เวเนซุเอลากลายเป็นประเทศที่ถูกพูดถึงด้วยความกังวล หลังข่าวปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐอเมริกา

เวเนซุเอลาประเทศที่มีชื่อเสียงที่หลายคนอาจคุ้นหูจากการเป็นประเทศที่มีนางงามมากที่สุดอันดับ 2 ของโลก ขณะที่อีกด้านในมุมของผู้ติดตามการเมืองอาจเคยได้ยินการพูดถึงเวเนซุเอลาในฐานะของประเทศที่เงินเฟ้ออย่างมหาศาล

ถึงตอนนี้เวเนซุเอลามีประเด็นสำคัญที่ผู้คนทั่วโลกต้องให้ความสนใจ Thai PBS ชวนทุกคนมารู้จัก “เวเนซุเอลา” ผ่าน 5 เรื่องสำคัญของประเทศ

1. เวเนซุเอลา ดินแดนใต้อานัติของสเปนสู่เอกราชและความร่ำรวย

ดินแดนเวเนซุเอลาในปัจจุบัน มีพื้นฐานมาจากการตั้งอาณานิคมของชนชาติยุโรปที่เริ่มต้นมาจากการเดินทางของคริสโตเฟอร์ โคลัมบัสและคณะในช่วงระหว่าง ค.ศ. 1498-1499 ที่ได้ยึดครองตั้งอาณานิคมขึ้นทั่วดินแดนแถบละตินอเมริกาซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของชนพื้นเมืองเดิมหลายเผ่า เว้นเพียงบราซิลที่เป็นอาณานิคมของโปรตุเกส กว่า 200 ปีภายใต้การปกครองของสเปน จึงเริ่มเกิดการลุกฮือและสามารถประกาศเอกราชได้ในช่วงปี 1811 และได้แยกออกมาเป็นเวเนซุเอลาอีกทีในปี 1829 – 1830

เวเนซุเอลาต้องผ่านช่วงเวลาอันเป็นประวัติศาสตร์ทางการเมืองทั้งรัฐบาลจากการเมืองตั้ง เผด็จการทหารยึดอำนาจสลับกันและมีช่วงเวลาที่ประเทศพัฒนาอย่างก้าวกระโดดมีการวางรากฐานในการพัฒนาประเทศทั้งด้านเศรษฐกิจและการศึกษาในช่วงปี 1959 – 1974 จากการใช้ทรัพยากรภายในประเทศทั้งน้ำมัน และแร่ธาตุต่าง ๆ จนกลายเป็นประเทศที่ร่ำรวยที่สุดในละตินอเมริกาได้สำเร็จ

2. เวเนซุเอลา มหาอำนาจน้ำมันแห่งทวีปอเมริกาใต้

เวเนซุเอลาเป็นประเทศที่มีแหล่งสำรองน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยข้อมูลในปี 2024 พบว่าเวเนซุเอลามีปริมาณน้ำมันสำรองมากถึง 303,220 ล้านบาร์เรล เหนือกว่าประเทศในแทบตะวันออกกลางที่ได้ชื่อว่าเป็นเศรษฐีน้ำมันทั้งซาอุดีอาระเบียที่มีน้ำมันสำรองอยู่ที่ 267,230 ล้านบาร์เรล และอิหร่านที่มีปริมาณน้ำมันสำรองอยู่ที่ 208,600 ล้านบาร์เรล

เวเนซูเอลามีการส่งออกน้ำมัน โดยเป็นหัวใจหลักของระบบเศรษฐกิจของประเทศ ในช่วงทศวรรษ 1960 เวเนซุเอลาเคยมีรายได้ต่อหัวสูงกว่าหลายประเทศชั้นนำทั่วโลก ทั้งประเทศในทวีปยุโรปอย่างเนเธอร์แลนด์และอิตาลี และสูงกว่าประเทศญี่ปุ่นถึง 2 เท่าในช่วงเวลาดังกล่าว อย่างไรก็ตาม เมื่อราคาน้ำมันโลกตกลง ธุรกิจน้ำมันที่บริหารโดยรัฐบาลที่ไม่มีการจัดการที่ดีจึงเกิดปัญหา ประเทศที่มีหัวใจหลักเพียงดวงเดียวคือการส่งออกน้ำมัน ทำให้เวเนซุเอลาเข้าสู่วิกฤตครั้งใหญ่ที่ต่อเนื่องและยาวนาน

นิโกลัส มาดูโร ประธานาธิบดีเวเนซุเอลา

3. เวเนซุเอลา กรณีศึกษาของประชานิยมที่ส่งผลเสียระยะยาว

เวเนซุเอลากลายเป็นกรณีตัวอย่างของการใช้นโยบายประชานิยมแบบสุดขั้วที่เริ่มต้นมาตั้งแต่ยุคของประธานาธิบดีฮูโก ชาเวส จากเดิมทีที่รัฐมีสวัสดิการให้กับประชาชนที่สูงมากอยู่แล้ว มีนโยบายตั้งแต่การอุดหนุดราคาสินค้านำเข้า ควบคุมราคาสินค้าอย่างเข้มข้นทำให้ราคาถูกลงกว่าความเป็นจริง สร้างบ้านราคาถูกกว่าท้องตลาด อุดหนุนราคาพลังงาน ให้ประชาชนใช้น้ำมันและไฟฟ้าฟรี

นโยบายเหล่านี้สร้างความนิยมให้กับประชาชน แต่อีกด้านนึงก็ส่งผลเสียระยะยาวต่อเนื่อง ทำให้ประเทศพึ่งพาน้ำมันเป็นหลัก ไม่มีระบบเศรษฐกิจอื่น ๆ เนื่องจากเอกชนไม่สามารถแข่งขันกับการนำเข้าของรัฐได้ และแล้วในเวลาต่อมาเมื่อราคาน้ำมันตกลงเวเนซุเอลาก็เข้าใจภาวะวิกฤตอย่างต่อเนื่อง

4. เวเนซุเอลา วิกฤตประเทศต่อเนื่องเศรษฐกิจ เงินเฟ้อ ยาเสพติดจนผู้คนต้องอพยพ

เวเนซุเอลา มีปัญหาเศรษฐกิจมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน ก่อนช่วงเวลาที่จะมีการใช้นโยบายประชานิยม ทั้งปัญหาเงินเฟ้อ สิ่งของราคาแพง ค่าบริการขนส่งสาธารณะและน้ำมันก็เริ่มสูงขึ้น วิกฤตของเวเนซุเอลาเกิดขึ้นจากหลากหลายปัจจัยที่ซ้อนทัน ทั้งนักการเมืองคอรัปชัน การไม่ส่งเสริมการผลิตในประเทศ ขณะที่การบริหารจัดการธุรกิจน้ำมันของภาครัฐก็ไม่มีประสิทธิภาพ เอื้อผลประโยชน์พวกพ้อง ความเหลื่อมล้ำทางสังคมยิ่งสูงขึ้น
วิกฤตความยากจนนำไปสู่รัฐบาลที่มุ่งใช้นโยบายประชานิยม ซึ่งส่งผลให้ปัญหาต่อเนื่องตามมา ยิ่งราคาน้ำมันตกต่ำ ยิ่งเกิดปัญหาซ้ำเติม ภาวะเงินเฟ้อขั้นสุดยอด (hyperinflation) คนตกงาน เกิดวิกฤตราคาอาหารพุ่งสูง เกิดการชุมนุมประท้วงและผู้อพยพหนีออกนอกประเทศหลายล้านคน ก่อนจะตามมาด้วยข้อครหาว่ารัฐบาลมีส่วนเป็นขบวนการค้ายาเสพติด ฟอกเงิน และเกี่ยวข้องกับอาชญากรรมในภูมิภาคอีกหลายประเทศ

5. เวเนซุเอลา จุดยุทธศาสตร์ภายใต้ปฏิบัติการของสหรัฐฯ

เวเนชุเอลา กลายเป็นประเทศที่สหรัฐฯ เปิดปฏิบัติการทางทหารในการโจมตีอย่างรวดเร็ว นักวิเคราะห์มองสาเหตุเบื้องหลังเกิดจากหลายปัจจัยที่ทำให้เวเนซุเอลาเป็นจุดยุทธศาสตร์ทางการเมืองหนึ่งที่เหมาะสม ได้แก่ นิโกลัส มาดูโร ผู้นำของเวเนซุเอลาที่มีบทบาทนำในภูมิภาคซึ่งมีความขัดแย้งกับสหรัฐฯ พร้อมกันกับที่สหรัฐฯ ได้ข้อกล่าวหาว่าผู้นำมีความเกี่ยวข้องกับยาเสพติดและอาชญากรรมมาตั้งแต่ปี 2020 โดยเชื่อมโยงกับกลุ่มนอกกฎหมายในโคลอมเบียนอกจากนี้ เวเนซุเอลายังมีทรัพยากรทางธรรมชาติ มีการถือครองปริมาณน้ำมันสำรองมากที่สุดในโลก สถานการณ์ทางด้านการเมืองของเวเนซุเอลาที่ประชาชนต่างไม่พอใจผู้นำ ทำให้ไม่มีการต่อต้านจากประชาชนในประเทศ

สิ่งเหล่านี้ทำให้เวเนซุเอลากลายเป็นยุทธศาสตร์ภายใต้ปฏิบัติการของสหรัฐฯ แม้ด้านนึงผู้คนในเวเนซุเอลาจะให้การสนับสนุน แต่ก็ขัดต่อกฎหมายระหว่างประเทศหลายข้อ และยังคงเต็มไปด้วยข้อครหาของการล่าเอาแหล่งน้ำมันสำรองใหญ่ที่สุดในโลก และนำพาสถานการณ์โลกไปสู่ความตึงเครียดมากขึ้นอีกด้วย

อ้างอิง

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
visualcapitalist.com
glocality.eu
UNHCR
ธนาคารแห่งประเทศไทย
reuters.com

สรุปประเด็นให้โดย Generative AI

รู้จัก "เวเนซุเอลา" ผ่าน 5 เรื่องสำคัญ