ในยุคปัจจุบัน AI กำลังเข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันของเราอย่างก้าวกระโดด ตั้งแต่การช่วยตอบคำถาม การวาดภาพ ไปจนถึงการช่วยวางแผนธุรกิจ เบื้องหลังความฉลาดล้ำเหล่านี้ต้องแลกมาด้วยความต้องการพลังงานไฟฟ้าในปริมาณที่มหาศาลอย่างที่มนุษยชาติไม่เคยพบเจอมาก่อน เนื่องจากคอมพิวเตอร์ขนาดใหญ่และเครื่องเซิร์ฟเวอร์นับหมื่นนับแสนเครื่องที่ใช้ในการประมวลผลโมเดล AI จำเป็นต้องเปิดทำงานตลอด 24 ชั่วโมง โดยไม่มีวันหยุดพัก
ส่งผลให้กลุ่มบริษัทเทคโนโลยีระดับโลกต่างพยายามออกตามหาแหล่งพลังงานที่มั่นคง สม่ำเสมอ และที่สำคัญต้องเป็นพลังงานสะอาดที่ก่อให้เกิดภาวะโลกร้อนให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ ซึ่งคำตอบส่วนใหญ่ก็มักจะไปตกอยู่ที่พลังงานนิวเคลียร์ เพราะเป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าที่เสถียรที่สุดและไม่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระหว่างการผลิต แต่ล่าสุด สถานการณ์กลับทวีความซับซ้อนและไม่ได้ง่ายดายเช่นนั้น เมื่อวิกฤตสภาพภูมิอากาศแปรปรวนหรือที่หลายคนเรียกว่าภาวะโลกเดือด กำลังย้อนกลับมาเป็นอุปสรรคชิ้นโตที่ทำให้ความหวังนี้ต้องหยุดชะงักลงอย่างสิ้นเชิง
สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในทวีปยุโรปในเวลานี้คือภาพสะท้อนของวงจรความย้อนแย้งที่ชัดเจนที่สุด เมื่อหลายประเทศต้องเผชิญกับคลื่นความร้อนหรือฮีตเวฟที่รุนแรงและกินเวลานาน ทุบสถิติอุณหภูมิสูงสุดในหน้าประวัติศาสตร์อย่างต่อเนื่อง อากาศที่ร้อนจัดทำให้ประชาชนนับล้านคนพร้อมใจกันเปิดเครื่องปรับอากาศและพัดลมเพื่อคลายความร้อน ศูนย์ข้อมูลคอมพิวเตอร์ที่เป็นมันสมองของ AI ก็ยังคงเดินเครื่องและดึงไฟฟ้าจากระบบกริดหรือสายส่งไฟฟ้าส่วนกลางไปใช้ในปริมาณที่พุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ แต่ในเวลานาทีชีวิตที่ระบบจ่ายไฟของยุโรปต้องการความมั่นคงและกำลังการผลิตที่เต็มเม็ดเต็มหน่วยมากที่สุด โรงไฟฟ้านิวเคลียร์หลายแห่งในยุโรป โดยเฉพาะในประเทศฝรั่งเศส ซึ่งเป็นส่วนหลักด้านพลังงานของทวีป กลับต้องทยอยประกาศสั่งปิดตัวชั่วคราวหรือปรับลดกำลังการผลิตลงอย่างกะทันหันในเวลาไล่เลี่ยกัน
เหตุการณ์นี้ได้สร้างความสงสัยให้กับผู้คนจำนวนมาก เพราะในเมื่อเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ถูกออกแบบมาให้ทนทานต่อความร้อนภายในที่สูงเป็นพันองศาเซลเซียสได้อย่างสบาย ๆ แล้วทำไมแค่สภาพอากาศภายนอกที่ร้อนขึ้นไม่กี่องศา ถึงกับต้องทำให้โรงไฟฟ้าขนาดใหญ่เหล่านี้ต้องดับเครื่องยนต์ลง
โดยคำตอบของเรื่องนี้อยู่ที่ข้อจำกัดของระบบระบายความร้อน เนื่องจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในยุโรปส่วนใหญ่นิยมสร้างขึ้นอยู่ริมฝั่งแม่น้ำสายหลักของประเทศ โรงไฟฟ้าเหล่านี้มีกลไกการทำงานหลัก ๆ คือการสูบเอาน้ำดิบปริมาณมหาศาลจากแม่น้ำเข้ามาในระบบ เพื่อทำหน้าที่ช่วยลดอุณหภูมิและควบแน่นไอน้ำในกระบวนการผลิตไฟฟ้าให้เย็นลง ก่อนที่จะระบายและปล่อยน้ำเหล่านั้นกลับคืนสู่แหล่งน้ำธรรมชาติตามเดิม
แต่เมื่อเกิดคลื่นความร้อนรุนแรงปกคลุมไปทั่วทวีป แสงแดดที่แผดเผาเป็นเวลานานทำให้อุณหภูมิของน้ำในแม่น้ำสายธรรมชาติพุ่งสูงขึ้นตามไปด้วย บางแห่งอุณหภูมิน้ำขยับขึ้นไปแตะระดับเกือบ 30 องศาเซลเซียส ซึ่งถือว่าร้อนมากสำหรับแหล่งน้ำจืด หากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ยังคงดึงดันที่จะเดินเครื่องผลิตไฟฟ้าเต็มกำลัง น้ำที่ถูกนำไปใช้ระบายความร้อนของเครื่องจักรก็จะยิ่งสะสมความร้อนมากขึ้น และเมื่อโรงไฟฟ้าปล่อยน้ำที่ร้อนจัดเหล่านั้นกลับคืนสู่แม่น้ำ อุณหภูมิโดยรวมของแม่น้ำจะพุ่งทะลุขีดจำกัดที่ธรรมชาติจะรับไหว ผลลัพธ์ที่ตามมาคือน้ำที่ร้อนขึ้นจะสูญเสียก๊าซออกซิเจนอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ระบบนิเวศใต้น้ำเสียหาย สัตว์น้ำและปลาสายพันธุ์ต่าง ๆ จะขาดออกซิเจนและตายลง ด้วยเหตุนี้ ยุโรปซึ่งมีกฎหมายคุ้มครองสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดและจริงจังมาก จึงมีข้อบังคับห้ามไม่ให้โรงไฟฟ้าปล่อยน้ำที่มีความร้อนเกินเกณฑ์ลงสู่แม่น้ำเด็ดขาด เจ้าหน้าที่จึงไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องสั่งให้โรงไฟฟ้าลดการผลิตไฟลงครึ่งหนึ่ง และในกรณีที่แม่น้ำวิกฤตจริง ๆ ก็จำเป็นต้องสั่งปิดเตาปฏิกรณ์ลง
ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ได้สร้างปัญหาครั้งใหญ่ให้กับระบบพลังงานของยุโรป เพราะความต้องการใช้ไฟฟ้าของมนุษย์นั้นพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งจากความต้องการพื้นฐานในการเอาชีวิตรอดจากความร้อนของมนุษย์ และจากความต้องการพลังงานของศูนย์ข้อมูล AI แต่ในฝั่งของผู้ผลิตไฟฟ้าที่เป็นเสาหลักกลับต้องลดกำลังการผลิตลง จนขาดดุลยภาพทางพลังงานและส่งผลกระทบต่อประชาชนโดยตรง เพราะเมื่อไฟฟ้ามีน้อยแต่คนแย่งกันใช้ ราคาค่าไฟฟ้าในตลาดยุโรปจึงดีดตัวสูงขึ้นในบางช่วงเวลา แม้ว่าในช่วงกลางวันที่มีแดดจัด พลังงานจากแผงโซลาร์เซลล์จะสามารถเข้ามาช่วยแบกรับภาระและพยุงระบบเอาไว้ได้บ้าง แต่ปัญหาสำคัญของศูนย์ข้อมูล AI คือพวกมันไม่สามารถหยุดพักการทำงานชั่วคราวเหมือนมนุษย์ได้ เมื่อดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าและระบบโซลาร์เซลล์หยุดผลิตไฟ แต่ความต้องการใช้ไฟของ AI ยังคงเท่าเดิม ระบบส่งจ่ายไฟฟ้าหลักจึงต้องเผชิญกับภาวะตึงตัวขั้นสุดยอดจนเกือบจะรับไม่ไหว
วิกฤตการณ์ที่โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ต้องพ่ายแพ้ให้กับสภาพอากาศในครั้งนี้ ถือเป็นบทเรียนราคาแพงทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ที่แสดงให้เห็นว่า โครงสร้างพื้นฐานทางพลังงานแบบเดิม ๆ ที่มนุษย์เคยคิดว่ามั่นคงและสมบูรณ์แบบ อาจใช้ไม่ได้ผลอีกต่อไปในยุคที่สภาพภูมิอากาศแปรปรวน การพึ่งพาน้ำจากแม่น้ำสายธรรมชาติกลายเป็นจุดอ่อนร้ายแรงที่ทำให้ความมั่นคงทางพลังงานต้องสั่นคลอน ทางออกที่นักวิทยาศาสตร์และวิศวกรทั่วโลกกำลังเร่งระดมสมองอยู่ในเวลานี้ คือการปรับปรุงโครงสร้างของโรงไฟฟ้าใหม่ทั้งหมด โดยเปลี่ยนไปใช้ระบบระบายความร้อนแบบปิดที่ไม่ต้องปล่อยน้ำร้อนกลับคืนสู่ธรรมชาติ หรือหันไปสร้างหอระบายความร้อนขนาดใหญ่ที่ใช้ลมเป่าแทนการใช้น้ำ ซึ่งแม้ว่าการยกเครื่องระบบระบายความร้อนใหม่เหล่านี้จะต้องใช้เงินลงทุนที่มหาศาลและใช้เวลาในการก่อสร้างนานหลายปี แต่มนุษย์ก็ไม่มีสิทธิ์ปฏิเสธอีกต่อไปหากต้องการจะเดินหน้าต่อ
เหตุการณ์ครั้งนี้เป็นข้อเตือนใจเราได้ว่า นวัตกรรมหรือเทคโนโลยีที่พัฒนาไปอย่างก้าวหน้าและรวดเร็ว จะไม่มีวันเติบโตไปข้างหน้าได้อย่างยั่งยืนเลย ตราบใดที่มนุษย์เรายังคงละเลยและไม่สามารถแก้ไขปัญหาใหญ่ที่อยู่ตรงหน้าได้
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : france24, france24, brecorder, liga, nationalheraldindia
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
