วันนี้ (15 ม.ค.2569) ในช่วงวันที่ 14-15 ม.ค.2569 ประเทศไทยต้องเผชิญกับเหตุการณ์สะเทือนขวัญจากโครงการก่อสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ที่เกิดอุบัติเหตุซ้ำซ้อนกันอย่างน่าตกใจ
โดยเมื่อวันที่ 14 ม.ค.2569 เกิดเหตุเครนก่อสร้างในโครงการรถไฟความเร็วสูงไทย-จีน ช่วง อ.สีคิ้ว จ.นครราชสีมา พังถล่มลงมาทับขบวนรถไฟด่วนพิเศษที่ 21 จนทำให้มีผู้เสียชีวิตล่าสุด 32 คน และบาดเจ็บอีกกว่า 64 คน สร้างความสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่และสั่นคลอนความเชื่อมั่นของประชาชนต่อความปลอดภัยในพื้นที่ก่อสร้างสาธารณะ
ถัดมาเพียงวันเดียว ในเช้าวันนี้ (15 ม.ค.2569) เกิดอุบัติเหตุเครนถล่มอีกครั้งบน ถ.พระราม 2 บริเวณใกล้สะพานข้ามแม่น้ำท่าจีน จ.สมุทรสาคร โดยเครนได้ล้มทับรถยนต์ที่สัญจรไปมาบนถนนด้านล่าง ส่งผลให้การจราจรติดขัดอย่างหนัก มีผู้เสียชีวิตและได้รับบาดเจ็บจำนวนหนึ่ง
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นติดต่อกันนี้ถูกมองว่าเป็น "อุบัติเหตุซ้ำซาก" ที่สะท้อนถึงความบกพร่องของมาตรการความปลอดภัยและความหย่อนยานในการกำกับดูแลผู้รับเหมาโครงการรัฐ
จาก "ถนนเจ็ดชั่วโคตร" สู่การลงดาบด้วย "สมุดพก"
แนวคิดเรื่อง "สมุดพกผู้รับเหมา" ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นมาตรการที่ นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ อดีต รมว.คมนาคม พยายามผลักดันมาตั้งแต่ปลายปี 2566 หลังจากเกิดอุบัติเหตุหลายครั้งในโครงการรถไฟฟ้าสายสีม่วง รวมถึงเสียงวิพากษ์วิจารณ์โครงการก่อสร้างบน ถ.พระราม 2 ที่ยาวนานจนถูกขนานนามว่า "ถนนเจ็ดชั่วโคตร"
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มาตรการนี้ถูกตั้งคำถามถึงความล่าช้าในการบังคับใช้ โดยฝ่ายค้านอย่างพรรคประชาชนได้ออกมาตำหนิว่ารัฐบาลเพิกเฉยต่อการลงนามในระเบียบดังกล่าวจนเกิดเหตุซ้ำแล้วซ้ำเล่า นายศุภณัฐ มีนชัยนันท์ ผู้สมัคร สส.พรรคประชาชน ระบุว่าหากกฎหมายนี้ถูกบังคับใช้เร็วกว่านี้ รัฐบาลจะสามารถ "ลดชั้น" หรือ "ตัดสิทธิประมูลงาน" บริษัทที่ทำงานประมาทจนมีผู้เสียชีวิตได้ทันที ท่ามกลางประวัติความสูญเสียจากโครงการของบริษัทรายใหญ่อย่างอิตาเลียนไทยฯ ที่มีอุบัติเหตุเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งเหตุอาคาร สตง. ถล่ม และอุบัติเหตุบน ถ.พระราม 2
เปิดรายละเอียดกฎกระทรวง "สมุดพกผู้รับเหมา" พ.ศ. 2569
เมื่อวันที่ 13 ม.ค.2569 ราชกิจจานุเบกษาได้เผยแพร่ กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับผู้ที่มีสิทธิขอขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 ถือเป็นกฎสำคัญของมาตรการ "สมุดพกผู้รับเหมา" โดยอาศัยอำนาจตาม พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 กฎหมายฉบับนี้ถูกออกแบบมาเพื่ออุดช่องโหว่ในการควบคุมคุณภาพผู้รับเหมา โดยมีรายละเอียดที่น่าสนใจดังนี้
1. ตรวจสอบคุณสมบัติเชิงรุกทุก 3 ปี (ข้อ 1 - แก้ไขข้อ 6) : กรมบัญชีกลางจะไม่ได้เพียงแค่รับขึ้นทะเบียนแล้วจบไป แต่จะมีหน้าที่ "ตรวจติดตาม" ผู้ประกอบการที่ขึ้นทะเบียนแล้วทุก ๆ 3 ปี เพื่อดูว่ายังคงมีคุณสมบัติครบถ้วนและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามกฎหมายหรือไม่ หากพบว่าขาดคุณสมบัติ เช่น สถานะทางการเงินมีปัญหาหรือทำผิดเงื่อนไขสำคัญ กรมบัญชีกลางมีอำนาจเพิกถอนรายชื่อออกจากทะเบียนได้ทันที
2. ระบบการปรับลดระดับชั้นและการกลับคืนชั้น (ข้อ 2 - แก้ไขหมวด 3 และข้อ 7) : นี่คือส่วนที่เรียกว่าสมุดพกอย่างแท้จริง โดยกฎกระทรวงกำหนดให้มีการ "ปรับลดระดับชั้น" ของผู้ประกอบการ หากถูกสั่งระงับการยื่นข้อเสนอหรือทำสัญญากับหน่วยงานรัฐตาม ม.106 วรรคสาม
การลดชั้นจะส่งผลโดยตรงต่อสิทธิในการประมูลงานโครงการขนาดใหญ่ที่มีมูลค่าสูง เนื่องจากผู้รับเหมาจะถูกจำกัดให้รับงานได้เฉพาะในระดับชั้นที่ตนเองถูกปรับลดลงมาเท่านั้น อย่างไรก็ตาม เมื่อครบกำหนดเวลาการลงโทษ ผู้ประกอบการสามารถยื่นคำขอกลับคืนระดับชั้นเดิมได้หากปฏิบัติตามเงื่อนไขที่คณะกรรมการราคากลางกำหนด
3. การเพิกถอนชื่อในกรณีทุจริตหรือประมาทจนมีคนตาย (ข้อ 3 - แก้ไขข้อ 8) : กฎกระทรวงเพิ่มบทลงโทษที่รุนแรงขึ้นใน 2 กรณีหลัก คือ
- กรณีทุจริต หากพบว่าผู้ประกอบการยื่นเอกสารเท็จหรือกระทำการทุจริตในการขึ้นทะเบียน เลื่อนชั้น หรือลดชั้น จะถูกเพิกถอนรายชื่อทันที
- กรณีประมาทเลินเล่อร้ายแรง หากปฏิบัติงานไม่เป็นไปตามมาตรฐานวิชาชีพช่าง หรือประมาทเลินเล่อจนเป็นเหตุให้ "ผู้อื่นถึงแก่ความตาย" จะถูกเพิกถอนรายชื่อออกจากทะเบียนผู้ประกอบการตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการราคากลางกำหนด
4. กำหนดระยะเวลาการแบนและเงื่อนไขการกลับเข้ามาใหม่ (ข้อ 3 - แก้ไขข้อ 9) : กฎหมายกำหนดระยะเวลาในการ "ล้างมลทิน" ที่ชัดเจนเพื่อจูงใจให้ผู้รับเหมาเกรงกลัวต่อความผิด
- หากถูกเพิกถอนเพราะ ขาดคุณสมบัติทั่วไป ต้องรอ 2 ปีจึงจะสมัครใหม่ได้
- หากถูกเพิกถอนเพราะ ทุจริตหรือยื่นเอกสารเท็จ จะถูกแบนยาวนานถึง 10 ปี
- หากถูกเพิกถอนเพราะ ประมาทจนมีผู้เสียชีวิต ต้องรอ 2 ปีจึงจะสามารถยื่นขอขึ้นทะเบียนใหม่ได้
การบังคับใช้และข้อจำกัดที่น่าจับตา แม้กฎกระทรวงฉบับนี้จะถูกประกาศใช้เพื่อยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย แต่ในทางปฏิบัติ กรมทางหลวงได้ชี้แจงว่ามาตรการสมุดพกนี้จะ "ไม่มีผลย้อนหลัง" กับโครงการที่ได้ลงนามก่อสร้างไปแล้วหรือประกาศประมูลไปก่อนหน้ากฎหมายมีผลบังคับใช้ ซึ่งหมายความว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นก่อนหน้านี้อาจไม่สามารถใช้มาตรการลดชั้นตามสมุดพกนี้ลงโทษได้ทันที
นอกจากนี้ การทำงานของสมุดพกยังต้องเชื่อมโยงกับการประเมินผลการปฏิบัติงานของหน่วยงานเจ้าของโครงการ หากผู้ควบคุมงานหรือวิศวกรที่ปรึกษาละเลยการรายงานความผิดพลาด มาตรการตัดคะแนนก็อาจไม่เกิดขึ้นจริง ทำให้ภาคประชาชนและฝ่ายค้านยังคงเรียกร้องให้รัฐบาลแสดงความรับผิดชอบที่มากกว่าเพียงแค่การออกกฎหมาย แต่ต้องรวมถึงการตรวจสอบเชิงรุกและการเยียวยาผู้สูญเสียอย่างเป็นธรรม
ที่มา : กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับผู้ที่มีสิทธิขอขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ.2569
อ่านข่าวอื่น :
เครนถล่มทับรถไฟ "วิศวกร" ชี้ช่องโหว่โครงสร้างและระบบตรวจสอบ
เครนถล่มพระราม 2 นายกฯ ลั่น "เจ้าเดิมอีกแล้วหรือ"
ด่วน เครนถล่ม ถนนพระราม 2 เบื้องต้นเสียชีวิต 2 คน