สทนช.ดูระบบแจ้งเตือนน้ำท่วม “ลุ่มน้ำกก-อิง” มั่นใจระบบเตือนภัยแม่นยำ

เมื่อวันที่ 17 พ.ค.2569 ที่ จ.เชียงราย นายชยันต์ เมืองสง เลขาธิการสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ และนายประเสริฐ จิตพลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย หน่วยงานราชการ ปกครองและท้องถิ่นลงพื้นที่ติดตามสถานการณ๋ และความก้าวหน้าแก้ปัญหาน้ำท่วม จ.เชียงราย

สทนช.ดูระบบแจ้งเตือนน้ำท่วม “ลุ่มน้ำกก-อิง” จ.เชียงราย มั่นใจระบบเตือนภัยแม่นยำ แม่น้ำกกบอกล่วงหน้า 12 ชั่วโมง

จุดแรกบริเวณห้วยแม่เปา ต.แม่เปา อ.พญาเม็งราย จ.เชียงราย จุดนี้เกิดน้ำท่วมหนักในปี 2568 สร้างความเสียหาต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนจากลำห้วยแม่เปาไหลเข้าท่วม

ล่าสุดปีนี้ 2569 สถาบันพหุศาสตร์ ม.เชียงใหม่ ได้ติดตั้งระบบเตือนภัย โครงการต้นแบบเตือนภัยน้ำท่วม (Flood boy) ในพื้นที่ต้นน้ำห้วยแม่เปา

สทนช.ดูระบบแจ้งเตือนน้ำท่วม “ลุ่มน้ำกก-อิง” จ.เชียงราย มั่นใจระบบเตือนภัยแม่นยำ แม่น้ำกกบอกล่วงหน้า 12 ชั่วโมง

รศ.ชูโชค อายุพงศ์ กล่าวว่า พื้นที่น้ำท่วมลุ่มน้ำอิงในเขต อ.พญาเม็งราย มี 2 จุด คือลำน้ำต๊าก กับลำห้วยแม่เปา จะท่วมหลายชุมชน การติดตั้งระบบการเตือนภัยต้นน้ำลำห้วยแม่เปา เมื่อเกิดน้ำหลาก ระบบจะแจ้งเตือนล่วงหน้าอย่างน้อย 1-2 ชั่วโมง นับเป็นเรื่องดีที่จะอพยพหนีน้ำ เพื่อลดความสูญเสีย

สทนช.ดูระบบแจ้งเตือนน้ำท่วม “ลุ่มน้ำกก-อิง” จ.เชียงราย มั่นใจระบบเตือนภัยแม่นยำ แม่น้ำกกบอกล่วงหน้า 12 ชั่วโมง

ส่วนระบบแจ้งเตือนภัย หากไม่มีวิกฤตระบบจะเตือนวันละ 1 ครั้งในช่วงเช้า แต่หากเรดาร์พบกลุ่มฝนจะต้องเฝ้าระวังส่งสัญญาณทุกครึ่งชั่วโมง และ 15 นาที มีความถี่ขึ้นเรื่อยๆ เมื่อ อบต.หรือผู้นำชุมชนทราบว่า จะต้องเฝ้าระวัง ต้องแจ้งเตือนชาวบ้าน ปัจจุบันนำร่องพื้นที่ต้นน้ำที่มีความเสี่ยงสูง และเกิดน้ำท่วมหนัก 7 จุด ในลุ่มน้ำของ จ.เชียงราย

ต่อจากนั้นเดินทางไปแม่น้ำกก เทศบาลนครเชียงราย ที่ได้รับผลกระทบหนักน้ำท่วมปี 2567 จากอิทธิพลพายุยางิ ทำให้เกิดความเสียหาบริเวณกว้าง โดยเฉพาะชุมชนริมแม่น้ำกก เขตเทศบาลนครเชียงราย และพื้นที่ริมแม่น้ำ

สทนช.ดูระบบแจ้งเตือนน้ำท่วม “ลุ่มน้ำกก-อิง” จ.เชียงราย มั่นใจระบบเตือนภัยแม่นยำ แม่น้ำกกบอกล่วงหน้า 12 ชั่วโมง

นายวันชัย จงสุทธานามณี นายกเทศมนตรีนครเชียงราย กล่าวถึงแผนเร่งรัดโครงการป้องกันน้ำท่วมในพื้นที่ลุ่มน้ำกก ล่าสุดได้ก่อสร้างพนังป้องกันน้ำท่วมสูง 1.20 เมตร ระยะทางกว่า 2 กิโลเมตร ครอบคลุมริมแม่น้ำกก ในชุมชนป่าแดง ฝั่งหมิ่นและร่องเสือเต้น เพื่อป้องกันน้ำท่วม

ด้าน ผศ.อังกูร ว่องตระกูล ผู้ทรงคุณวุฒิลุ่มน้ำโขงเหนือ และโครงการวิจัยระบบเตือนภัยและแนวป้องกันน้ำท่วมในเขตเมืองเชียงราย กล่าวว่า น้ำท่วมใหญ่เชียงราย ปี 2567 นับเป็นน้ำท่วมใหญ่ในรอบ 100 ปี อัตราการไหลของน้ำประมาณ 1,450 ลบ.ม./วินาที

ปัญหาที่สำคัญในลุ่มน้ำกกคือ เขตเทศบาลนครเชียงรายไม่มีเกณฑ์ตัวเลขที่ชัดเจนในการติดตามสถานการณ์ ไม่มีข้อมูลว่า จะใช้สถานีต้นน้ำจุดไหนเป็นสถานีเตือนภัย และใช้สถานีไหนในเขตเมืองเป็นสถานีท้ายน้ำ และเป็นตัวติดตามสถานการณ์น้ำ ซึ่งลุ่มน้ำกกในเขตเมืองเชียงรายไม่มี ต่างจากลุ่มน้ำสำคัญอื่นในภาคเหนือ เช่น ปิง วัง ยม น่าน

สทนช.ดูระบบแจ้งเตือนน้ำท่วม “ลุ่มน้ำกก-อิง” จ.เชียงราย มั่นใจระบบเตือนภัยแม่นยำ แม่น้ำกกบอกล่วงหน้า 12 ชั่วโมง

ผศ.อังกูร กล่าวว่า เมื่อปี 2514 แม่น้ำกกเคยเอ่อล้นตลิ่งเข้ามาท่วมเมืองเชียงราย หลังจากนั้นไม่มีน้ำท่วมอีกเลย ส่วนน้ำฝนตกท่วมในเขตเมือง ทางโยธาฯ แก้ปัญหาแล้วทำให้ไม่มีน้ำท่วมขังเขตเมือง แต่ปี 2567 มีระดับน้ำมากจึงไม่สามารถรองรับน้ำได้

ทางโครงการวิจัยฯได้รับโจทย์จากสภาวิจัยแห่งชาติ ให้ทำเกณฑ์เตือนภัยให้ชัดเจน โดยรวบรวมจาก 3 หน่วยงาน ที่มีสถานีในลุ่มน้ำกก คือ กรมชลประทาน กรมทรัพยากรน้ำ และสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ

มีการทำแบบจำลองการไหลของน้ำ ตั้งแต่ต้นน้ำ ต.ท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ จนถึงท้ายน้ำ อ.เมือง จ.เชียงราย ได้เกณฑ์ออกมา จึงได้เกณฑ์เตือนภัย

การติดตามใช้สถานีต้นน้ำ ต.แม่นาวาง -ต.ท่าตอน จ.เชียงใหม่ เป็นสถานีเตือนภัยใช้เกณฑ์ 5.5 เมตร ทุกหน่วยจะต้องพร้อมติดตามสถานการณ์น้ำ ระดับ 6.5 เมตร ระดับน้ำจะท่วมกลางๆ และ 7.5 เมตรจะเป็นน้ำท่วมหนัก

“เกณฑ์สังเกตการณ์” ดูจากระดับน้ำที่ สถานีสะพานพ่อขุน โดยแบ่งโซนพื้นที่น้ำจะท่วมเป็น 5 โซน คือ โซน 1-5 ขึ้นอยู่ระดับน้ำสะพานพ่อขุน ถ้าระดับน้ำกก ระดับ 6 เมตร พื้นที่ลุ่มต่ำตามแม่น้ำกกจะท่วมก่อน ตั้งแต่ ต.แม่ยาว ต.ห้วยชมภู และฝั่งหมิ่น ป่าแดง ริมกก ในอัตราการไหลของน้ำ 650 ลบ.ม./วินาที

สทนช.ดูระบบแจ้งเตือนน้ำท่วม “ลุ่มน้ำกก-อิง” จ.เชียงราย มั่นใจระบบเตือนภัยแม่นยำ แม่น้ำกกบอกล่วงหน้า 12 ชั่วโมง

ผศ.อังกูรกล่าวถึงลักษณะภูมิศาสตร์ลุ่มน้ำกกว่า มีต้นน้ำอยู่ในประเทศเมียนมา มีความลาดเอียงค่อนข้างมาก ช่วงไหลจากเมียนมาเข้าทาง อ.แม่อาย จึงเห็นสภาพความเสียหายของอาคาร หรือสะพาน เสียหายขนาดใหญ่ แต่หลังเข้าเขตเมืองความลาดเอียง น้อยกว่า 1:2,000 หรือ 1:3,000

ระดับน้ำขึ้น บริเวณต้นน้ำ ต.ท่าตอน จะขึ้นชั่วโมงละ 5-10 เซนติเมตร หรือ ชั่วโมงละ 15 เซนติเมตร แต่จะรอให้ระดับน้ำลดบริเวณสะพานพ่อขุนจะลงแค่ชั่วโมงละ 1 เซนติเมตร เมื่อฝนตกหนักในพื้นที่จะใช้เวลา 3-5 เท่า 2-3 สัปดาห์ระบายน้ำออก ซึ่งจะต้องทำงานร่วมกับโครงการชลประทานจังหวัดเชียงรายในการตัดสินใจเปิด-ปิดประตูฝายเชียงราย

ผศ.อังกูร กล่าวว่า การติดตามสถานการณ์ในลุ่มน้ำกก จะยากกว่าแม่น้ำที่อยู่ในประเทศ ข้อจำกัดต้นน้ำอยู่ในเมียนมาไม่สามารถติดอุปกรณ์วัดน้ำได้ และโครงการวิจัยฯกำลังร่วมกับกรมอุตุฯ ใช้เรดาร์วัดปริมาณน้ำฝนในการแจ้งเตินและเฝ้าระวัง

สทนช.ดูระบบแจ้งเตือนน้ำท่วม “ลุ่มน้ำกก-อิง” จ.เชียงราย มั่นใจระบบเตือนภัยแม่นยำ แม่น้ำกกบอกล่วงหน้า 12 ชั่วโมง

ด้าน รศ. ชูโชค อายุพงศ์ หัวหน้าศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กล่าวว่าปัจจุบันระบบเตือนภัยลุ่มน้ำกก แจ้งเตือนภัย 9-12 ชั่วโมงถือว่าเพียงพอแล้ว ทำให้ประชาชนสามารถยกของหนีทัน ปลอดภัยทั้งชีวิตและทรัพย์สิน

สิ่งที่ประชาชนต้องการมากที่สุด เมื่อเกิดน้ำท่วมใหญ่ มาจาก 3 เรื่อง คือ พยากรณ์ยังไม่แม่น เครื่องมือสนับสนุนการเตือนภัย และประสิทธิภาพของศูนย์เตือนภัยพิบัติ

รายงาน : โกวิทย์ บุญธรรม ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ