สงกรานต์ 2569 อร่อยแต่ต้องปลอดภัย แนะเลี่ยงดิบ-ดอง ลดเสี่ยง "อาหารเป็นพิษ"

เทศกาลสงกรานต์ 2569 นอกจากจะเป็นช่วงเวลาแห่งความสุขและความชุ่มฉ่ำแล้ว หลายคนออกไปเล่นน้ำคลายร้อนกันเต็มที่ แต่สิ่งสำคัญที่ต้องใส่ใจไม่แพ้ความสนุก คือ "ความปลอดภัยด้านสุขภาพ" โดยเฉพาะเรื่อง "น้ำ" และ "อาหารการกิน"

เล่นน้ำให้สนุก ต้องเริ่มจาก "น้ำสะอาด" แม้การสาดน้ำจะเป็นไฮไลต์ของสงกรานต์ แต่ควรเลือกใช้น้ำสะอาด หลีกเลี่ยงน้ำที่อาจปนเปื้อน เพราะอาจนำไปสู่การติดเชื้อหรือโรคผิวหนังได้โดยไม่รู้ตัว การเล่นน้ำอย่างระมัดระวังจึงเป็นเรื่องที่ต้องใส่ใจ

อากาศร้อน อีกหนึ่งเรื่องที่ต้องระวังคือ "อาหาร" เพราะสภาพอากาศร้อนจัดในช่วงนี้ เป็นตัวเร่งสำคัญที่ทำให้เชื้อแบคทีเรียเจริญเติบโตได้อย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะอาหารที่ปรุงไม่สุกหรือเก็บรักษาไม่เหมาะสม

กรมอนามัย ออกมาเตือนให้ประชาชนเพิ่มความระมัดระวังในการเลือกบริโภคอาหาร โดยเน้นย้ำให้เลือกซื้อวัตถุดิบจากแหล่งที่เชื่อถือได้ และปรุงอาหารให้สุกด้วยความร้อนสูง เพื่อลดความเสี่ยงโรคทางเดินอาหาร

สงกรานต์ 2569 อร่อยแต่ต้องปลอดภัย แนะเลี่ยงดิบ-ดอง ลดเสี่ยง "อาหารเป็นพิษ"

อากาศร้อน = เชื้อโรคเติบโตเร็ว

พญ.อัมพร เบญจพลพิทักษ์ อธิบดีกรมอนามัย อธิบายว่า ในช่วงอากาศร้อน เชื้อจุลินทรีย์ก่อโรคโดยเฉพาะเชื้อแบคทีเรีย Vibrio parahaemolyticus ที่มักพบมากในอาหารทะเล สามารถเจริญเติบโตและขยายตัวได้อย่างรวดเร็ว หากปรุงไม่สุกหรือเก็บไม่เหมาะสม ก็มีโอกาสปนเปื้อนและก่อโรคได้ง่าย

ข้อมูลสถานการณ์โรคอาหารเป็นพิษในช่วงฤดูร้อน พบว่าในปี 2568 ระหว่างวันที่ 1 ม.ค.– 14 มี.ค.2568 มีผู้ป่วยสะสมกว่า 37,831 คน และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่องตั้งแต่ปลายเดือน ม.ค. ซึ่งเป็นช่วงที่อากาศร้อนจัด โดยในภาพรวมพบว่าจำนวนผู้ป่วยโรคอาหารเป็นพิษของประเทศไทยมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

นอกจากความเสี่ยงจากเชื้อแบคทีเรียในอาหารทะเลแล้ว ยังมีเชื้อก่อโรคอาหารเป็นพิษที่พบได้บ่อยอีก 2 ชนิด ได้แก่ Salmonella และ Staphylococcus aureus ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของอาการท้องเสีย อาเจียน และภาวะเจ็บป่วยเฉียบพลัน

เชื้อ Salmonella มักอาศัยอยู่ในลำไส้ของสัตว์และสามารถปนเปื้อนสู่อาหารได้ง่าย พบในเนื้อสัตว์ดิบหรือปรุงไม่สุก โดยเฉพาะเนื้อไก่ หมู ไข่ดิบ นมที่ไม่ผ่านการพาสเจอร์ไรส์ รวมถึงผักและผลไม้ที่ล้างไม่สะอาด หรือใช้น้ำที่ไม่สะอาดในการเตรียมอาหาร

ขณะที่เชื้อ Staphylococcus aureus เป็นเชื้อที่พบได้ทั่วไปบนผิวหนัง มือ จมูก และเส้นผมของคน โดยสามารถปนเปื้อนสู่อาหารได้จากการสัมผัสของผู้ปรุงประกอบอาหารที่ไม่ถูกสุขลักษณะ เช่น การใช้มือเปล่าหยิบจับอาหาร การไอหรือจามใส่อาหาร หรือการปรุงอาหารโดยไม่สวมอุปกรณ์ป้องกัน หรืออาหารปรุงสุกที่ถูกวางทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้องเป็นเวลานาน เช่น อาหารกล่อง อาหารบุฟเฟต์ หรืออาหารแผงลอยที่ไม่ได้ปกปิดอย่างเหมาะสม

สงกรานต์ 2569 อร่อยแต่ต้องปลอดภัย แนะเลี่ยงดิบ-ดอง ลดเสี่ยง "อาหารเป็นพิษ"

เมนูเสี่ยงที่ควรเลี่ยงกินแบบดิบ หรือกึ่งสุกกึ่งดิบ

กรมอนามัย แนะนำให้หลีกเลี่ยงอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ และอาหารดอง เช่น ปูม้าดอง กุ้งแช่น้ำปลา เนื่องจากความร้อนที่ไม่ทั่วถึงไม่สามารถทำลายเชื้อโรคและสารพิษที่สะสมอยู่ในเนื้อสัตว์น้ำได้ นั้นเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดโรคอาหารเป็นพิษและอาการอุจจาระร่วงอย่างรุนแรงในช่วงหน้าร้อน

ทั้งนี้จึงควรปรุงประกอบอาหารทะเลให้ปลอดภัยตามหลักสุขาภิบาล โดยให้ความสำคัญกับอุณหภูมิและระยะเวลาในการปรุง โดยต้องปรุงด้วยความร้อนให้สุกอย่างทั่วถึงที่อุณหภูมิตั้งแต่ 70 องศาเซลเซียสขึ้นไป และต้องทำให้เดือดนานอย่างน้อย 2 นาที เพื่อให้ความร้อนผ่านเข้าถึงส่วนที่หนาที่สุด หรือใจกลางของวัตถุดิบ สำหรับสัตว์ประเภทหอยต้องรอให้ฝาเปิดออกก่อน แล้วจึงต้มต่ออีกสักระยะเพื่อให้มั่นใจว่าสุกทั่วถึง

ด้าน ภิญญาพัชญ์ จุลสุข ผู้อำนวยการสำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กล่าวว่า สำหรับการเลือกซื้อวัตถุดิบอาหารทะเลควรเลือกซื้อจากแหล่งที่สะอาดและเชื่อถือได้ มีการแช่น้ำแข็งเพื่อรักษาอุณหภูมิตลอดเวลา ก่อนปรุงต้องล้างด้วยน้ำสะอาดหลายๆ รอบ และเมื่อปรุงเสร็จแล้วควรรับประทานทันที

หากวางอาหารทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้องนานเกิน 2 ชั่วโมง ควรนำมาอุ่นให้เดือดพล่านอีกครั้งก่อนรับประทาน และต้องยึดหลัก "กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ" อย่างเคร่งครัด

นอกจากนี้ ควรแยกอุปกรณ์ในการเตรียมอาหาร เช่น มีดและเขียง ระหว่างของสดและของสุกออกจากกัน เพื่อป้องกันการปนเปื้อนข้าม (Cross-contamination) ซึ่งเป็นจุดเสี่ยงที่มักถูกละเลย

ทั้งนี้ หากพบว่ามีอาการปวดท้อง ท้องเสีย หรืออาเจียนรุนแรง ให้ดื่มน้ำผสมผงเกลือแร่ (ORS) เพื่อป้องกันภาวะช็อกจากการขาดน้ำและรีบไปพบแพทย์ทันที

สงกรานต์ 2569 อร่อยแต่ต้องปลอดภัย แนะเลี่ยงดิบ-ดอง ลดเสี่ยง "อาหารเป็นพิษ"

เพราะในวันที่อากาศมีแต่คำว่า "ร้อนจัด" แบบนี้ ความอร่อยอาจมาพร้อมความเสี่ยงโดยไม่รู้ตัว การเลือกกินอย่างระมัดระวัง จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะทำให้คุณสนุกกับสงกรานต์ได้อย่างปลอดภัยตลอดเทศกาล

ขร.เผยวันหยุดแรกสงกรานต์ 69 คนใช้ระบบรางกว่า 1 ล้านคน-เที่ยว

รวมพิกัดงาน "วันไหลสงกรานต์ 2569" มีจังหวัดไหนจัดบ้าง

เชียงใหม่ จัดสรงน้ำพระพุทธสิหิงค์ แห่ไม้ค้ำสะหลี-ขนทรายเข้าวัด ช่วงสงกรานต์