คร.เร่งสอบสวนผลคัดกรองพยาธิใบไม้ตับ "นิสิต มมส" เล็งตรวจยืนยันซ้ำ

กรมควบคุมโรค เร่งสอบสวนโรคในพื้นที่มหาสารคาม และตรวจยืนยันซ้ำ หลังตรวจคัดกรองโดยปัสสาวะเบื้องต้น พบพยาธิใบไม้ตับในนิสิต มมส 4,233 คน

วันที่ 7 ก.ค.2569 นพ.มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวถึงวิธีมาตรฐาน (Standard) ที่ใช้ในระดับสากลในการตรวจวินิจฉัยโรคพยาธิใบไม้ในตับ คือ การตรวจหาไข่พยาธิในอุจจาระ (Stool Examination) ด้วยกล้องจุลทรรศน์ ซึ่งเป็นการยืนยันว่ามีตัวเต็มวัยของพยาธิอาศัยอยู่ในท่อน้ำดี

สำหรับการตรวจนิสิตมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (มมส) ที่เข้าเรียนในปีการศึกษา 2569 จำนวน 12,733 คน ในจำนวนนี้พบพยาธิใบไม้ตับ 4,233 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 33 นั้น อธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวว่า เป็นการตรวจคัดกรองเบื้องต้น โดยใช้ OV-ATK ซึ่งเป็นเครื่องมือในการคัดกรอง

คร.เร่งสอบสวนผลคัดกรองพยาธิใบไม้ตับ "นิสิต มมส" เล็งตรวจยืนยันซ้ำ

ส่วนการประสานพื้นที่เบื้องต้น ได้ข้อมูลว่า เป็นการตรวจคัดกรองเชิงรุกในระหว่างกิจกรรมของนิสิต ยังไม่พบนิสิตที่มีอาการป่วย อย่างไรก็ตาม ควรมีการตรวจยืนยันเพิ่มเติมด้วยวิธีมาตรฐานเพื่อยืนยันการวินิจฉัยต่อไป

อธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวเพิ่มเติมว่า ข้อมูลผู้ป่วยในระบบเฝ้าระวังโรคดิจิทัล (DDS) กองระบาดวิทยา ตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. - 7 ก.ค.2569 จะพบรายงานผู้ป่วยยืนยันอยู่ที่ 2,656 คน โดยกลุ่มอายุที่พบอัตราป่วยสูงสุด 3 ลำดับแรก คือ กลุ่มอายุ 50-59 ปี กลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป และกลุ่มอายุ 15-19 ปี และยังไม่พบรายงานผู้เสียชีวิต

คร.เร่งสอบสวนผลคัดกรองพยาธิใบไม้ตับ "นิสิต มมส" เล็งตรวจยืนยันซ้ำ

เหตุการณ์ในครั้งนี้เป็นอีกหนึ่งการกระตุ้นให้ประชาชนเกิดความตระหนักเกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ตับ ซึ่งติดได้จากพฤติกรรมการบริโภค อาหารดิบ หรือกึ่งสุกกึ่งดิบ ที่ปัจจุบันเป็นกระแสวัฒนธรรมอาหาร ผู้ป่วยยืนยันหากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา การติดเชื้อเรื้อรังเป็นเวลา 10-20 ปี จะทำให้มีโอกาสเกิดมะเร็งท่อน้ำดี

กรมควบคุมโรคจะสนับสนุนการลงพื้นที่เพื่อดำเนินการตรวจยืนยันตามแนวทางมาตรฐานที่แนะนำโดยองค์การอนามัยโลก โดยตรวจอุจจาระด้วยวิธี Modified Kato-Katz และให้ผู้ที่ได้รับการยืนยันว่าติดเชื้อได้รับการรักษาและติดตามดูแลอย่างต่อเนื่อง เพื่อลดความเสี่ยงของการเกิดโรคในอนาคต

ด้าน นพ.ดิเรก ขำแป้น รองอธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวว่า การติดพยาธิใบไม้ตับเป็นปัญหาสุขภาพที่สามารถป้องกันและรักษาได้ หากได้รับการรักษาโดยเร็ว

พยาธิใบไม้ตับ เป็นพยาธิตัวแบนที่ติดต่อจากการรับประทานปลาน้ำจืดเกล็ดขาวที่ปรุงไม่สุก เช่น ก้อยปลาดิบ ลาบปลาดิบ ปลาส้มดิบ หรือปลาร้าดิบ เมื่อเข้าสู่ร่างกาย พยาธิสามารถอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีได้นานถึง 20–30 ปี ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี และยังมีความเชื่อที่ว่าการบีบมะนาว การหมัก หรือการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ร่วมกับอาหาร จะสามารถฆ่าพยาธิได้นั้น ไม่เป็นความจริง

คร.เร่งสอบสวนผลคัดกรองพยาธิใบไม้ตับ "นิสิต มมส" เล็งตรวจยืนยันซ้ำ

ทั้งนี้ โรคนี้ไม่ติดต่อจากคนสู่คน และวิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการกินอาหารปรุงสุก ปลาร้าปรุงสุกเท่านั้น หลีกเลี่ยงเมนูปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการตัดวงจรโรค

กรมควบคุมโรคจะเดินหน้าขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการด้านการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2569-2575) ภายใต้แนวคิด One-Health โดยบูรณาการการดำเนินงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งด้านอาหารปลอดภัย สุขาภิบาล และการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ ควบคู่กับการลงพื้นที่ค้นหากลุ่มเสี่ยง การตรวจคัดกรอง การรักษา และการติดตามผลตามมาตรฐาน เพื่อมุ่งลดการติดพยาธิใบไม้ตับและลดอัตราการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีในระยะยาว