ปัจจุบันสมาร์ตโฟนกลายเป็นส่วนสำคัญในชีวิตประจำวันของคนทั่วโลก แม้ผู้เชี่ยวชาญจะยังคงถกเถียงเรื่องนิยามของ "การเสพติดสมาร์ตโฟน" แต่ก็มีการศึกษาที่ชี้ให้เห็นว่าการใช้งานสมาร์ตโฟนมากเกินไป ส่งผลเสียต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิต

ล่าสุด ทีมนักวิทยาศาสตร์ได้ทำการทดลองเพื่อไขคำตอบว่า หากเราหยุดใช้มือถือเพียงช่วงสั้น ๆ 72 ชั่วโมง หรือ 3 วัน จะเกิดอะไรขึ้นกับสมองบ้าง

การทดลองตัดขาดสมาร์ตโฟน 72 ชั่วโมง

งานวิจัยที่มีชื่อว่า “Effects of smartphone restriction on cue-related neural activity” ถูกตีพิมพ์ในวารสารทางวิชาการ Computers in Human Behavior เล่มที่ 167 เดือน กรกฎาคม ปี 2025

นักวิจัยได้คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างอายุระหว่าง 18-30 ปี จำนวน 25 คน ที่ใช้สมาร์ตโฟนเป็นประจำ โดยผู้เข้าร่วมการวิจัยได้รับการคัดกรองเพื่อให้แน่ใจว่าไม่ได้เป็นโรคติดเกมออนไลน์หรือมีปัญหาสุขภาพจิตที่สำคัญอื่น ๆ โดยมีขั้นตอนการทดลองที่เข้มข้นดังนี้

การสแกนสมองครั้งที่ 1 ผู้เข้าร่วมการวิจัยต้องเข้ารับการสแกนสมองด้วยเครื่อง fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging) การถ่ายภาพด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่วัดกิจกรรมของสมองผ่านการไหลเวียนของเลือด พร้อมทำแบบสอบเกี่ยวกับอารมณ์และความอยากใช้สมาร์ตโฟน

หลังสแกนครั้งแรก ทุกคนถูกขอให้ลดการใช้สมาร์ตโฟนและแอปพลิเคชันต่าง ๆ ลง ยกเว้นเรื่องงานหรือการติดต่อที่จำเป็นเร่งด่วนเท่านั้น โดยให้เหลือน้อยที่สุดเป็นเวลา 72 ชั่วโมง หรือ 3 วันเต็ม

การสแกนสมองครั้งที่ 2 เมื่อครบกำหนด ผู้เข้าร่วมการวิจัยต้องกลับมาสแกนสมองซ้ำอีกครั้ง และทำแบบสอบเกี่ยวกับอารมณ์และความอยากใช้สมาร์ตโฟนซ้ำอีกครั้ง โดยในขณะสแกน ในระหว่างสแกนสมองผู้เข้าร่วมการวิจัยต้องทำภารกิจดูชุดภาพ 3 ประเภท คือ ภาพวัตถุทั่วไปในชีวิตประจำวัน บางภาพเป็นสมาร์ตโฟนที่ปิดเครื่องและไม่ได้ใช้งาน และบางชุดภาพเป็นภาพสมาร์ตโฟนที่เปิดเครื่องและกำลังใช้งานอยู่

การเปรียบเทียบกิจกรรมของสมองขณะดูภาพประเภทต่าง ๆ เหล่านี้ นักวิจัยจะสามารถประเมินได้ว่าสมองตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่เกี่ยวข้องกับสมาร์ตโฟนอย่างไร ทั้งก่อนและหลังช่วงเวลาของการจำกัดการใช้สมาร์ตโฟน

ผลลัพธ์เมื่อสมองโหยหา แต่ใจบอกไหว!

ที่น่าประหลาดใจคือ การวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามไม่ได้แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญใดๆ ในระดับอารมณ์หรือความอยากหลังจากช่วงเวลาการจำกัดการใช้สมาร์ตโฟน 72 ชั่วโมง

แต่พบว่า การสแกนสมองกลับบอกเล่าเรื่องราวที่แตกต่างออกไป เมื่อพิจารณาการตอบสนองของสมองต่อภาพจากสมาร์ตโฟนโดยทั่วไปทั้งที่เปิดและปิดอยู่ เมื่อเทียบกับภาพที่เป็นกลาง นักวิจัยพบว่ามีการทำงานเพิ่มขึ้นในสมองส่วน Anterior Cingulate Cortex และ Nucleus Accumbens เป็นสมองสองส่วนหลักที่ทำงานร่วมกันในระบบการประมวลผลอารมณ์ ความรู้สึก และการตัดสินใจ มีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างเห็นได้ชัดเมื่อได้เห็นภาพสมาร์ตโฟน

ผลการวิเคราะห์ข้อมูลแสดงให้เห็นว่า แม้ว่าผู้เข้าร่วมการวิจัยจะไม่รายงานว่ารู้สึกอยากใช้สมาร์ตโฟนมากขึ้นในแบบสอบถาม แต่สมองของพวกเขากลับแสดงการตอบสนองที่สูงขึ้นต่อสัญญาณจากสมาร์ตโฟน

นักวิจัยระบุว่า "นี่คือสัญญาณที่คล้ายกับอาการอยากสารเสพติด" แม้เราจะรู้สึกว่าควบคุมตัวเองได้ แต่สมองกลับตอบสนองต่อสิ่งเร้าแรงขึ้นหลังจากถูกสั่งให้หยุดใช้ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการทำงานของสารสื่อประสาทอย่าง โดปามีน สารที่หลั่งเมื่อมีความสุข และเซโรโทนิน สารที่ช่วยควบคุมอารมณ์

ในทางกลับกัน เมื่อผู้เข้าร่วมการวิจัยดูภาพสมาร์ตโฟนที่เปิดใช้งานอยู่ กิจกรรมในสมองส่วน Middle Frontal Gyrus ทำหน้าที่หลักด้านการจัดการความสนใจ การประมวลผลทางสายตา และการควบคุมการเคลื่อนไหวกลับลดลง บ่งชี้ว่าหลังจากช่วงเวลาการจำกัดการใช้สมาร์ตโฟน สมองอาจจะตอบสนองต่อสิ่งเร้านี้น้อยลงในเชิงของการจดจ่อ หรือเกิดการปรับตัวบางอย่าง

นักวิจัยเน้นย้ำว่า แม้การหยุดใช้สมาร์ตโฟนเพียงสั้น ๆ จะเริ่มเปลี่ยนการทำงานของสมองในส่วนการควบคุมตนเองได้ แต่การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นเพียงระดับ "ระบบประสาท" ยังไม่ส่งผลถึงขั้นเปลี่ยน "พฤติกรรม" หรือความรู้สึกในทันที ดังนั้นการใช้เทคโนโลยีอย่างมีสติจึงเป็นกุญแจสำคัญที่สุดในระยะยาว

ที่มา :
• งานวิจัยเรื่อง “ผลกระทบของการจำกัดการใช้สมาร์ตโฟนต่อกิจกรรมทางประสาทที่เกี่ยวข้องกับสิ่งเร้า” เขียนโดย Mike M. Schmitgen, Gudrun M. Henemann, Julian Koenig, Marie-Luise Otte, Jakob P. Rosero, Patrick Bach, Sophie H. Haage, Nadine D. Wolf และ Robert C. Wolf
• PsyPost.org ผลการศึกษาพบว่าการหยุดใช้สมาร์ตโฟนชั่วคราว จะช่วยเปลี่ยนแปลงการทำงานของสมอง

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech

สรุปประเด็นให้โดย Generative AI

จะเกิดอะไรขึ้นกับสมอง ? เมื่อทดลองหยุดใช้มือถือ 72 ชั่วโมง