การปั้น และ การแกะสลักลวดลายด้วยมือของช่างฝีมือมากประสบการณ์ สามารถสร้างสรรค์ชิ้นงานได้อย่างสวยงามน่าทึ่ง ภายในโรงงานผลิตเครื่องปั้นดินเผา"ศิลาดล" ในอำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่

ไม่เพียงการขึ้นรูปชิ้นงานด้วยสองมือที่สะท้อนทักษะฝีมือที่ผ่านการฝึกฝนมาแรมปี อีกหนึ่งความโดดเด่นของเครื่องปั้นศิลาดล คือ ขั้นตอนการเผาถึง 2 ครั้ง ครั้งแรกเป็นการเผาชิ้นงานด้วยอุณหภูมิ 800 องศาเซลเซียสเพื่อให้ดินแข็งตัวคงรูปและดูดซึมน้ำเคลือบได้ดี ก่อนจะเคลือบน้ำยาที่เป็นส่วนผสมจากธรรมชาติ และ นำเข้าเตาเผาเป็นครั้งที่สอง ที่อุณหภูมิ 1,230 องศาเซลเซียส เพื่อให้เครื่องปั้นดินเผาทำปฏิกิริยาเคมี จนกลายสภาพเป็นชิ้นงานที่มีสีเขียวใสเหมือน "หยก" อันเป็นเอกลักษณ์ของเครื่องปั้นดินเผาศิลาดล

เพ็ญพรรณ วังวิวัฒน์ ผอ.บริษัท สยามศิลาดล พอตเทอรี่ จำกัด

เพ็ญพรรณ วังวิวัฒน์ ผอ.บริษัท สยามศิลาดล พอตเทอรี่ จำกัด เล่าว่า "ศิลาดล" มีอายุยาวนานกว่า 2,000 ปี มีวัตถุดิบสำคัญในท้องถิ่น คือ ดินหน้านา หรือ ดินจากท้องนาหลังฤดูกาลเก็บเกี่ยวมีธาตุเหล็กสูง ซึ่งเป็นส่วนที่ทำให้เครื่องปั้นดินเกิด "สีเขียว" เมื่อผ่านการเผา

แม้จะเป็นสินค้าหัตถกรรมส่งออกของจังหวัดเชียงใหม่ แต่เพราะสินค้าหัตถกรรมไม่ใช่สินค้าที่มีความจำเป็นในชีวิตประจำวัน เมื่อเกิดวิกฤตเศรษฐกิจ สินค้าหัตถกรรม จึงเป็นตัวเลือกแรกๆ ที่ผู้บริโภคจะลดปริมาณการซื้อลง

ล่าสุดปัญหาสงครามตะวันออกกลาง ก็ส่งผลกระทบให้ต้นทุนการผลิต"ศิลาดล"พุ่งสูงขึ้น โดยเฉพาะการปรับขึ้นราคาของก๊าซLPG ที่ใช้ในการเผาเครื่องปั้นดินเผา และ ราคาน้ำมันที่พุ่งสูงก็กระทบโดยตรงต่อค่าขนส่ง ขณะที่วัสดุสิ้นเปลืองอื่นๆ เช่น กล่องกระดาษ บับเบิลกันกระแทกสำหรับแพ็คสินค้าส่งออกก็มีราคาเพิ่มสูงขึ้นตามลำดับ

ที่สำคัญ คือ วิกฤตค่าเงินบาทและยอดขาย เพราะหากเงินบาทแข็งค่า นั้นคืออุปสรรคสำคัญในการส่งออก เนื่องจากเมื่อคำนวณกลับเป็นเงินสกุลท้องถิ่นของลูกค้าแล้ว สินค้าไทยจะมีราคาแพงขึ้นมาก

เมื่อสินค้าแพงขึ้นลูกค้าก็สั่งซื้อลดลงและขายของได้ยากขึ้น แต่ผู้ผลิตไม่สามารถปรับขึ้นราคาสินค้าได้ตามใจชอบ เพราะต้องเห็นใจลูกค้าที่แบกรับภาระค่าเงินอยู่แล้ว

ปัญหาที่เกิดขึ้น ทำให้ผู้ผลิตเครื่องปั้นศิลาดลเร่งปรับตัว แทนการรอความช่วยเหลือจากภาครัฐ โดยเริ่มใช้มาตรการประหยัดและรีไซเคิล เช่น ดินดำ ทุกก้อนจะถูกนำกลับมาหมุนเวียนใช้ใหม่ เพื่อลดความสูญเสีย นอกจากนี้ ยังมีการวางแผนอย่างเป็นระบบใน 3 ส่วนหลัก คือ ควบคุมขั้นตอนต่างๆ ให้มีประสิทธิภาพสูงสุด ปรับกลยุทธ์ให้สอดคล้องกับสถานการณ์เงินบาท และ บริหารจัดการสินค้าคงคลังเพื่อลดต้นทุน

แม้ผู้ประกอบการศิลาดลจะหันมาใช้กลยุทธ์การบริหารจัดการเพื่อให้อยู่รอดแต่ก็คาดหวังให้ภาครัฐช่วยส่งเสริมสินค้าที่เป็นอัตลักษณ์ของเชียงใหม่

วอนรัฐดัน "GI เชียงใหม่" ให้พ้นการถูกลืม

ศิลาดล เป็นหนึ่งในสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI ของเชียงใหม่ ถือเป็นงานศิลปะที่ผสมผสานระหว่างฝีมือช่าง และ ภูมิปัญญาทางเคมีธรรมชาติ ภาครัฐควรที่จะสนับสนุน และ ส่งเสริมของดีของเมืองเชียงใหม่

บ้านเราเป็นเมืองหัตถกรรม เรามีผ้าทอ เรามีเซรามิก เรามีไม้ เรามีทุกอย่าง แต่บางครั้งมันก็ถูกลืม และ ไม่ได้รับการเชิดชูเท่าที่ควร อย่างน้อยเมื่อนักท่องเที่ยวมาเยือน ต้องรู้ว่าอะไรคือสินค้าที่เป็นรากเหง้าของเชียงใหม่

​สงครามตะวันออกกลางสะเทือนห่วงโซ่หัตถกรรมหมื่นล้าน

วิกรณ์ พรหมชนะ นายกสมาคมผู้ผลิตและส่งออกสินค้าหัตถกรรมภาคเหนือ

วิกรณ์ พรหมชนะ นายกสมาคมผู้ผลิตและส่งออกสินค้าหัตถกรรมภาคเหนือระบุว่าสินค้าหัตถกรรมภาคเหนือมีแนวโน้มขาลงมาอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่วิกฤตโควิด19 รวมไปถึงปัญหาเศรษฐกิจ และ การCopyสินค้าของผู้ผลิตจากบางประเทศ ล่าสุดก็กำลังถูกซ้ำเติมจากสงครามตะวันออกกลาง เพราะต้นทุนการผลิตสูงขึ้นขณะที่กลุ่มลูกค้าหลักในตะวันออกกลาง อเมริกา และ ยุโรป ต่างลดปริมาณการสั่งซื้อ ทำให้มูลค่าการค้าของสินค้าหัตถกรรมเชียงใหม่ที่มีประมาณหมื่นกว่าล้านบาทลดลงเหลือเพียงประมาณ 7,000-8,000 ล้านบาท ผู้ประกอบการจึงต้องเร่งหาลูกค้าใหม่ๆมาทดแทน

โอกาสที่ Buyer จะเดินทางมาถึงเชียงใหม่นั้นน้อยมาก ผู้ประกอบการไม่สามารถรออยู่ที่บ้านหรือรออยู่ที่เชียงใหม่เพียงอย่างเดียวได้ ต้องเชิงรุกด้วยการพาตัวเองออกไปในพื้นที่ที่มี Buyer รวมตัวกัน เช่นงานแสดงสินค้า Mega Bangkok 2026 ซึ่งจะมี Buyer จำนวนมากเดินทางมา แต่การจะขายได้ ต้องมีการพัฒนาสินค้าให้ตรงกับความต้องการของแต่ละประเทศด้วย

นายกสมาคมผู้ผลิตและส่งออกสินค้าหัตถกรรมภาคเหนือยังเสนอให้รัฐบาลผลักดันให้ผู้ประกอบการระดับเล็กและกลาง กลายเป็น "มืออาชีพ" โดยเน้นความสามารถใน 4 ด้านหลัก ได้แก่ การบริหารการเงิน การจัดการระบบบัญชีและงบประมาณอย่างเป็นระบบ

การบริหารการส่งออก เรียนรู้ขั้นตอนและกลไกการส่งสินค้าไปต่างประเทศ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ ไม่หยุดนิ่งในการสร้างสรรค์สินค้าใหม่ๆ

และ การวิเคราะห์ตลาด ต้องรู้และเข้าใจความต้องการที่แท้จริงของลูกค้า และ ที่สำคัญ คือ การจัดตั้ง "ศูนย์ออกแบบ" ระดับท้องถิ่น

ควรมี ศูนย์ออกแบบและพัฒนาสินค้า ในทุกหมู่บ้าน หรือทุกอำเภอ เนื่องจากแรงงานในท้องถิ่น เช่น ภาคเหนือ เป็นแรงงานที่มี "ฝีมือ"จำนวนนับหมื่นคน แต่ยังขาดทิศทางและการส่งเสริมที่ชัดเจน และ ที่ผ่านมา งบประมาณหรือกิจกรรมส่งเสริมการตลาดและการออกแบบมักกระจุกตัวอยู่ใน กรุงเทพฯ ทำให้ผู้ประกอบการในภาคเหนือหรือส่วนภูมิภาคได้รับประโยชน์น้อยมาก

รายงาน : พยุงศักดิ์ ศรีวิชัย ผู้สื่อข่าวอาวุโสไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ