ในมิติภูมิรัฐศาสตร์โลก ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) ถือเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญที่สุดในฐานะ "จุดอับ" (Chokepoint) ของการค้าพลังงาน ช่องแคบแห่งนี้มีความกว้างเพียง 33 กิโลเมตร ณ จุดที่แคบที่สุด โดยเป็นทางผ่านของน้ำมันดิบประมาณ 20 ล้านบาร์เรล/วัน หรือคิดเป็นร้อยละ 20 ของอุปทานน้ำมันดิบโลก ในขณะเดียวกันก็เป็นทางผ่านของก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ปริมาณมหาศาลถึง 85 ล้านตัน/ปี หรือราวร้อยละ 21 ของการค้า LNG ทั่วโลก
วิกฤตการณ์ครั้งล่าสุดตั้งแต่วันที่ 28 ก.พ.2569 สหรัฐอเมริกาและอิสราเอลเปิดปฏิบัติการร่วมโจมตีอิหร่านอย่างเต็มรูปแบบในทุกมิติ ทั้งฐานทัพเรือ โรงงานนิวเคลียร์ และศูนย์บัญชาการ IRGC ผลลัพธ์ที่รุนแรงที่สุดคือการเสียชีวิตของ อยาตอลลาห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน การตอบโต้จากอิหร่านเกิดขึ้นในทันทีผ่านการประกาศปิดช่องแคบฮอร์มุซ และการโจมตีด้วยโดรนต่อโครงสร้างพื้นฐานพลังงานของกาตาร์และซาอุดีอาระเบีย
ผลกระทบทันทีต่อการเดินเรือคือ ได้แก่
- การสัญจรหยุดชะงัก โดยปริมาณเรือบรรทุกน้ำมันลดลงทันทีร้อยละ 70 และกลายเป็นศูนย์ในเวลาต่อมา โดยมีเรือมากกว่า 150 ลำต้องทิ้งสมอนิ่งอยู่นอกช่องแคบเพื่อความปลอดภัย
- เกิดการโจมตีเรือพาณิชย์ โดยศูนย์ข้อมูลทางทะเลร่วม (JMIC) ยกระดับความเสี่ยงสู่ระดับวิกฤต "CRITICAL" หลังจากเรือ SKYLIGHT เกิดเพลิงไหม้จากการถูกโจมตี และเรือ MKD VYOM ถูกยิงเข้าที่ห้องเครื่องจนมีลูกเรือเสียชีวิต
- ข้อมูลจาก The guardian ระบุว่า ระบบประกันภัยเข้าสู่ภาวะอัมพาต โดยบริษัทประกันภัยรายใหญ่ของโลก เช่น Gard และ Skuld ยกเลิกความคุ้มครองภัยสงครามในพื้นที่อ่าวเปอร์เซีย ทำให้ค่าขนส่งสินค้าพุ่งสูงขึ้นกว่าเท่าตัว เช่น ค่าตู้คอนเทนเนอร์จากเซี่ยงไฮ้ไปดูไบดีดตัวจาก 1,800 ดอลลาร์สหรัฐ เป็น 3,700 ดอลลาร์สหรัฐ
- ส่วน Pipeline & gas journal เผยยุทธศาสตร์ทางเลี่ยง ซาอุดีอาระเบียพยายามใช้ท่อส่งน้ำมัน East-West Pipeline เพื่อเลี่ยงช่องแคบฮอร์มุซไปยังท่าเรือ Yanbu ในทะเลแดง แต่ท่อนี้มีกำลังการผลิตจำกัดเพียง 5,000,000 บาร์เรล/วัน ซึ่งไม่เพียงพอจะทดแทนปริมาณมหาศาลที่ผ่านช่องแคบได้จริง
ทำไม LNG สำคัญกับโลก ?
ท่ามกลางวิกฤตพลังงานครั้งนี้ คำว่า LNG หรือ Liquefied Natural Gas ได้กลายเป็นคำที่ถูกพูดถึงมากขึ้นสำหรับเสถียรภาพเศรษฐกิจโลก LNG คือก๊าซธรรมชาติที่ส่วนใหญ่ประกอบด้วยก๊าซมีเทน ซึ่งถูกนำมาผ่านกระบวนการทำให้เย็นจัดจนถึงอุณหภูมิประมาณ -160 ถึง -162 องศาเซลเซียส การลดอุณหภูมินี้ทำให้สถานะของก๊าซเปลี่ยนเป็นของเหลว และมีปริมาตรลดลงถึง 600 เท่า
การย่อส่วนขนาดมหาศาลนี้ คือหัวใจสำคัญที่ทำให้การขนส่งก๊าซธรรมชาติผ่านทางเรือบรรทุกขนาดใหญ่ไปยังทุกมุมโลก มีความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจ ต่างจากในอดีตที่ต้องพึ่งพาท่อส่งก๊าซซึ่งมีความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์สูงกว่า เมื่อถึงจุดหมายปลายทาง LNG จะถูกนำมาทำให้ร้อนขึ้น เพื่อเปลี่ยนกลับเป็นก๊าซธรรมชาติ แล้วนำไปใช้ผลิตไฟฟ้า ให้ความร้อนในโรงงานอุตสาหกรรม หรือเป็นเชื้อเพลิงสำหรับยานพาหนะ
คุณสมบัติเด่นของ LNG คือเป็นเชื้อเพลิงที่สะอาด ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น ไม่มีพิษ และไม่มีฤทธิ์กัดกร่อน หากเกิดการรั่วไหล LNG จะระเหยเป็นไอและลอยขึ้นสู่บรรยากาศอย่างรวดเร็ว โดยไม่ทิ้งสารตกค้างในน้ำหรือดิน ในยุคแห่งการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดเพื่อเป้าหมาย Net Zero Emission 2050 LNG ถูกมองว่าเป็นพลังงานสะพานเชื่อม (Bridge Fuel) ที่สำคัญที่สุด ด้วยเหตุผลดังนี้
- ลดการปล่อยคาร์บอน เมื่อนำไปใช้แทนถ่านหิน LNG จะปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์น้อยกว่าร้อยละ 50 และไม่ก่อให้เกิดฝุ่นละออง เขม่า หรือก๊าซพิษอื่น ๆ
- เสริมความมั่นคงให้พลังงานหมุนเวียน เพราะพลังงานแสงแดดและลมอาจมีความไม่แน่นอน LNG จึงทำหน้าที่เป็นพลังงานสำรองที่สามารถเดินเครื่องผลิตไฟฟ้าได้ทันทีเมื่อแหล่งพลังงานสะอาดอื่นหยุดชะงัก
- กระจายความเสี่ยง ปัจจุบันโลกมีผู้ส่งออกรายใหญ่อย่างสหรัฐอเมริกา กาตาร์ และออสเตรเลีย การพึ่งพา LNG ช่วยให้หลายประเทศไม่ต้องติดกับดักการพึ่งพาท่อส่งก๊าซจากประเทศเพื่อนบ้านเพียงแห่งเดียว
ภาพประกอบข่าว
ตลาด LNG ไม่มีราคาเดียว
ตลาด LNG ไม่มีราคาเดียว แต่เชื่อมโยงกับดัชนีอ้างอิงสำคัญในแต่ละภูมิภาค
- Henry Hub (HH) สะท้อนอุปสงค์–อุปทานในอเมริกาเหนือ
- อ้างอิง 2 ตลาดหลัก คือ National Balancing Point (NBP) ของอังกฤษ และ Title Transfer Facility (TTF) ของเนเธอร์แลนด์ เป็นศูนย์กลางยุโรป
- Japan/Korea Marker (JKM) ราคาสปอตตลาดเอเชีย ครอบคลุมญี่ปุ่น เกาหลีใต้ จีน และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งมักจะมีความผันผวนสูงกว่าภูมิภาคอื่น
LNG เส้นเลือดใหญ่ระบบพลังงานไทย
ประเทศไทยก้าวเข้าสู่ยุคนำเข้า LNG อย่างเป็นทางการตั้งแต่ปี 2554 เมื่อปริมาณก๊าซธรรมชาติจากอ่าวไทยและเมียนมาเริ่มลดน้อยลง รัฐบาลจึงมอบหมายให้ ปตท. (PTT) และต่อมาคือ กฟผ. (EGAT) ดำเนินการจัดหาเพื่อความมั่นคง โครงสร้างพื้นฐานระดับมาตรฐานสากล บริษัท PTT LNG ได้สร้างสถานีรับ-จ่ายก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG Terminal) ที่มาบตาพุดและหนองแฟบ โดยปัจจุบันมีกำลังการแปรสภาพก๊าซรวมถึง 19 ล้านตันต่อปี (MTPA) เพื่อรองรับความต้องการที่เติบโตอย่างรวดเร็ว
สัดส่วนการใช้ LNG ในประเทศไทยแยกตามประเภทธุรกิจ ได้แก่
- ภาคการผลิตไฟฟ้า (ร้อยละ 63) เป็นกลุ่มผู้ใช้รายใหญ่ที่สุด LNG ถูกส่งไปยังโรงไฟฟ้าบางปะกงของ กฟผ. รวมถึงผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนรายใหญ่ (IPP) และรายเล็ก (SPP) เช่น GULF และ BGRIM เพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าหล่อเลี้ยงครัวเรือนและเขตเศรษฐกิจหลัก
- ภาคอุตสาหกรรม (ร้อยละ 35) ใช้เป็นพลังงานความร้อนในกระบวนการผลิต และเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ปุ๋ย และโรงงานเหล็ก
- ภาคขนส่ง (ร้อยละ 2) นอกจากรถยนต์ NGV แล้ว ปัจจุบันประเทศไทยกำลังมีเทรนด์ใหม่คือรถบรรทุกที่ใช้ LNG เป็นเชื้อเพลิงโดยตรง
ภาพประกอบข่าว
วิกฤตตะวันออกกลางกระแทกเศรษฐกิจไทย
แม้ประเทศไทยจะมีแหล่งก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทย แต่ความจริงคือ ไทยยังต้องนำเข้า LNG จากตะวันออกกลาง โดยเฉพาะกาตาร์ ประมาณร้อยละ 20 ของการนำเข้าทั้งหมด ซึ่งก๊าซส่วนนี้คิดเป็นร้อยละ 30 ของปริมาณการใช้ก๊าซรวมในประเทศ
เมื่อแหล่งผลิตที่เขตอุตสาหกรรม ราส ลัฟฟาน และเขตอุตสาหกรรม เมไซอีด ถูกโจมตีจากอิหร่าน ผลักดันให้ราคา LNG ในยุโรปพุ่งสูงขึ้นร้อยละ 24 มาอยู่ที่ 53.6 ยูโร/MWh ส่วนคนไทยได้รับผลกระทบคือ ค่าไฟฟ้า (Ft) ต้นทุนก๊าซในระบบเฉลี่ยราคาก๊าซธรรมชาติจะพุ่งสูงขึ้น ทุก ๆ 1 ดอลลาร์สหรัฐ/mmBTU
ถ้าราคา LNG เพิ่มขึ้น จะดันต้นทุนก๊าซเฉลี่ยเพิ่มขึ้น 9.3 บาท/mmBTU จะทำให้เกิดภาวะขาดแคลนชั่วคราว โรงไฟฟ้าบางแห่งอาจต้องเปลี่ยนไปใช้น้ำมันดีเซลแทนก๊าซ ซึ่งมีราคาแพงกว่าและปล่อยมลพิษมากกว่า ผลลัพธ์คือแรงกดดันเงินเฟ้อจากต้นทุนพลังงานที่ส่งผ่านสู่ราคาสินค้าอุปโภคบริโภค
แต่อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยมีแผนรับมือ โดยเพิ่มก๊าซจากอ่าวไทยและเมียนมา จัดหา spot LNG เพิ่ม และเตรียมมาตรการฉุกเฉินจากกระทรวงพลังงาน
ที่มาข้อมูล : Joint Maritime Information Center Update 002 - JMIC Advisory, Pipe & gas journal, Maritime insurers cancel war risk cover in Gulf as Iran conflict disrupts shipping
อ่านข่าวอื่น :
กงสุลสหรัฐฯ ในนครดูไบ ตกเป็นเป้าถูกโดรนโจมตี - สหรัฐฯ ยืนยันไม่มีผู้บาดเจ็บ
กระแส #SendBarron ประชดส่งลูกชาย "ทรัมป์" ไปสนามรบ
วันที่ 5 "สหรัฐฯ–อิสราเอล" ถล่ม "อิหร่าน" วิกฤตพลังงานลามทั่วโลก