เพราะอะไรที่ทำให้ตะวันออกกลาง มีน้ำมันจำนวนมหาศาล Thai PBS Sci & Tech พาไปหาคำตอบ
ในปี ค.ศ. 1908 มีการค้นพบน้ำมันครั้งแรกในตะวันออกกลาง ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอิหร่าน ซึ่งขณะนั้นรู้จักกันในชื่อ “เปอร์เซีย”
โดยเหตุผลที่ “ตะวันออกกลาง” มีทรัพยากรเชื้อเพลิงฟอสซิลมากมาย เนื่องจากเมื่อประมาณ 50-250 ล้านปีก่อน บริเวณนี้เคยเป็นที่ตั้งของทะเลขนาดใหญ่ที่รู้จักกันในชื่อ “มหาสมุทรเททิส” (Tethys Ocean) ซึ่งตั้งอยู่ระหว่างมหาทวีปโบราณ ลอราเซีย และกอนด์วานา น่านน้ำเขตร้อนแห่งนี้เต็มไปด้วยสิ่งมีชีวิตมากมาย รวมถึงแพลงก์ตอน แนวปะการัง ปลา หมึก และสัตว์เลื้อยคลานทะเล
เมื่อแผ่นเปลือกโลกเคลื่อนตัว แผ่นเปลือกโลกแอฟริกาและอาหรับค่อย ๆ ชนเข้ากับแผ่นเปลือกโลกยูเรเซีย การชนกันอย่างช้า ๆ นี้ ทำให้มหาสมุทรเททิสหดตัวลงและในที่สุดก็หายไป ฝังทะเลและสุสานสิ่งมีชีวิตขนาดมหึมาไว้ใต้ทะเลโบราณแห่งนี้ ทะเลโบราณนี้คือที่ตั้งของบางส่วนของทวีปแอฟริกาและยูเรเซียในปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “อ่าวเปอร์เซีย” ซึ่งตั้งอยู่บนชั้นตะกอนโบราณเหล่านี้
ตรงกันข้ามกับความเชื่อที่หลายคนอาจเข้าใจผิด “น้ำมันดิบ” ไม่ได้เป็นเพียงแค่ของเหลวข้น ๆ ที่ได้จากการบีบอัดซากไดโนเสาร์ แต่เป็นผลผลิตจากความร้อน ความดัน และกาลเวลาหลายล้านปีที่กระทำต่อสาหร่าย แพลงก์ตอน รวมถึงสิ่งมีชีวิตในทะเลขนาดเล็กจำนวนมหาศาลที่ฝังอยู่ใต้ชั้นตะกอน พลังงานที่สารประกอบอินทรีย์เหล่านี้ดูดซับจากดวงอาทิตย์ตลอดหลายล้านปี ผ่านกระบวนการที่ช้าและซับซ้อน ได้ถูกแปรเปลี่ยนเป็นแหล่งสะสมของไฮโดรคาร์บอนเหลว และก๊าซจำนวนมหาศาลที่เราใช้เป็นพลังงานในปัจจุบัน
โดยเรื่องนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของเรื่องราวที่ว่า ทำไมจึงมีการผลิตน้ำมันจำนวนมหาศาลจากภูมิภาคนี้ ตะวันออกกลางคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 30% ของการผลิตน้ำมันทั่วโลก และ 17% ของการผลิตก๊าซธรรมชาติทั่วโลก โดยส่วนใหญ่มาจากสามประเทศ ได้แก่ ซาอุดีอาระเบีย อิหร่าน และอิรัก แม้ว่าหลายประเทศในภูมิภาคนี้จะมีส่วนแบ่งที่น้อยกว่าก็ตาม
ในโลกใบนี้ ประเทศในตะวันออกกลางอาจไม่ได้มีปริมาณทรัพยากรน้ำมันมากที่สุดในโลก เนื่องจาก “เวเนซุเอลา” มีปริมาณน้ำมันสำรองที่พิสูจน์แล้วมากที่สุดในโลก ในขณะที่ “สหรัฐอเมริกา” เป็นผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของโลก ส่วนเอเชียตะวันตกก็มีแหล่งน้ำมันอุดมสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่ง ซึ่งสามารถเข้าถึงได้ง่ายจากผิวดิน เนื่องจากฝังอยู่ในชั้นตะกอนที่ไม่ลึกมากนัก แต่ทั้งนี้ มีการคาดการณ์ว่า ตะวันออกกลางน่าจะมีปริมาณน้ำมันสำรองรวมกันที่สามารถนำมาใช้ได้ มากกว่า 50% จากทั่วโลกเลยทีเดียว
ประเด็นสำคัญ คือยังมีน้ำมันหลายรูปแบบที่ต้องพิจารณา ในบางพื้นที่ เช่น เวเนซุเอลา แม้มีแหล่งสำรองเชื้อเพลิงฟอสซิลจำนวนมหาศาลฝังอยู่ใต้ชั้นหินที่อุดมสมบูรณ์ แต่ถูกอธิบายว่าเป็น “น้ำมันที่มีความหนาแน่นและเหนียว” ทำให้ยากต่อการสกัดและมีต้นทุนสูงในการแปรรูป ขณะที่ น้ำมันส่วนใหญ่ในตะวันออกกลางจัดเป็นประเภท “เบาถึงปานกลาง” (Light-Medium Crude) มีค่าความหนาแน่น API สูงและมีกำมะถันต่ำเมื่อเทียบกับแหล่งอื่น ทำให้กลั่นง่าย จึงเป็นที่น่าสนใจมากกว่าสำหรับตลาดโลกนั่นเอง
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : iflscience
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
