การประกาศปิดช่องแคบฮอร์มุซของกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามอิหร่าน (IRGC) นับตั้งแต่ที่อิหร่านถูกสหรัฐฯ และอิสราเอล จับมือกันถล่มเมื่อวันที่ 28 ก.พ.2569 ลากยาวจนถึงวันนี้ (13 มี.ค.) เกือบครบ 2 สัปดาห์เต็ม ทำให้เรือขนส่งเชื้อเพลิงจากนานาประเทศไม่สามารถผ่านเส้นทางนี้ได้
เว็บไซต์ที่ติดตามความเคลื่อนไหวของ "กองเรือเงา" หรือกองเรือผีของอิหร่าน พบว่า เรืออิหร่านยังส่งน้ำมันดิบไปขายยังประเทศปลายทางอย่างต่อเนื่อง
การวิเคราะห์ข้อมูลของ Lloyd’s List แหล่งข้อมูลด้านอุตสาหกรรมการเดินเรือระดับโลก ชี้ว่า ประมาณครึ่งหนึ่งของเรือบรรทุกน้ำมันและเรือขนส่งแก๊สขนาดเกิน 10,000 ตัน ที่เดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซในช่วงวันที่ 1-8 มี.ค.ที่ผ่านมา คือกองเรือเงาที่พรางตัวลอบขนส่งน้ำมันดิบ
ต้นทางน้ำมันดิบอิหร่าน มาจากเกาะคาร์ก ศูนย์กลางการส่งออกน้ำมันในอ่าวเปอร์เซีย ก่อนที่เรือเหล่านี้จะเคลื่อนผ่านช่องแคบฮอร์มุซและไม่ได้แล่นออกสู่ทะเลหลวงทันที แต่ใช้เทคนิคการเดินเรือโดยแล่นอยู่ภายในเขตเศรษฐกิจจำเพาะของอิหร่าน ซึ่งลากยาวออกไปถึง 24 ไมล์ทะเล ทำให้ปลอดภัยจากกองเรือต่างชาติมากขึ้น ก่อนจะมุ่งหน้าออกไปยังมหาสมุทรอินเดีย
ขณะที่ข้อมูลจาก Kpler ชี้ว่า ตัวเลขการส่งออกน้ำมันดิบของอิหร่าน ช่วงวันที่ 1-11 มี.ค.ที่ผ่านมา อาจสูงถึง 16.5 ล้านบาร์เรล โดยคาดกันว่าจากมหาสมุทรอินเดีย น่านน้ำแถบมาเลเซียและสิงคโปร์ เป็นจุดที่มีการขนถ่ายน้ำมัน เปลี่ยนลำเรือ เพื่อล่องขึ้นเหนือไปสู่ปลายทางคือโรงกลั่นน้ำมันในจีน
ทั้ง Kpler และ TankerTrackers ชี้ว่า จีนซื้อน้ำมันดิบจากอิหร่านถึงมากกว่า 80% ของที่อิหร่านส่งออกทั้งหมด โดยก่อนเกิดความขัดแย้ง โรงกลั่นน้ำมันในจีนนำเข้าน้ำมันดิบจากอิหร่านวันละ 1.3-1.4 ล้านบาร์เรล ในราคาพิเศษ
กองเรือเงาเหล่านี้ มีหลายกลวิธีหลบเลี่ยงการกีดกันการเดินเรือและค้าขายน้ำมันตามมาตรการคว่ำบาตร ส่วนมากใช้เป็นเรือเก่า ปลอมแปลงเอกสารปกปิดแหล่งที่มาของน้ำมันบนเรือ ปลอมแปลงชื่อเรือและสวมธงสัญชาติอื่น หรือเปลี่ยนไปเรื่อยๆ เพื่อเลี่ยงการติดตาม นอกจากนี้ยังปิดสัญญาณระบุตำแหน่งเรือและมักเปลี่ยนถ่ายน้ำมันกันกลางทะเล เพื่อให้ยากต่อการติดตามที่มาของน้ำมัน
ปัจจุบันผู้เชี่ยวชาญประเมินว่า เรือบรรทุกน้ำมันราว 20% เป็นเรือเงาหรือเรือผีเหล่านี้ ซึ่งเพิ่มจำนวนขึ้นอย่างชัดเจนหลังนานาชาติคว่ำบาตรรัสเซียจากการรุกรานยูเครน เมื่อปี 2022
อิหร่านเป็นเจ้าของกองเรือเงาขนาดใหญ่อันดับ 5 ของโลก รองจากรัสเซีย ปานามา แคเมอรูน และเซียร์รา ลีโอน
จุดที่น่าสนใจคือช่วงก่อนที่สหรัฐฯ จะเปิดฉากโจมตีรอบนี้ อิหร่านเร่งเครื่องลอบส่งออกน้ำมันดิบจนมียอดสูงถึงราววันละ 2.17 ล้านบาร์เรล เมื่อปลายเดือน ก.พ.ที่ผ่านมา ในระยะที่คาดการณ์ว่ากำลังจะถูกสหรัฐฯ โจมตี ซึ่งปริมาณการส่งออกที่สูงที่สุดยังเพิ่มขึ้นไปแตะถึงวันละ 3.79 ล้านบาร์เรล ในช่วงก่อนหน้านั้น ราววันที่ 16 ก.พ. หรือในช่วงสัปดาห์ที่ 3 ของเดือน
นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลว่าน้ำมันดิบในเรือบรรทุกน้ำมันขนาดยักษ์ หรือ supertanker 4 ลำ เดินทางถึงแถวๆ สิงคโปร์แล้ว พร้อมน้ำมันดิบ 8 ล้านบาร์เรล จากที่อิหร่านส่งออกมาไม่ต่ำกว่า 11 ล้านบาร์เรล
สภาวะที่เกิดขึ้นเวลานี้ แม้ตัวเลขไม่ชัดเจนแต่สะท้อนให้เห็นว่า อิหร่านพึ่งพิงรายได้จากการส่งออกน้ำมันดิบ และบทบาทของจีนในฐานะคู่ค้าหลักทางพลังงาน ท่ามกลางความตึงเครียดในตลาดพลังงานโลก แม้อิหร่านจะยังมีท่อน้ำเลี้ยง แต่ในระยะยาวหากความขัดแย้งยืดเยื้อ เศรษฐกิจอิหร่านก็จะได้รับผลกระทบในระดับที่อาจต้องใช้เวลาหลายปีเพื่อฟื้นฟู
รายงาน : วินิจฐา จิตร์กรี ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส
อ่านข่าว
สงครามตะวันออกกลางยืดเยื้อ เสี่ยงฉุดGDP ไทย ร่วง 1.1%
สู้รบตะวันออกกลางวันที่ 14 ผู้นำอิหร่านย้ำใช้ "ฮอร์มุซ" เป็นเครื่องมือกดดัน
กองกำลังติดอาวุธ อ้างยิงเครื่องบินเติมน้ำมันกลางอากาศสหรัฐฯ ตกในอิรัก