธิบดีกรมอุทยานฯ ตั้ง "เทพอรุณ" นั่ง หน.ขสป.แม่ยวมฝั่งขวา