บริเวณท่าเรือวัดติโลกอาราม ริมกว๊านพะเยา อ.เมือง จ.พะเยา แหล่งท่องเที่ยวชื่อดัง ตอนนี้กลายเป็นแหล่งซื้อขายกุ้งเครย์ฟิช หรือกุ้งก้ามแดง ที่ชาวประมงจับได้จากกว๊านพะเยา นำมาฝากขาย

นางเรณู ใจสะอาด ผู้ค้ากุ้งก้ามแดง จ.พะเยา กล่าวว่า ชาวบ้านรอบกว๊านพะเยาพบกุ้งก้ามแดงพบได้ 2 เดือนแล้ว ตอนแรกทดลองแจกกันกินก่อน รู้สึกว่าอร่อย มีคนมาสั่งซื้อ ชาวบ้านนำฝากขาย 5-10 กิโลกรัมช่วงแรกๆ ตอนนี้ชาวบ้านเริ่มหาได้มากขึ้นประมาณวันละ 10-15 กิโลกรัม มีชาวประมงพื้นบ้านนำมาส่งขาย 5 คน แต่ยังไม่พอเพียงกับนักท่องเที่ยวที่ผ่านไปมา หลังได้ยินข่าวกุ้งก้ามแดงบุกกว๊านพะเยา ทำให้เป็นที่ต้องการมากไม่พอขาย ลูกค้ามีสั่งซื้อจากหลายจังหวัด เช่น จ.เชียงใหม่ ภูเก็ต แพร่

ทำไมชาวประมงจับกุ้งก้ามแดงได้?

นางเรณู กล่าวว่า ปกติชาวบ้านจะไปดักกุ้งฝอย แต่กลับจับกุ้งก้ามแดงได้ ส่วนกุ้งฝอยหายไป ทำให้ชาวบ้านแตกตื่นว่าตัวอะไรมากินกุ้งฝอย แต่เมื่อไปยกยอก็พบว่า เป็นกุ้งก้ามแดง จึงหาข้อมูลจนรู้ว่าเป็นกุ้งอะไร

นางเรณู กล่าวว่า ช่วงหลังๆ กุ้งก้ามแดงมีราคาสูงขึ้น เพราะประมงจังหวัดมาสำรวจ และอยากให้หมดไปจากกว๊านพะเยาโดยเร็ว เพราะเป็นปัญหาจะมากินลูกปลา กุ้งฝอย เพราะกุ้งก้ามแดงหากินเก่งและตายยาก

ถ้าปล่อยไว้จะเสียระบบนิเวศ ปลาเล็กปลาน้อย กุ้งฝอยจะเสียหายหมดถ้าไม่จับออกมาขาย อีกหน่อยจะเป็นปัญหากับกว๊านพะเยาแน่นอน

ด้านนายพัชรินทร์ เทพวงศ์ ชาวประมงพื้นบ้านกว๊านพะเยา จ.พะเยา กล่าวว่า ตนหาปลาในกว๊านพะเยาเป็นอาชีพเสริม ระยะนี้กว๊านพะเยาหาปลาหายาก จึงมาดักกุ้ง ช่วงนี้จับกุ้งก้ามแดงและกุ้งฝอย จับได้พอๆกัน

กุ้งก้ามแดง เมื่อก่อนไม่เยอะ และขยายพันธุ์เร็ว เมื่อตนได้กุ้งมาจะนำมาให้ญาติและทำกินบ้าง ตอนนี้ราคาขายกิโลกรัมละ 300 บาท ทำให้มีรายได้เพิ่มขึ้นเยอะ จับได้สูงสุด 3 กิโลกรัม และจับกุ้งฝอยด้วย รายได้พันกว่าบาท

กุ้งก้ามแดงที่พบเยอะ ถ้าใส่มุ้งกุ้งฝอยจะไม่ค่อยมี กุ้งก้ามแดงจับกินหมด เข้าไปกินกุ้งฝอยข้างใน ทั้งกุ้งปู หอย กินทั้งหมด ยังกังวลว่าจะกินไข่ปลา กินปลาเล็กปลาน้อยด้วย

นายพิสิฐ ภูมิคง ประมงจังหวัดพะเยากล่าวว่า แม้กว๊านพะเยาจะมีความหลากหลายทรัพยากรในกว๊านพะเยาปัจจุบัน มีความน่ากังวล 2 ชนิด คือ กุ้งก้ามแดง และปลาชะโด

"กุ้งกามแดง" มีรายงานว่า พบในกว๊านพะเยา เมื่อวันที่ 17 มิ.ย.2569 กรมประมงได้ลงเก็บข้อมูล เก็บตัวอย่างมาตลอด พบว่ามีชาวประมง 9 คน จับขายได้วันละประมาณ 2.5-3 กิโลกรัม รวมแล้ววันละ 20-25 กิโลกรัม

แนวโน้มขนาดกุ้งที่จับได้มีขนาดเล็กลง สะท้อนจับได้พอสมควร คิดว่าจับได้เยอะปริมาณจะลดลงเรื่อยๆ การกระจายตัวของกุ้งกามแดง กระจายตัวบริเวณ บ.แม่ใส บ.ตุ่น จำนวน 2 พื้นที่จับได้เยอะ

ส่วน "ปลาชะโด" เป็นปลานักล่าสูงสุดห่วงโซ่อาหาร เนื่องจากรสชาติของเนื้อไม่อร่อย ชาวประมงไม่นิยมจับล่าเป็นอาชีพมาขาย กรมประมงมีแนวทางกำจัด เบื้องต้นจะร่วมกับ 17 ชุมชน จัดวันระดมจับเพื่อลดปริมาณ

ประมงจังหวัดพะเยา กล่าวถึงความน่ากังวล “กุ้งกามแดง” ต่อระบบนิเวศมีดังนี้

1.เรื่องกินลูกปลา ลูกกุ้ง หรือสัตว์น้ำประจำถิ่น เนื่องจากมีก้ามขนาดใหญ่และทรงพลัง ทำให้จับลูกปลา และลูกกุ้ง เคลื่อนไหวช้าๆ มาเป็นอาหารได้ ทำให้ความหลากหลายทางชีวภาพลดลง

2.อาหารและที่อยู่อาศัย กุ้งก้ามกราม เป็นสัตว์กินพืชและเนื้อ หากมีปริมาณมาก จะแย่งอาหารของสัตว์น้ำประจำถิ่นได้

กุ้งกามแดงเป็นสัตว์หวงถิ่น สัตว์น้ำอื่นจะเข้าใกล้ไม่ได้ โดยเฉพาะกุ้งด้วยกันเอง

3.ระบบนิเวศ กุ้งกามแดงจะขุดโพลงอยู่และทำให้ระบบนิเวศเปลี่ยนไป ล่าสุดประมงจังหวัดพะเยา ได้ของบประมาณจากกรมประมง เพื่อศึกษาและวิจัยเพื่อดูพฤติกรรม วงจรชีวิตกว๊านพะเยา

"กุ้งกามแดง" คาดว่าเกิดมาหลายปีแล้ว สำหรับใน จ.พะเยา มีผู้ลงทะเบียนจดแจ้งเพื่อควบคุมว่าเลี้ยงที่ไหน? จำนวนกี่ตัว มีผู้มาลงทะเบียน จดแจ้งทั้งหมดในปี 2559 จำนวน 550 ราย

ในปี 2559 มีราคากิโลกรัมละ 800-1,200 บาท หลักๆ คือเลี้ยงไว้กินเนื้อและสวยงาม หลังจากนั้นยกเลิกเหลือเพียง 2 ราย เนื่องจากขายไม่ได้ คนเลี้ยงไม่รู้ว่าจะนำไปปล่อยที่ไหน บางส่วนจึงนำมาปล่อยที่กว๊านพะเยา

นายพิสิฐ ยังกล่าวถึงการแพร่กระจายกุ้งก้ามแดง ปัจจุบันพบเพียง 2 จุด คือกว๊านพะเยา และอ่างเก็บน้ำแม่ทะลาย อ.ปง ประมาณ 200 ไร่ แต่ยังเป็นแหล่งน้ำปิด ยังไม่พบระบาดในแหล่งน้ำอื่นๆ

ผู้สื่อข่าวถามว่า ทำไมกุ้งก้ามแดงจึงระบาดเฉพาะ ในพื้นที่ จ.พะเยา นายพิสิฐ กล่าวว่า กว๊านพะเยามีความสมบูรณ์ของพื้นที่สูง นอกจากสัตว์น้ำอุดมสมบูรณ์ยังพืชไม้น้ำที่เหมาะสมทั้งอาหารและที่อยู่อาศัย โดยกุ้งก้ามแดงจะอาศัยตามพื้นดิน และน้ำตื้น

เมื่อถามว่า มีแนวโน้มส่งเสริมเป็นอาชีพได้หรือไม่ ประมงจังหวัดพะเยา กล่าวว่า หากเลี้ยงในแหล่งน้ำ หรือฟาร์มแบบปิด สามารถดำเนินการได้ แต่ต้องมาจดแจ้ง ซึ่งกรมประมงจะไปตรวจสอบความมิดชิดสถานที่เลี้ยง เพื่อไม่ให้หลุดรอดออกไปได้ และต้องระบุว่าจะเลี้ยงจำนวนกี่ตัว หากไม่จดแจ้งจะมีโทษ

ฟาร์มระบบปิดสามารถเลี้ยงได้ แต่แหล่งน้ำธรรมชาติ กฎหมายไม่อนุญาตให้เลี้ยง เพราะเป็นสัตว์น้ำต่างถิ่น ถ้าไม่มาจดแจ้ง จะมีโทษปรับ 1 หมื่น ถึง 1 แสนบาท หากนำไปปล่อยและเสียหายต่อระบบนิเวศ จะเสียค่าใช้จ่ายในการฟื้นฟูระบบนิเวศให้กลับคืนมา ซึ่งค่าใช้จ่ายมหาศาล

นายพิสิฐ กล่าวถึงการระบาดของกุ้งกามแดงในพื้นที่ปัจจุบันว่า ไม่ได้มากจนควบคุมไม่ได้ เหมือนปรากฎตามสื่อต่างๆ บางสื่อนำไปเปรียบเทียบกับปลาหมอคางดำ ซึ่งกุ้งก้ามแดงแตกต่างจากปลาหมอคางดำมาก

ปลาหมอคางดำออกลูกได้ 22 วัน สร้างประชากรได้มหาศาล ส่วนกุ้งก้ามแดงออกไข่ได้ 3-4 เดือน คนละอย่างกัน และกุ้งก้ามแดงเมื่อระบาดในกว๊านพะเยา ราคาสูงขึ้น เดิมกิโลกรัม 180-200 บาท เมื่อระบาดกว๊านพะเยาเป็นข่าวราคาพุ่ง กิโลกรัมละ 300-350 บาท ทำให้มีการจับจำนวนมาก

สำหรับกว๊านพะเยามีพื้นที่ 1.6 หมื่นไร่ กรมประมงขอใช้ประโยชน์ เพื่อการบำรุงพันธุ์สัตว์น้ำมีพื้นที่ 1.2 หมื่นไร่ จุดมุ่งหมายการดูแลกว๊านพะเยา เพื่อการบำรุงพันธุ์สัตว์น้ำ ให้ชาวประมงใช้ประโยชน์เพิ่มสัตว์น้ำให้มีความอุดมสมบูรณ์ และมีความหลากหลาย

รอบกว๊านพะเยามี 17 ชุมชน ได้ออกเขตอนุรักษ์หน้าบ้านตัวเอง 300 กว่าไร่ และมีพื้นที่อนุรักษ์กลาง 1,500 ไร่ เพื่ออนุรักษ์ปลาโดยการห้ามจับ

ปัจจุบันกรมประมง สำรวจพันธุ์ปลา 76 ชนิด จากเดิม 80 กว่าชนิด จับปลาได้ 2.3 แสน กิโลกรัมต่อปี และสัดส่วนของปลาเป็นปลากินพืช 60 เปอร์เซ็นต์ อยู่ในสถานะที่ดี สัดส่วนปลากินพืชมากกว่าปลากินเนื้อถือว่ากว๊านพะเยายังมีความสมบูรณ์ แต่ยังเฝ้าระวังสัตว์น้ำต่างถิ่น

รายงาน : โกวิทย์ บุญธรรม ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ

อ่านข่าว :

รพ.ซานคามิลโล แถลงการณ์ฉบับที่ 2 ให้แพทย์พ้นจากการปฏิบัติหน้าที่

สบส.ส่งทีมตรวจ รพ.เอกชน จ.ราชบุรี ปมร้องวินิจฉัยพลาด คาด 7 วันรู้ผล

เร่งไขปมโครงกระดูกใต้พระวิหารวัดธาตุทอง ตร.ยันไม่เกี่ยวไสยศาสตร์