เมื่อเร็ว ๆ นี้ทีมยานอวกาศนิวฮอไรซันส์ได้ทดลองถ่ายภาพดาวยูเรนัสจากแถบไคเปอร์ร่วมกับกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลจากวงโคจรของโลกเพื่อนำเอาข้อมูลมาวิเคราะห์และนำมาประกอบเป็นองค์ความรู้การถ่ายภาพและตามหาดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะด้วยวิธีการใหม่ ๆ
NASA ได้ใช้กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลและยานอวกาศนิวฮอไรซันส์ (New Horizons) สังเกตดาวยูเรนัสพร้อมกันจากมุมมองที่แตกต่าง เพื่อเปรียบเทียบและทำความเข้าใจลักษณะบรรยากาศของดาวเคราะห์ดวงนี้ การศึกษาครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการเตรียมความพร้อมสำหรับการสำรวจดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะ (Exoplanets) ในอนาคต ซึ่งเป็นหนึ่งในภารกิจหลักของ NASA
ณ ขณะนี้ยานนิวฮอไรซันส์กำลังมุ่งหน้าออกจากระบบสุริยะ ทำให้มุมมองของยานไม่สามารถสังเกตได้จากกล้องโทรทรรศน์อวกาศที่อยู่ในวงโคจรรอบโลก การสังเกตการณ์ดาวยูเรนัสในครั้งนี้พบการสะท้อนและลักษณะของเฟส (phase) ที่ไม่มีทางเห็นได้จากมุมมองจากโลก ดังนั้นการสำรวจบนความร่วมมือทั้งจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลและกล้องถ่ายภาพจากยานนิวฮอไรซันส์จะเปนการถ่ายภาพจากสองมุมมองและเปรียบเทียบข้อมูลโดยพร้อมเพรียงกันเป็นครั้งแรก
โดยพื้นฐานแล้วเมื่อเรามองดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากกว่ามุมมองของเรา เช่น ดาวพุธ หรือ ดาวศุกร์ เราจะไม่เห็นดาวเคราะห์ดวงนั้นแบบเต็มดวงเหมือนกับดาวเคราะห์ที่อยู่ห่างไกลออกไป เช่น ดาวอังคารหรือดาวพฤหัสบดี มุมมองของดาวเคราะห์ที่อยู่ชั้นในนั้นจะเป็นภาพของเฟส วงแหวน หรือ เสี้ยวเสมอ ไม่สามารถมองเห็นพื้นผิวหรือดาวเคราะห์ดวงนั้นแบบเต็มดวงได้ ดังนั้นเมื่อกล้องของยานนิวฮอไรซันส์ถ่ายภาพของดาวยูเรนัสภาพถ่ายที่ได้นั้นจะเป็นภาพถ่ายเฟส มองเห็นเป็นเสี้ยวเหมือนกับที่เรามองเห็นดาวศุกร์จากบนโลก ซึ่งจากระยะทาง 10,000 ล้านกิโลเมตรนี้จะเป็นมุมมองที่ไม่มีใครเคยมองเห็นดาวยูเรนัสในมุมมองนี้กันมาก่อน
ด้วยระยะห่างจากดาวยูเรนัสของยานนิวฮอไรซันส์และกล้องถ่ายภาพที่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อการถ่ายภาพดวงดาวจากระยะไกลทำให้ภาพของดาวยูเรนัสจากกล้องถ่ายภาพนั้นมีขนาดเพียงไม่กี่พิกเซลเท่านั้น แต่ถึงกระนั้นมันก็มีคุณภาพเทียบเท่าได้กับภาพของดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะที่ถ่ายได้โดยตรงจากกล้องโทรทรรศน์คุณภาพสูงจากพื้นโลกหรือกล้องฯ ฮับเบิล
ข้อมูลภาพถ่ายจากยานนิวฮอไรซันส์ทำให้เราพบว่าเมื่อมองดาวยูเรนัสจากมุมมองที่เป็นเสี้ยววงแหวนแล้ว ความสว่างของดาวยูเรนัสนั้นสว่างน้อยกว่าที่จำลองไว้ การค้นพบนี้ทำให้นักดาราศาสตร์ตระหนักได้ว่าดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะที่เป็นดาวเคราะห์ก๊าซอาจจะมีความเปลี่ยนแปลงของค่าความสว่างที่แตกต่างกันไปตามแต่ละเฟสของมัน ซึ่งจะเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับเทคโนโลยีการถ่ายภาพดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะของกล้องโทรทรรศน์อวกาศ Nancy Grace Roman ที่จะสามารถถ่ายภาพดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะได้โดยตรงผ่านการใช้ระบบถ่ายภาพที่สามารถตัดแสงสว่างของดาวฤกษ์ได้ ทำให้สามารถถ่ายภาพดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะได้ชัดเจนในวงโคจรแม้จะยังไม่ได้เคลื่อนที่ผ่านหน้าดาวฤกษ์ก็ตาม
เรียบเรียงโดย จิรสิน อัศวกุล
พิสูจน์อักษร ศุภกิจ พัฒนพิฑูรย์
🎧 อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : NASA
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
