“นักอนุรักษ์” ชี้ "อ่างเก็บน้ำ" กลางป่าอุทยานฯ ออบหลวงได้ไม่คุ้มเสีย

สิ่งแวดล้อม
21 มิ.ย. 67
13:05
884
Logo Thai PBS
“นักอนุรักษ์” ชี้ "อ่างเก็บน้ำ" กลางป่าอุทยานฯ ออบหลวงได้ไม่คุ้มเสีย
อ่านให้ฟัง
00:00อ่านข่าวให้ฟังโดย Botnoi Voice เว็บแอปพลิเคชันสำหรับสร้างเสียงจากข้อความด้วย AI (Text to Speech)
“โครงการอ่างเก็บน้ำแม่ฮอด” พื้นที่อุทยานแห่งชาติออบหลวง อ.ฮอด จ.เชียงใหม่ หลังเปิดให้รับฟังความเห็นการเพิกถอนพื้นที่อุทยานฯ (บางส่วน) 253 ไร่ กลายเป็นประเด็นพูดถึงโดยเฉพาะ “ความคุ้มค่าและผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่จะตามมา”

วันนี้ (21 มิ.ย.2567) ดร.นณณ์ ผาณิตวงศ์ นักธรรมชาติวิทยา ผู้เชี่ยวชาญเรื่องปลา และระบบนิเวศน้ำจืด ให้สัมภาษณ์ไทยพีบีเอส เกี่ยวกับ โครงการอ่างเก็บน้ำแม่ฮอด อ.ฮอด จ.เชียงใหม่ ว่า พื้นที่ตั้งโครงการอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติออบหลวง แต่อ่างฯ ไม่ได้สร้างกั้นลำน้ำสายที่ไหลตรงออบหลวง แต่กั้นแม่น้ำสายเล็ก ๆ ชื่อน้ำแม่ฮอด

ปัจจุบันน้ำแม่ฮอดเป็นน้ำสายเล็ก ๆ ที่ทุกปีมักจะแห้งจนหยุดไหลในฤดูแล้ง แม่น้ำสายนี้ไหลลงแม่น้ำปิง ก่อนที่น้ำปิงจะไหลลงทะเลสาบดอยเต่าและเขื่อนภูมิพลต่อไป

โครงการขนาดเล็กไม่ต้องทำ EIA (รายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม) แต่ต้องทำ IEE (การศึกษาผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น) แต่ก็ครอบคลุมทุกมิติคล้าย EIA แม้พื้นที่รับน้ำทั้งหมดของแม่ฮอด จะอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติ แต่เป็นป่าเต็งรัง ซึ่งเป็นป่าแห้งตามธรรมชาติอยู่แล้ว บวกกับพื้นที่ป่าไม่สมบูรณ์นัก

อ่านข่าว : รู้จัก "อ่างเก็บน้ำแม่ฮอด" หลังเพิกถอนพื้นที่ป่า อุทยานฯ ออบหลวง

เนื่องจากมีการปล่อยปละละเลยให้ชาวบ้านนำวัวเข้าไปเลี้ยง คาดการได้ว่า มีการเผาป่าเพื่อให้พื้นที่ป่าโล่งในฤดูแล้ง และมีหญ้าขึ้นให้วัวกินในฤดูฝน วัวควายกำลังเป็นปัญหาในป่าอนุรักษ์หลายแห่งในประเทศไทย

สัตว์ป่าที่น่าสนใจที่สำรวจพบคือ นกยูงไทย ซึ่งในปัจจุบัน แม้จะมีจำนวนเพิ่มขึ้นในหลายพื้นที่แต่ก็ยังเป็นนกหายาก นอกจากนี้ทำให้เสียพื้นที่ป่าในเขตอุทยานแห่งชาติ 253 ไร่ เสียไม้ใหญ่ยืนต้น 4,788 ต้น ลูกไม้/กล้าไม้ 402,120 ต้น และยังไม่นับความหลากหลายทางชีวภาพอีกมากมาย

ดร.นณณ์ กล่าวว่า อ่างฯไม่ได้ผลิตกระแสไฟฟ้า อ่างฯไม่ได้ช่วยเรื่องน้ำท่วม เนื่องจากในพื้นที่ไม่มีปัญหาน้ำท่วม ในการศึกษาระบว่า ฝายที่มีอยู่เดิมในพื้นที่ ทำให้แหล่งน้ำตื้นเขินจากตะกอนทราย และทำให้ตลิ่งพัง แต่ในงบประมาณของเขื่อน ก็ยังมีงบสร้างฝายมูลค่าการลงทุน 532.665 ล้านบาท

พื้นที่ส่งน้ำเป้าหมายทั้งหมดอยู่ริมแม่น้ำปิง บางส่วนอยู่ติดกับทะเลสาบดอยเต่า มีสถานีสูบน้ำและคูส่งน้ำอยู่แล้ว สร้างอ่างฯ เพื่อเติมน้ำเข้าระบบสูบน้ำเฉยๆ ทั้ง ๆ ที่เป็นแหล่งน้ำขนาดเล็กกว่าน้ำปิงหลายเท่า

ตัวเลขคือ อ่างเก็บน้ำได้ 3.31 ล้านลูกบาศก์เมตร อัตราการไหลเข้าของปริมาณน้ำท่า รายปีเฉลี่ย 11.86 ล้าน ลบ.ม./ปี ในขณะที่น้ำปิงตรงนั้นในฤดูน้ำหลาก มีอัตราการไหลของน้ำได้ถึง 100 ล้าน ลบ.ม./วัน

น้ำปิงหน่วยเป็น “วัน” ของน้ำฮอด หน่วยเป็น “ปี” พัฒนาระบบสูบน้ำ และส่งน้ำที่มีอยู่เดิม ไม่เสียพื้นที่ป่าและถูกกว่าการสร้างเขื่อนมาก

พื้นที่เกษตรส่วนใหญ่ ร้อยละ 74 ในพื้นที่รับน้ำปลูกลำไย การศึกษาทางด้านเศรษฐศาสตร์ ระบุว่า ผลตอบแทนทางการเกษตรของพื้นที่ปลูกไม้ผลในปัจจุบัน มีผลตอบแทนสุทธิปีละ 8.31 ล้านบาท และจะเพิ่มขึ้นเป็น 38.469 ล้านบาทตั้งแต่ปีแรก คือเพิ่มขึ้นเกือบ 5 เท่าตั้งแต่ปีแรกที่ดำเนินโครงการ โดยไม่ได้อธิบายเหตุผลว่าเพิ่มขึ้นมาได้อย่างไร

ดร.นณณ์ ตั้งข้อสังเกตโครงการว่า ผลประโยชน์ที่เพิ่มอย่างมาก โดยไม่ได้มีการอธิบายเหตุผลใด ๆ จากสวนลำไยนี้ กลายมาเป็นผลประโยชน์ของอ่าง โดยคิดเป็นร้อยละ 54 ของผลประโยชน์ทั้งหมด

โครงการเขียนให้ปลูกป่าทดแทนป่าที่เสียไปจำนวน 506 ไร่ โดยไม่มีการระบุตำแหน่งป่าที่จะปลูกแต่อย่างใด เขียนแต่เพียงว่าจะ “ใช้พื้นที่รกร้างหรือที่สาธารณะบริเวณใกล้เคียง” ซึ่งตามหลักแล้วควรต้องมีการระบุตำแหน่งที่ชัดเจน

ตามหลักทั่ว ๆ ไปแล้ว ไม่ควรนำผลประโยชน์จากการปลูกป่า มารวมเป็นผลประโยชน์ของโครงการสร้างอ่าง เพราะเป็นคนละเรื่องกัน คือถ้าตัวโครงการอ่างฯ ไม่คุ้มทุน ก็คือไม่คุ้มทุนไหม? เพราะถ้าตัดผลประโยชน์ส่วนนี้ออก โครงการนี้ก็ไม่คุ้มทุน

อย่างไรก็ตาม ผลประโยชน์จากป่าไม้ มูลค่า 572 ล้านบาท ก็ถูกคิดรวมมาอยู่ในฝั่งผลประโยชน์ทางสิ่งแวดล้อมด้วย ผลประโยชน์ส่วนนี้คิดเป็นร้อยละ 16 ของผลประโยชน์โครงการทั้งหมด ด้วยตัวเลขการเพิ่มผลประโยชน์ของสวนลำไยอย่างมาก ที่ไม่มีคำอธิบาย และมูลค่าจากป่าปลูกทดแทนที่ยังไม่มีพื้นที่ชัดเจน

เศรษฐศาสตร์โดยรวมของโครงการผ่านค่าควบคุมต่าง ๆ มาไม่มากนัก และมีความเปราะบางมาก เช่นถ้าเขื่อนสร้างเสร็จช้าไปปีเดียว ก็ขาดทุนแล้ว

โครงการอ่างเก็บน้ำแม่ฮอด หมู่ 2 บ้านแพะดินแดง ต.ฮอด อ.ฮอด จ.เชียงใหม่ กรมชลประทานได้ขอเพิกถอนพื้นที่อุทยานแห่งชาติออบหลวง 253 ไร่ เพื่อก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ เริ่มมีการสำรวจ วันที่ 7 ต.ค.2540 และจัดทำรายงานวางแผนโครงการ จัดทำแล้วเสร็จปี 2541

ลักษณะโครงการ

อ่างเก็บน้ำแม่ฮอด เป็นชนิดเขื่อนถมดินชนิดแบ่งส่วน สันเขื่อนมีความสูง +309 เมตร (รทก.) มีความกว้าง 10 เมตร ยาว 290 เมตร ส่วนที่สูงสุด 43 เมตร มีพื้นที่รองรับน้ำฝน 36 ตร.ม. จากฝนเฉลี่ย 1003 มม./ปี

จุน้ำได้สูงสุด 3,760,456 ลบ.ม. และมีถนนเข้าโครงการกว้าง 6 เมตร ยาว 2,200 เมตรค่าใช้จ่ายการก่อสร้าง รวม 532.655 ล้านบาท แบ่งเป็นค่าก่อสร้าง 522 ล้านบาท ค่าใช้จ่ายด้านสิ่งแวดล้อม 7.665 ล้านบาท

พื้นที่ได้รับประโยชน์

โครงการมีระบบชลประทานรวม 11.69 กม.พื้นที่ประชาชนได้รับผลประโยชน์ 4 หมู่บ้าน หมู่ 1,2,4,5 อบต.ฮอด จ.เชียงใหม่ รวม 341 ครัวเรือน พื้นที่ได้รับประโยชน์รวม 4,442 ไร่ ฤดูฝน 2530 ไร่ ฤดูแล้ง 653 ไร่

สำหรับการเพิกถอนอุทยานแห่งชาติออบหลวง บางส่วน กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช ยังเปิดให้ประชาชนทั่วไปแสดงความคิดเห็น ผ่านทางเว็บไซต์ https://portal.dnp.go.th/Content/nationalpark?contentId=37239 ระหว่างวันที่ 10-24 มิ.ย.2567

อ้างอิง: รายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น โครงการศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น อ่างเก็บน้ำแม่ฮอด อันเนื่องมาจากพระราชดำริ (รายงานฉบับสุดท้าย)

อ่านข่าว : เปิดรับความเห็นถึง 24 มิ.ย.โครงการอ่างเก็บน้ำแม่ฮอด การลงทุนที่คุ้มค่า?

ข่าวที่เกี่ยวข้อง