รู้จักกฎกระทรวงปี 2555 มาตรฐานความปลอดภัย "สถานบริการ"

เหตุเพลิงไหม้ร้านอาหารใกล้ซอยลาดพร้าว 1 เขตจตุจักร เมื่อคืนวันที่ 12 ต่อเนื่องถึงวันที่ 13 ก.ค.2569 พบผู้เสียชีวิต 27 คน ผู้บาดเจ็บ 71 คน และยังมีผู้สูญหายอีก 45 คน (ข้อมูล ณ เวลา 11.00 น.) ขณะเดียวกัน ครอบครัวของผู้สูญหายมากกว่า 50 ครอบครัวได้เดินทางเข้ามาแจ้งข้อมูลและติดตามความคืบหน้าของญาติ

ท่ามกลางความกังวลของสังคมที่ตั้งคำถามถึงมาตรฐานความปลอดภัยของอาคารที่รองรับผู้ใช้บริการจำนวนมาก มีประสิทธิภาพเพียงพอในการป้องกันและรับมือเหตุฉุกเฉินหรือไม่

เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้กฎหมายที่ถูกพูดถึงอีกครั้ง คือ "กฎกระทรวงกำหนดประเภทและระบบความปลอดภัยของอาคารที่ใช้เพื่อประกอบกิจการเป็นสถานบริการ พ.ศ.2555" โดยกฎกระทรวงฉบับนี้กำหนดให้อาคารประเภทสถานบริการต้องมีระบบด้านความปลอดภัยที่ได้มาตรฐาน ทั้งทางหนีไฟ ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ ป้ายบอกทางออก รวมถึงการเลือกใช้วัสดุก่อสร้างและวัสดุตกแต่งที่ช่วยลดการลุกลามของเปลวเพลิง เพื่อเพิ่มโอกาสให้ผู้ที่อยู่ภายในอาคารสามารถอพยพออกมาได้อย่างปลอดภัยเมื่อเกิดเหตุ

แม้กฎกระทรวงฉบับนี้จะมีผลใช้บังคับตั้งแต่ปี 2555 แต่จุดเริ่มต้นของการยกระดับมาตรฐานด้านความปลอดภัย เกิดขึ้นหลังเหตุเพลิงไหม้สถานบันเทิง "ซานติก้า" ในคืนส่งท้ายปีเก่า วันที่ 31 ธ.ค.2551 ครั้งนั้นมีผู้เสียชีวิต 67 คน และบาดเจ็บกว่า 200 คน

เหตุการณ์ครั้งนั้นเปิดเผยข้อบกพร่องหลายด้าน ทั้งระบบทางหนีไฟ วัสดุตกแต่งที่ติดไฟง่าย การระบายควัน และการกำกับดูแลด้านความปลอดภัยของสถานบริการ เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การปรับปรุงกฎหมายและออกกฎกระทรวงปี 2555 เพื่อยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยของสถานบริการทั่วประเทศ

อ่านข่าว : ย้อนรอย "ซานติก้า-เมาน์เทนบี" กับทางหนีไฟ บทเรียนสู่โรงเบียร์ลาดพร้าวที่ไม่เคยถูกแก้ไข

รู้จัก กฎกระทรวงกําหนดประเภทและระบบความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2555

กฎกระทรวงกำหนดประเภทและระบบความปลอดภัยของอาคารที่ใช้เพื่อประกอบกิจการเป็นสถานบริการ พ.ศ.2555 เพื่อกำหนดให้อาคารที่ใช้ประกอบกิจการเป็น "สถานบริการ" ต้องมีระบบและมาตรการด้านความปลอดภัยที่เหมาะสม โดยเฉพาะการป้องกันอัคคีภัยและการอพยพเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน

ในกฎกระทรวงฉบับนี้ สถานบริการ หมายความว่า อาคารหรือส่วนใดของอาคารที่ใช้ประกอบกิจการเป็นสถานบริการ ตามกฎหมายว่าด้วยสถานบริการ

กฎกระทรวงฉบับนี้ให้ความสำคัญกับคำว่า "พื้นที่บริการ" ซึ่งหมายถึงพื้นที่ที่จัดไว้สำหรับให้บริการตามวัตถุประสงค์ของกิจการสถานบริการนั้น ๆ เช่น พื้นที่นั่งรับประทานอาหาร พื้นที่เต้นรำ หรือพื้นที่ให้บริการภายในร้าน

แต่ไม่นับรวมพื้นที่ประกอบการให้บริการ เช่น ห้องครัว ห้องน้ำ ห้องเก็บของ ห้องเครื่อง ลิฟต์ บันได หรือพื้นที่จอดรถ เนื่องจากพื้นที่บริการเป็นตัวกำหนดจำนวนผู้ใช้อาคารและระดับความเสี่ยงเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน จึงถูกนำมาใช้เป็นเกณฑ์หลักในการกำหนดมาตรฐานด้านความปลอดภัยของแต่ละสถานบริการ

กฎกระทรวงแบ่งสถานบริการออกเป็นทั้งหมด 6 ประเภท ตามลักษณะอาคารและขนาดพื้นที่บริการ เพื่อให้ข้อกำหนดด้านความปลอดภัยเหมาะสมกับความเสี่ยงของแต่ละประเภท

สถานบริการประเภท ก คือสถานบริการที่เป็นอาคารเดี่ยว หรืออยู่ภายในอาคารที่มีการใช้งานหลายประเภท แต่มีพื้นที่บริการน้อยกว่า 200 ตารางเมตร ถือเป็นสถานบริการขนาดเล็กที่สุดในกฎหมาย จึงมีข้อกำหนดด้านระบบความปลอดภัยในระดับพื้นฐานเมื่อเทียบกับประเภทอื่น

สถานบริการประเภท ข เป็นสถานบริการที่ตั้งอยู่ในอาคารเดี่ยว มีพื้นที่บริการตั้งแต่ 200 ตารางเมตร แต่ไม่ถึง 500 ตารางเมตร เมื่อมีพื้นที่รองรับผู้ใช้บริการเพิ่มขึ้น กฎหมายจึงกำหนดมาตรฐานด้านความปลอดภัยและลักษณะที่ตั้งของอาคารเข้มงวดมากขึ้น เช่น ต้องอยู่ติดถนนสาธารณะที่มีความกว้างตามเกณฑ์ที่กำหนด เพื่อให้รถดับเพลิงและหน่วยกู้ภัยเข้าถึงได้สะดวก

สถานบริการประเภท ค เป็นอาคารเดี่ยวที่มีพื้นที่บริการตั้งแต่ 500 ตารางเมตรขึ้นไป ซึ่งถือเป็นสถานบริการขนาดใหญ่ มีโอกาสรองรับผู้ใช้บริการจำนวนมาก จึงต้องมีมาตรการด้านอัคคีภัยที่เข้มข้นกว่าเดิม ทั้งเรื่องระบบดับเพลิง วัสดุทนไฟ รวมถึงระบบหนีไฟและอุปกรณ์ด้านความปลอดภัยเพิ่มเติมตามที่กฎหมายกำหนด

สถานบริการประเภท ง หมายถึงสถานบริการที่ตั้งอยู่ภายในอาคารที่มีการใช้งานหลายประเภทและมีพื้นที่บริการตั้งแต่ 200 ตารางเมตร แต่ไม่ถึง 500 ตารางเมตร เนื่องจากต้องใช้พื้นที่ร่วมกับกิจการอื่น กฎหมายจึงกำหนดให้ต้องมีเส้นทางหนีไฟหรือบันไดหนีไฟอย่างน้อยสองทาง เพื่อให้สามารถอพยพผู้คนออกจากอาคารได้อย่างปลอดภัยเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน

สถานบริการประเภท จ คือสถานบริการที่อยู่ในอาคารที่มีการใช้งานหลายประเภทเช่นเดียวกับประเภท ง แต่มีพื้นที่บริการตั้งแต่ 500 ตารางเมตรขึ้นไป ถือเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงจากทั้งจำนวนผู้ใช้บริการและความซับซ้อนของอาคาร จึงต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดด้านระบบป้องกันอัคคีภัยและการอพยพที่เข้มงวด

ส่วนสถานบริการประเภท ฉ แตกต่างจากประเภทอื่น เพราะไม่ได้แบ่งจากขนาดพื้นที่เพียงอย่างเดียว แต่พิจารณาจากลักษณะอาคารที่เป็นอาคารชั้นเดียว ไม่มีผนังภายนอก หรือมีผนังภายนอกรวมกันน้อยกว่าครึ่งหนึ่งของเส้นรอบรูปอาคารใต้หลังคา มีพื้นที่บริการตั้งแต่ 200 ตารางเมตรขึ้นไป เช่น สถานบริการแบบเปิดโล่ง แม้อาคารจะระบายอากาศได้ดี

อ่านข่าว : ถอดรหัสเหตุสลดโรงเบียร์ เมื่อ "ประตู" ที่คุ้นเคยไม่ใช่ "ทางออก" จากกองเพลิง

สรุปสาระสำคัญของกฎกระทรวง ปี 2555

สาระสำคัญของกฎกระทรวง กฎกระทรวงฉบับนี้กำหนดให้อาคารที่ใช้เป็นสถานบริการต้องมีระบบความปลอดภัยหลายด้าน ได้แก่

1. ทางหนีไฟและทางออกฉุกเฉิน ต้องมีทางหนีไฟเพียงพอกับจำนวนคนสูงสุดที่อยู่ในพื้นที่สถานบริการนั้น, ความกว้างของทางหนีไฟและบันไดต้องเป็นไปตามมาตรฐาน, ประตูทางออกฉุกเฉินต้องเปิดออกสู่ภายนอก และไม่ถูกล็อกหรือกีดขวาง

2. ป้ายทางหนีไฟและไฟฟ้าฉุกเฉิน ติดตั้งป้าย EXIT ให้เห็นได้ชัด มีไฟฟ้าฉุกเฉินทำงานได้เมื่อไฟฟ้าปกติดับ

3. ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ ติดตั้งเครื่องตรวจจับควันหรือความร้อน, มีสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้ทั่วอาคาร

4. ระบบดับเพลิง มีเครื่องดับเพลิงแบบมือถือเพียงพอ, อาคารบางประเภทหรือขนาดต้องติดตั้งระบบหัวกระจายน้ำดับเพลิงอัตโนมัติ

5. ระบบระบายควัน ต้องมีระบบควบคุมหรือระบายควัน เพื่อช่วยให้สามารถอพยพได้

6. วัสดุตกแต่งภายใน กำหนดให้วัสดุฝ้าเพดาน ผนัง และวัสดุตกแต่งในบางส่วนต้องเป็นวัสดุที่ไม่ลามไฟ หรือมีคุณสมบัติตามมาตรฐาน เพื่อชะลอการลุกลามของเพลิงและลดการเกิดควันพิษ

7. ระบบไฟฟ้า ระบบไฟฟ้าต้องได้มาตรฐาน มีอุปกรณ์ป้องกันไฟฟ้าลัดวงจร

เหตุใดจึงออกกฎกระทรวงฉบับนี้

กฎกระทรวงฉบับนี้เกิดขึ้นหลังเหตุเพลิงไหม้ ซานติก้าผับ เมื่อคืนวันที่ 31 ธ.ค.2551 เหตุการณ์ดังกล่าวสะท้อนปัญหาทางหนีไฟ การใช้วัสดุตกแต่งที่ติดไฟง่าย การระบายควัน และระบบความปลอดภัยของสถานบริการ จึงนำไปสู่การยกระดับกฎหมายด้านความปลอดภัย และประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ในปี 2555

ใช้กับอาคารประเภทใด กฎกระทรวงฉบับนี้ใช้กับ อาคารที่ประกอบกิจการเป็น "สถานบริการ" ตามพระราชบัญญัติสถานบริการ ไม่ได้ใช้กับร้านอาหารทุกแห่ง

จึงเป็นประเด็นสำคัญในเหตุเพลิงไหม้ย่านลาดพร้าว เนื่องจากสถานประกอบการดังกล่าวได้รับอนุญาตเป็น ร้านอาหารที่มีการแสดงดนตรี ไม่ใช่สถานบริการตามกฎหมาย ทำให้มาตรฐานบางประการที่กฎหมายกำหนดเฉพาะสำหรับสถานบริการ อาจไม่ครอบคลุมร้านอาหารประเภทนี้ ซึ่งเป็นเหตุผลที่กรุงเทพมหานครและกรมโยธาธิการและผังเมืองเตรียมทบทวนกฎหมายและมาตรฐานความปลอดภัยให้สอดคล้องกับรูปแบบธุรกิจในปัจจุบัน

จากรายงานการศึกษาของกรุงเทพมหานครพบว่า ในปี 2567 กรุงเทพมหานครมีสถานบริการที่ได้รับอนุญาตตามพระราชบัญญัติสถานบริการทั้งหมด 204 แห่ง แบ่งเป็น 5 ประเภท โดยประเภทที่มีจำนวนมากที่สุดคือ สถานบริการตามมาตรา 3(4) หรือ หมายถึง สถานที่ที่มีอาหาร สุรา หรือเครื่องดื่ม อย่างอื่นจำหน่ายหรือให้บริการ โดยมีรูปแบบอย่างหนึ่งอย่างใด จำนวน 87 แห่ง คิดเป็นร้อยละ 42.65 ของทั้งหมด

"เดอะซัน-ศุภจี-ลูกเทพ" ลุยเพิ่ม KPI รักษาเก้าอี้ รมต.

ถอดรหัสเหตุสลดโรงเบียร์ เมื่อ "ประตู" ที่คุ้นเคยไม่ใช่ "ทางออก" จากกองเพลิง

คลังชง ครม.พรุ่งนี้ เคาะเกณฑ์บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ก่อนประกาศชื่อ 17 ก.ค.