จากเหตุการณ์ไฟไหม้โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว รศ. ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ ได้ตั้งข้อสังเกตว่า อาจเป็นปรากฏการณ์เรื่องของ “ไฟจากแรงดันสะสม” (Pressure buildup) มากกว่า Backdraft โดยเหตุผลจะเป็นเพราะอะไร ตามมาอ่านกันได้เลย
ในเรื่องนี้ รศ. ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โพสต์ให้ความรู้ในเฟซบุ๊ก “Jessada Denduangboripant” ไว้ว่า เห็นคนโพสต์กันเยอะเลยว่า กรณีไฟไหม้ที่โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว แล้วมีไฟพวยพุ่งออกมาทางประตูอย่างรุนแรงนั้น เกิดจากปรากฏการณ์ “แบ็กดราฟต์” (Backdraft) ?
แต่เห็นด้วยกับโพสต์ของเพจ Rescue ๑๐๑ ที่ว่า น่าจะเป็นปรากฏการณ์เรื่องของ “ไฟจากแรงดันสะสม (Pressure buildup)” มากกว่า Backdraft เนื่องจาก จะสังเกตว่าเปลวไฟพุ่งออกมาต่อเนื่องค่อนข้างนาน ไม่ใช่ระเบิดครั้งเดียว เมื่อมีคนเปิดประตู แล้วมีออกซิเจนเข้าไปเติมเชื้อไฟในห้อง
ความแตกต่างจาก Backdraft
Backdraft: ไฟด้านในขาดออกซิเจนจนเกือบดับ (เหลือแต่ความร้อนและก๊าซ) เมื่อเปิดประตู ออกซิเจนจะวิ่งเข้าไปข้างในแล้วระเบิดสวนออกมา!
Pressure Buildup: ไฟด้านในยังคงลุกไหม้อย่างรุนแรงและสร้างแรงดัน มวลก๊าซและไฟจึงเป็นฝ่ายพุ่ง ทะลักออก มาข้างนอกเองโดยไม่ต้องรอให้ออกซิเจนวิ่งเข้าไป!
ป.ล. อธิบายเพื่อให้เข้าใจง่าย Backdraft จะเหมือนไฟใกล้ดับแล้ว มักเป็นห้องปิดตายที่ออกซิเจนในห้องถูกใช้ไปเกือบหมดแล้ว แต่พอไปเผลอเปิดประตู ทำให้ออกซิเจนเข้าไป ก็จะระเบิดไฟพุ่งออกมาทีเดียวจบเลย ซึ่งต่างจากในคลิปที่มีเผยแพร่กัน ที่ไฟยังลุกอยู่ มีการออกมาของคนเรื่อย ๆ และพุ่งออกมาแรงและนาน จนบางคนเข้าใจว่าเป็นไฟจากแก๊สด้วยซ้ำ
โดยเพจ Rescue ๑๐๑ ได้ให้ความรู้เพิ่มเติมดังนี้ว่า ปรากฏการณ์ “ไฟในพื้นที่ปิดที่มีแรงดันสะสม” (Compartment Fire with Pressure Buildup) ถือเป็นหนึ่งในรูปแบบการเกิดเพลิงไหม้ที่นักดับเพลิงกลัวที่สุด เพราะมันเปลี่ยนจากไฟไหม้ธรรมดาให้กลายเป็น “ระเบิดเพลิง” ได้ในเสี้ยววินาที เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน อธิบายกลไกนี้ออกเป็นขั้นๆ ดังนี้
- กลไกการสร้างแรงดัน (How Pressure Builds Up): เมื่อเกิดเพลิงไหม้ขึ้นในห้องปิด เช่น ผับ, บาร์, ห้องแล็บ, หรือห้องเก็บของ จะเกิดการเปลี่ยนแปลงทางฟิสิกส์ 2 อย่างพร้อมกันที่ทำให้เกิดแรงดัน:
- กฎของก๊าซ (Ideal Gas Law): เมื่ออุณหภูมิในห้องสูงขึ้นอย่างเฉียบพลัน (อาจพุ่งสูงถึง 600°C - 1000°C ในเวลาไม่กี่นาที) อากาศและก๊าซในห้องจะขยายตัวอย่างรุนแรง แต่เนื่องจากห้องถูกปิดกั้นด้วยผนัง ประตู และหน้าต่าง ก๊าซที่ขยายตัวจึงไม่มีที่ไป เกิดเป็นแรงดันบวก (Positive Pressure) ดันออกไปทุกทิศทาง
- การผลิตก๊าซไวไฟส่วนเกิน (Pyrolysis): ความร้อนที่สูงมากจะไปอบวัสดุภายในห้อง (โฟม, ไม้, พลาสติก) จนสลายตัวกลายเป็นก๊าซไวไฟหนาทึบ มวลก๊าซเหล่านี้ยิ่งเพิ่มปริมาตรและแรงดันภายในห้องให้สูงขึ้นไปอีก
- นาทีวิกฤต: การวิบัติของโครงสร้างและการพุ่งพ่น (The Venting Phase) เมื่อแรงดันภายในห้องสูงขึ้นเรื่อย ๆ จนเกินกว่าที่จุดอ่อนของห้องจะรับไหว เช่น กระจกหน้าต่างแตก, ฝ้าเพดานถล่ม, หรือมีคนเปิดประตู
สิ่งที่จะเกิดขึ้นตามมาทันทีคือ
ปรากฏการณ์ท่อฉีด (Nozzle Effect): ความดันที่ต่างกันมหาศาลระหว่าง ภายในห้อง (ความดันสูง) และ ภายนอกอาคาร (ความดันบรรยากาศปกติ) จะบังคับให้มวลก๊าซร้อนและก๊าซไวไฟทั้งหมด พุ่งทะลักออกทางช่องเปิดขนาดเล็กนั้นด้วยความเร็วและโมเมนตัมที่สูงมาก
การสันดาปฉับพลัน (Flash Fire / Jet Fire): ก๊าซไวไฟร้อนจัดที่พุ่งออกมา เมื่อได้สัมผัสกับ “ออกซิเจน” ภายนอกอาคารอย่างเต็มที่ จะเกิดการลุกไหม้ทันที กลายเป็น ลำเปลวไฟขนาดยักษ์พุ่งวาบออกมาภายนอกอาคาร อย่างรุนแรง ซึ่งหากช่องเปิดนั้นมีลักษณะเฉพาะ ก็จะแสดงพฤติกรรมเป็น Jet Fire ที่มีความเร็วสูงและทำลายล้างทุกสิ่งที่ขวางหน้า
สัญญาณเตือนของ Compartment Fire ที่มีแรงดันสะสม สำหรับเจ้าหน้าที่กู้ภัยหรือผู้ติดอยู่ภายใน
สัญญาณเหล่านี้คือนาทีวิกฤตที่ต้องถอยทันที:
- ควันพุ่งออกมาตามซอกประตู: เห็นควันเล็ดลอดออกมาตามร่องประตูหรือหน้าต่างด้วยความเร็วสูง (เหมือนมีปั๊มลมดันออก) ไม่ใช่แค่ลอยเอื่อย ๆ
- ประตูกระพือหรือมีเสียงหวีดหวิว: เสียงลมหรือก๊าซที่พยายามดันตัวเองผ่านช่องแคบ ๆ
- กระจกหน้าต่างสั่นไหวหรือมีสีดำสนิท: แสดงถึงความร้อนสะสมแรงดัน และควันที่หนาแน่นไร้ออกซิเจนภายใน
Pressure Buildup แตกต่างจาก Backdraft อย่างไร (หลายคนมักสับสนปรากฏการณ์นี้กับ Backdraft)
Backdraft: ไฟด้านในขาดออกซิเจนจนเกือบดับ (เหลือแต่ความร้อนและก๊าซ) เมื่อเปิดประตู ออกซิเจนจะวิ่งเข้าไปข้างในแล้วระเบิดสวนออกมา!
Pressure Buildup: ไฟด้านในยังคงลุกไหม้อย่างรุนแรงและสร้างแรงดัน มวลก๊าซและไฟจึงเป็นฝ่ายพุ่ง ทะลักออก มาข้างนอกเองโดยไม่ต้องรอให้ออกซิเจนวิ่งเข้าไป!
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : Rescue ๑๐๑, รศ. ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
