ความหวังแก้ปัญหา "คน ช้าง ป่า" อย่างยั่งยืน

แม้จะมีการตั้งคณะกรรมการอนุรักษ์และจัดการช้างป่าเพื่อเป็นกลไกแก้ปัญหา คน กับ ช้าง แต่หลายพื้นที่ยังเผชิญกับความสูญเสีย มุมของนักอนุรักษ์ มองว่า ส่วนหนึ่งมาจากกลไกการทำงานของรัฐที่ไม่ต่อเนื่อง และขาดการมีส่วนร่วมของคนในพื้น

ชาวบ้านคลองปลากั้ง ต.วังหมี อ.วังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา ติดตั้งกล้องวงจรปิด และรั้วไฟฟ้า เพื่อป้องกันช้างป่าที่จะเข้าใกล้สวนทุเรียน แนวหมู่บ้าน แม้ว่าที่นี่ชาวบ้านจะคุ้นชินกับสัตว์ป่าทั้งกระทิง และช้าง ที่ออกมาหากินใกล้พื้นที่การเกษตร แต่หลายครั้งเมื่อพบร่องรอยความเสียหาย ความวิตกกังวลก็มีมากขึ้นเมื่อช้างเริ่มมีพฤติกรรมเปลี่ยนไป

นายไพทูรย์ ทองปลิว ชาวบ้านคลองปลากั้ง ต.วังหมี อ.วังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา กล่าวว่า สัตว์ป่ามักที่จะเข้ามาในสวน หรือ เข้ามาหากินบริเวณใกล้ ๆ จะออกไปไหนเวลากลางคืนก็ลำบาก กลัวช้าง กลัวกระทิง

หมู่บ้านคลองปลากั้ง ตั้งอยู่ติดแนวเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ดังนั้นที่นี่จึงมักจะต้องเผชิญกับสัตว์ป่าที่ออกมาหากินนอกเขตอุทยานฯ ทุกปี แม้จะพยายามปรับตัว แต่หลายคนอยากให้รัฐมีหนทางแก้ปัญหา มาตรการของคนในชุมชนที่มีเพียงการเฝ้าระวังของอาสาสมัคร จัดชุดลาดตระเวนผลักดันช้างก็อาจยังไม่เพียงพอ และแผนการย้ายพลายอ้อยหวานช้างอีกตัวต้องถูกเลื่อนออกไป หลังจากสีดอหูพับตายลง ขณะกำลังเคลื่อนย้าย

ขณะที่ นายวันชัย แค่มจันทึก พนักงานพิทักษ์ป่า อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ กล่าวว่า ขณะนี้ได้เพิ่มมาตรการเฝ้าระวังให้เข้มข้นขึ้น และเพิ่มความถี่ลาดตระเวนแทบทุกวัน โดยขับรถลาดตระเวนดูพื้นที่รอบ ๆ ก็เป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าไปก่อน ระยะยาวก็มีการคุยกับประชาชนในระดับตำบลและระดับอำเภอว่า ต้องการอยากให้ย้ายพลายอ้อยหวานออกนอกพื้นที่

ด้าน นายอลงกต ชูแก้ว ผอ.มูลนิธิเพื่อสิ่งแวดล้อมและสังคมนักอนุรักษ์ เห็นว่า การแก้ปัญหาช้างทั่วประเทศ ขณะนี้เป็นเพียงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า รัฐต้องเข้ามาจัดการอย่างเป็นรูปธรรม เพราะปัจจุบันมีช้างในพื้นที่ กว่า 30 จังหวัด ที่ยังเผชิญปัญหาระหว่างคนกับช้าง

พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ได้พูดถึงการบริหารจัดการทรัพยากรสัตว์ป่าไว้ในลักษณะหนึ่ง แต่ในปัจจุบันตัวทรัพยากรสัตว์ป่าได้ปรากฏอยู่ในพื้นที่ชุมชน ซึ่งกลไกเดิม ในโครงสร้างเดิมไม่เพียงพอ จะต้องมีกลไกของชุมชน กลไกของสังคม เข้ามาช่วยในการติดตาม เฝ้าระวัง เยียวยา และคลี่คลายหาทางออกเป็นระยะ ๆ ต่อไปด้วย ฉะนั้นการกระจายอำนาจไปสู่ท้องถิ่นต่าง ๆ ด้วยกลที่รัฐมีอยู่จึงเป็นสิ่งที่ต้องเกิดขึ้น กรณีช้างสีดอหูพับก็เป็นกรณีที่สะท้อนให้เห็นหลาย ๆ เรื่องว่า กลไกเหล่านี้มีข้อบกพร่องจริง ๆ

ข้อเสนอให้ แก้กฎหมาย แก้ไข พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า ปี พ.ศ. 2562 บรรจุหมวดการจัดการคนและสัตว์ป่า และหลักสวัสดิภาพสัตว์ รวมถึงการประกาศเขตภัยพิบัติในพื้นที่ที่มีช้างป่า กระจายอำนาจการแก้ปัญหาไปยังท้องถิ่น เปิดโอกาสให้คนในชุมชน นักอนุรักษ์ มีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาแต่ละพื้นที่ คือ ทางออกที่นักอนุรักษ์มองว่าจะสามารถแก้ปัญหาช้างได้อย่างยั่งยืน พร้อมเร่งผลักดันการแก้ปัญหาการจัดการคน และสัตว์ป่า เป็นวาระแห่งชาติ โดยเฉพาะปัญหาช้างป่า ที่กำลังเผชิญวงจรความสูญเสียซ้ำซาก และทวีความรุนแรงมากขึ้น