ฝุ่น PM2.5 ตัวร้าย! เป็นอีกหนึ่งสาเหตุทำให้เราเพิ่มความเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์ได้ โดยจะส่งผลกระทบต่อสมองโดยตรงผ่านกระบวนการอักเสบ ความเครียด รวมถึงการสะสมโปรตีนพิษ นอกจากนี้ ผู้สูงอายุและผู้ที่เคยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) จะมีความเสี่ยงสูงขึ้นอีกด้วย จากข้อมูลงานวิจัยล่าสุดเผยแพร่ในวารสาร PLOS Medicine
ทั้งนี้ “โรคอัลไซเมอร์” เป็นภาวะสมองเสื่อมชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด และส่งผลกระทบต่อผู้คนประมาณ 57 ล้านคนทั่วโลก นักวิทยาศาสตร์ตระหนักมานานแล้วว่ามลพิษทางอากาศเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อโรคอัลไซเมอร์ รวมถึงโรคเรื้อรังต่าง ๆ เช่น ความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดสมอง และภาวะซึมเศร้า เนื่องจากโรคเหล่านี้มีความเกี่ยวข้องกับภาวะสมองเสื่อมด้วย นักวิจัยจึงตั้งคำถามว่ามลพิษทางอากาศเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคอัลไซเมอร์ทางอ้อมโดยการก่อให้เกิดโรคเหล่านั้น หรือว่ามันทำลายสมองโดยตรงมากกว่ากัน อีกความเป็นไปได้หนึ่งคือ ปัญหาสุขภาพที่มีอยู่แล้วอาจทำให้สมองไวต่อมลพิษมากขึ้น
การวิจัยครั้งนี้นำโดย Yanling Deng และทีมนักวิจัยจาก Emory University ได้ทำการศึกษาขนาดใหญ่เกี่ยวกับโครงการประกันสุขภาพเมดิแคร์ ซึ่งครอบคลุมผู้สูงอายุ 27.8 ล้านคน กว่า 27.8 ล้านคน ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป ระหว่างปี 2000 ถึง 2018 พวกเขาเปรียบเทียบระดับการสัมผัสกับมลพิษทางอากาศกับจำนวนผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์รายใหม่ โดยคำนึงถึงภาวะสุขภาพเรื้อรังอื่น ๆ อย่างรอบคอบด้วย
ผลการศึกษาพบว่า ผู้สูงอายุยิ่งสัมผัสฝุ่น PM2.5 นานเท่าไร โอกาสที่จะกลายเป็นโรคอัลไซเมอร์มากขึ้นหลายเท่า ซึ่งความสัมพันธ์นี้ค่อนข้างชัดเจนในกลุ่มบุคคลที่เคยเป็นโรคหลอดเลือดสมองมาก่อน ในทางตรงกันข้าม ความดันโลหิตสูงและภาวะซึมเศร้าไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับมลพิษอย่างมีนัยสำคัญ
นอกจากนี้ ผู้ที่มีประวัติเป็นโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) จะมีความเปราะบางต่อพิษของฝุ่น PM2.5 มากกว่าคนปกติ เนื่องจากความเสียหายจากโรคหลอดเลือดสมองอาจไปทำลายปราการกั้นระหว่างเลือดและสมอง (Blood-brain barrier) ทำให้ฝุ่นหรือสารอักเสบเข้าสู่สมองได้ง่ายขึ้น
เมื่อสูด PM2.5 เข้าไป ฝุ่นพิษนี้จะเล็ดลอดผ่านถุงลมเข้าสู่กระแสเลือด โดยอาจส่งผลต่อสมองและการอักเสบทั่วร่างกาย ก่อให้เกิดปฏิกิริยาลูกโซ่ที่ทำลายเซลล์ประสาทจนเกิดการอักเสบ (Neuroinflammation) เกิดภาวะเครียดออกซิเดชัน (Oxidative Stress) ที่ทำลายเซลล์สมอง และการสะสมของโปรตีนพิษ เช่น Amyloid-beta ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สำคัญของโรคอัลไซเมอร์นั่นเอง
ทีมวิจัยได้เน้นย้ำส่งท้ายว่า พวกเราต้องร่วมกันทำให้ “อากาศสะอาด” เพราะนี่จะเป็นกลยุทธ์ในการป้องกันสมองเสื่อมในระดับชาติเลยทีเดียว โดยเฉพาะเมืองไทยที่เกิดวิกฤตฝุ่นทุกปี ควรจะต้องมีมาตรการแก้ปัญหานี้อย่างจริงจังและเป็นรูปธรรม เพราะนี่ไม่ใช่แค่เรื่องของ “ระบบทางเดินหายใจ” เท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงป้องกันโอกาสที่คนจะป่วยเป็นโรคอัลไซเมอร์ตามไปด้วย
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : PLOS Medicine
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
