นางอาย หรือ ลิงลม ตัวนี้ ได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดจากเจ้าหน้าที่คลินิกสัตว์ป่า สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 เชียงใหม่ หรือ สบอ.16 (เชียงใหม่) หลังหนีตายจากไฟป่าในพื้นที่ อ.ไชยปราการ ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาว ด้วยสัญชาตญาณการปีนป่ายทำให้มันพยายามหนีจากยอดไม้ข้ามไปตามสายไฟ จนถูกกระแสไฟฟ้าช็อตบาดเจ็บ ก่อนที่ชาวบ้านพบเห็นจึงรีบนำส่งเจ้าหน้าที่

นายสัตวแพทย์บุรฉัตร ตันประดิษฐ์ นายสัตวแพทย์ชำนาญการพิเศษ หัวหน้าฝ่ายคลินิกสัตว์ป่า ส่วนอนุรักษ์สัตว์ป่า สบอ.16 (เชียงใหม่)

นายสัตวแพทย์บุรฉัตร ตันประดิษฐ์ นายสัตวแพทย์ชำนาญการพิเศษ หัวหน้าฝ่ายคลินิกสัตว์ป่า ส่วนอนุรักษ์สัตว์ป่า สบอ.16 (เชียงใหม่) เล่าว่า นางอายตัวนี้ ถูกส่งถึงมือสัตวแพทย์ เมื่อวันที่ 2 เมษายนที่ผ่านมาในช่วงที่ไฟป่ากำลังลุกลามหลายพื้นที่ อาการที่พบ คือ มีแผลบริเวณนิ้วโป้งเท้าหลังซ้ายและจมูก โชคดีที่ยังแข็งแรง กินอาหารได้ปกติ และไม่มีอาการบาดเจ็บรุนแรงภายใน

สำหรับนางอาย โชคดีมากที่กระแสไฟไม่กระทบถึงอวัยวะภายใน ซึ่งปกติเคสไฟช็อตจะรุนแรงกว่านี้มาก เบื้องต้นมีเพียงแผลถลอกภายนอกที่นิ้วโป้งขาหลังซ้ายและที่จมูกเล็กน้อย ตอนนี้ให้ยารักษาแผลไฟไหม้น้ำร้อนลวก ทาแผล พฤติกรรมทั่วไปแข็งแรงดี กินอาหารเก่ง ขับถ่ายปกติ

ส่วนลูกแมวดาวเพศเมียวัย 3 เดือน ตัวนี้ ก็เป็นสัตว์ป่าที่ได้รับผลกระทบจากไฟป่า โดยเจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติออบขาน จังหวัดเชียงใหม่ เป็นผู้นำลูกแมวดาว ส่งคลินิกสัตว์ป่าเมื่อวันที่ 31 มีนาคม หลังเจ้าหน้าที่พบมันใกล้บริเวณกองไฟป่า แต่ไม่พบร่องรอยของแม่แมวดาว โดยวัยของลูกแมวที่ยังไม่หย่านม สัตวแพทย์ต้องดูแลเป็นพิเศษเหมือนทารก ให้วัคซีนป้องกันโรคหวัด และ หัดแมว พร้อมฝึกให้หาอาหารเอง ก่อนจะปล่อยคืนสู่ธรรมชาติเมื่อโตขึ้น

ฟื้นฟู"สัตว์"เหยื่อไฟป่าส่งคืนผืนป่าในฤดูฝน

กระบวนการช่วยเหลือไม่ได้มีเพียงแค่การรักษาบาดแผล แต่"คลินิกสัตว์ป่า" ยังมีขั้นตอนการฟื้นฟูและปรับพฤติกรรมอย่างเป็นระบบก่อนจะส่งพวกมันกลับคืนสู่ธรรมชาติตามหลักวิชาการ โดยเฉพาะลูกแมวดาว ที่ต้องทำการอนุบาลและหย่านม ดูแลจนกว่าร่างกายสมบูรณ์แข็งแรงและพ้นวัยกินนม พร้อมๆ ไปกับการฝึกสัญชาตญาณป่า ฝึกให้สัตว์รู้จักการหาอาหารเองตามธรรมชาติ ฝึกการซ่อนตัว และที่สำคัญที่สุดคือ "ฝึกให้รู้ว่า มนุษย์คือภัย" เพื่อไม่ให้สัตว์คุ้นชินกับคนมากจนเกินไปเมื่อปล่อยสู่ป่า ขณะที่การประเมินพื้นที่ปล่อย ต้องอ้างอิงข้อมูลทางวิชาการว่าเป็นพื้นที่ที่มีการกระจายพันธุ์ของสัตว์ชนิดนั้นๆ มีน้ำ มีอาหารสมบูรณ์ และพืชพันธุ์เริ่มผลิใบในช่วงฤดูฝน

เตรียมถอดบทเรียนขั้นเข้มข้น: ยกระดับงานข่าว-ประสานตำรวจล่าขบวนการ "จุดไฟไล่ราว"

พรนรินทร์ คุ้มทอง ผู้อำนวยการส่วนอนุรักษ์สัตว์ป่า สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 (เชียงใหม่)

พรนรินทร์ คุ้มทอง ผู้อำนวยการส่วนอนุรักษ์สัตว์ป่า สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 (เชียงใหม่)เปิดเผยว่า จากการตรวจสอบเบื้องหลังไฟป่า พบว่าหลายเหตุการณ์เกิดจากมนุษย์ตั้งใจจุดไฟเพื่อประโยชน์ในการล่าสัตว์ โดยใช้วิธีดั้งเดิมที่เรียกว่า "การจุดไฟไล่ราว" คือการจุดไฟเผาป่าให้สัตว์ตื่นตกใจวิ่งหนีไปในทิศทางที่ปราศจากไฟ จากนั้นพรานป่าจะไปตั้งรอดักยิง หรือ ดักจับตรงจุดนั้น ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ทำลายทั้งผืนป่าและชีวิตสัตว์ป่าพร้อมกัน

ฟื้นฟู"สัตว์"เหยื่อไฟป่าส่งคืนผืนป่าในฤดูฝน

ปีนี้ กรมอุทยานแห่งชาติฯ จึงยกระดับมาตรการถอดบทเรียนเชิงรุกและเพิ่มความเข้มข้นในการจัดการขั้นเด็ดขาด สกัดกั้นพื้นที่เป้าหมาย: ส่งเจ้าหน้าที่เข้าเฝ้าระวังและสกัดพรานป่าในจุดที่มีพฤติกรรมจุดไฟไล่ราวอย่างใกล้ชิด เช่น ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอมก๋อย เพื่อป้องกันเหตุแบบ 2 ต่อ คือ ป้องกันไฟป่า และ ป้องกันการล่าสัตว์

ฟื้นฟู"สัตว์"เหยื่อไฟป่าส่งคืนผืนป่าในฤดูฝน

นอกจากนี้ ยังเตรียมยกระดับงานข่าวและกฎหมาย เพราะงานไม่จบแค่การดับไฟหรือจับกุมพรานในพื้นที่ แต่สั่งการให้ผู้รับผิดชอบคดีประสานงานกับพนักงานสอบสวน เพื่อขยายผลทางคดีอย่างเข้มข้น และ หาจุดเชื่อมโยงขบวนการค้าสัตว์ป่า โดยสืบสวนในเชิงลึกว่าการล่าดังกล่าวมีความเชื่อมโยงกับ "กระบวนการค้าสัตว์ป่าผิดกฎหมาย" หรือไม่ โดยประสานข้อมูลร่วมกับหน่วยงานปราบปรามอาชญากรรมสัตว์ป่าของกรมอุทยานฯ เพื่อสกัดและทลายกระบวนการเหล่านี้ให้ถึงที่สุด เบื้องต้นมีหลายพื้นที่ที่ต้องจับตาเป็นพิเศษ เช่น เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอมก๋อย ที่พบมีการจับกุมพรานได้พร้อมของกลาง

ปีนี้เราถอดบทเรียนเรื่องไฟป่าที่เกี่ยวเนื่องกับสัตว์ป่าเข้มข้นขึ้น ทั้งในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและเขตห้ามล่าสัตว์ป่า เรื่องแรกคือ 'งานข่าว' ต้องประสานกับพนักงานสอบสวนเพื่อขยายผล แสวงหาพยานหลักฐานให้เพียงพอที่จะลงโทษผู้กระทำผิด และดูว่ามีกระบวนการต่อเนื่องไปถึงเรื่องการค้าสัตว์ป่าด้วยไหม ถ้ามี...เราจะดำเนินการทุกวิถีทางเพื่อยับยั้ง

ผู้อำนวยการส่วนอนุรักษ์สัตว์ป่า สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 (เชียงใหม่) ยอมรับว่ากำลังเจ้าหน้าที่ อาจไม่มาก เมื่อเทียบกับพื้นที่ ที่กว้างใหญ่ สิ่งสำคัญที่สุดคือความร่วมมือจากพี่น้องประชาชนในการแจ้งเบาะแสข่าวคราว ซึ่งจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพให้เจ้าหน้าที่เข้าไประงับเหตุได้ทัน ทั้งเรื่องการป้องกันการล่าสัตว์และการจุดไฟในพื้นที่ป่าอนุรักษ์

ฟื้นฟู"สัตว์"เหยื่อไฟป่าส่งคืนผืนป่าในฤดูฝน

ในช่วงฤดูไฟป่าฝุ่นควันที่ผ่านมา มีสัตว์ป่าได้รับผลกระทบจากไฟป่าในหลายพื้นที่ของภาคเหนือ อาทิ เลียงผา ตัว “ลิ่น” หรือ “นิ่ม” นกป่า และ เก้งกวาง

ข้อมูลสถิติจุดความร้อนสะสมจากดาวเทียมพื้นที่ 17 จังหวัดภาคเหนือ ระหว่างปี 2564-2569 และ ค่าเฉลี่ย 5 ปี จากสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ จิสด้า พบว่าในปีนี้ มีจำนวนจุดความร้อน ณ วันที่ 4 พฤษภาคมอยู่ที่ 89,502 จุด ซึ่งเป็นจำนวนจุดความร้อนก็สูงกว่าทุกปี และ มากกว่า ค่าเฉลี่ย 5 ปี ยกเว้นเพียงปี 2566 ที่สถานการณ์ไฟป่ารุนแรงที่สุดในรอบ 6 ปี มีจุดความร้อนมากที่สุดกว่า 1 แสนจุด

รายงาน : พยุงศักดิ์ ศรีวิชัย ผู้สื่ออาวุโสข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ