คณะนักวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยฮีบรูแห่งเยรูซาเล็ม ได้ค้นพบกลไกของ “แบคทีเรีย” บางชนิดที่สามารถเอาชีวิตรอดจากยาปฏิชีวนะได้มากกว่าหนึ่งวิธี ซึ่งช่วยอธิบายสาเหตุที่ว่าทำไมบางครั้งผู้ป่วยที่มีอาการติดเชื้อบางประเภทจึงกลับมาเป็นซ้ำหลังการรักษา

คณะนักวิจัยระบุว่าการทำความเข้าใจเกี่ยวกับกลยุทธ์การเอาชีวิตรอดที่หลากหลายของแบคทีเรีย อาจนำไปสู่การพัฒนาแนวทางการรักษาที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

ปกติแล้วยาปฏิชีวนะถูกออกแบบมาเพื่อกำจัดแบคทีเรียที่เป็นอันตราย ทว่าในหลายกรณีพบว่ามีแบคทีเรียจำนวนน้อยที่ยังมีชีวิตรอด และทำให้เกิดอาการเจ็บป่วยซ้ำได้ในภายหลัง โดยปัญหานี้มักเกิดขึ้นกับอาการเจ็บป่วยทั่วไป อาทิ โรคติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ และการติดเชื้อที่เชื่อมโยงกับการปลูกถ่ายทางการแพทย์

เป็นเวลาหลายปีที่เหล่านักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าแบคทีเรียที่รอดชีวิตนั้นเพียงแค่เข้าสู่สภาวะจำศีล ส่งผลให้ยาปฏิชีวนะที่มีเป้าหมายทำลายแบคทีเรียขณะกำลังเจริญเติบโตมีประสิทธิภาพลดลง

การศึกษาใหม่ซึ่งเผยแพร่ในวารสารไซเอนซ์ แอดวานซ์ (Science Advances) ระบุว่าความเชื่อดังกล่าวเป็นเพียงส่วนหนึ่งของข้อเท็จจริงทั้งหมด โดยคณะนักวิจัยได้ค้นพบกลยุทธ์การเอาตัวรอดที่แตกต่างกัน 2 รูปแบบ ในกลยุทธ์รูปแบบแรก แบคทีเรียจะจงใจชะลอการทำงานของตัวเองลง เพื่อเข้าสู่สภาวะพักตัวเพื่อการปกป้องตนเอง

แบคทีเรียที่ถูกทำลาย ภาพจาก Balaban Lab

สำหรับกลยุทธ์รูปแบบที่สอง แบคทีเรียจะมีชีวิตรอดอยู่ในสภาพที่ได้รับความเสียหาย เซลล์เหล่านี้ไม่ได้อยู่ในสภาวะที่สงบหรือได้รับการปกป้อง ระบบการทำงานตามปกติของพวกมันพังทลายลง โดยเฉพาะบริเวณเยื่อหุ้มเซลล์ชั้นนอกที่ทำหน้าที่คงรูปสภาพของเซลล์ไว้

การค้นพบครั้งนี้ช่วยอธิบายถึงสาเหตุที่ผลการศึกษาก่อนหน้านี้มักให้ผลลัพธ์ที่ขัดแย้ง เนื่องจากที่ผ่านมาเหล่านักวิทยาศาสตร์ได้เฝ้าสังเกตพฤติกรรมของแบคทีเรียที่รอดชีวิตต่างชนิดกันโดยไม่รู้ตัว และในอนาคตแพทย์อาจจำเป็นต้องใช้แนวทางหนึ่งเพื่อจัดการกับแบคทีเรียที่อยู่ในสภาวะจำศีล และใช้อีกแนวทางที่แตกต่างออกไปเพื่อโจมตีแบคทีเรียที่อยู่ในสภาพได้รับความเสียหาย

คณะนักวิจัยกล่าวสรุปว่าการปรับเปลี่ยนวิธีการรักษาให้เหมาะสมกับลักษณะของแบคทีเรียเช่นนี้ จะช่วยให้การบำบัดรักษาในอนาคตสามารถกำจัดเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ทั้งช่วยลดความเสี่ยงในการกลับมาเป็นซ้ำอีกด้วย

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS

แหล่งข้อมูลอ้างอิง : phys, Xinhua

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech

สรุปประเด็นให้โดย Generative AI

เหตุที่รักษาแล้วแต่ป่วยซ้ำได้! ค้นพบกลไก “แบคทีเรีย” เอาตัวรอดจากยาปฏิชีวนะ