ที่ฝายธงน้อย ต.ดู่ใต้ อ.เมือง จ.น่าน นายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน และผู้นำฝ่ายค้านสภาผู้แทนราษฎร และคณะกรรมาธิการการป้องกันและบรรเทาผลกระทบจากภัยพิบัติและสาธารณภัย และผู้แทนราษฎรทั้ง 3 เขตในจังหวัดน่าน

ลงพื้นที่รับฟังปัญหาจากหน่วยงานราชการ เช่น รองผู้ว่าราชการจังหวัดน่าน ผู้อำนวยการโครงการชลประทานจังหวัดน่าน สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ ภาค 1 ผู้แทนจากกรมพัฒนาพลังงานทดแทน และอนุรักษ์พลังงาน เจ้าของโครงการฝายธงน้อย รวมถึงผู้นำท้องถิ่น เช่น เทศบาลเมืองน่าน อบต.ดู่ใต้ อบต.กองควาย ผู้ได้รับประโยชน์และผลกระทบจากฝายธงน้อย โดยมีผู้แทนจากกระทรวงพลังงาน ให้ข้อมูล ก่อนจะเปิดให้ทุกภาคส่วนร่วมแลกเปลี่ยน

นายนิรุติ สังข์แป้น ผู้อำนวยการกองพัฒนาพลังงานทดแทน ผู้แทนจากกรมพัฒนาพลังงานทดแทน และอนุรักษ์พลังงาน กระทรวงพลังงาน กล่าวว่า สภาพแม่น้ำน่าน เมื่อเกิดน้ำไหลหลากระดับ 1,200-1,300 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที พื้นที่ลุ่มน้ำน่านก็เกิดน้ำท่วม การก่อสร้างฝายแล้วเสร็จเมื่อปี 2548 จังหวัดน่านเกิดน้ำท่วมทุกปีอยู่แล้ว ประกอบกับสภาพอากาศที่เปลี่ยนไปทำให้เกิดน้ำมากกว่าปกติ

ปี 2570 ได้งบประมาณเตรียมขยายประตูระบายน้ำจากเดิม 5 บาน เพิ่มอีก 5 บาน หลังรับฟังความเห็นในพื้นที่ อ.เมือง อ.เวียงสา และ อ.ภูเพียง จะช่วยเพิ่มการระบายน้ำลดผลกระทบน้ำท่วมพื้นที่เขตเมือง

นายสุรพล เธียรสูตร นายกเทศมนตรีเมืองน่าน กล่าวว่า ฝายธงน้อย คนส่วนใหญ่เชื่อว่าเป็นปัญหา หน่วงน้ำทำให้เกิดน้ำท่วมเมืองน่าน การรับฟังความเห็นวันนี้ จะทำให้มองเห็นการแก้ปัญหาอย่างไร และทำให้ได้งบประมาณแก้ปัญหาได้เร็วที่สุด

ร.ต.อ.ไชยเดช โรงคำ นายกเทศมนตรีตำบลกองควาย อ.เมือง จ.น่าน กล่าวว่า ตำบลกองควาย อยู่ใต้ฝายธงน้อย ชาวบ้านมีความกังวล น้ำประปาหมู่บ้านจะมีไม่เพียงพอ และสถานีสูบน้ำ 2 แห่งปัจจุบันจะไม่สามารถสูบน้ำทำการเกษตรได้

ด้าน นายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ ประธานคณะกรรมาธิการการป้องกันและบรรเทาผลกระทบจากภัยพิบัติและสาธารณภัย กล่าวว่า สืบเนื่องจากการประชุมสภาผู้แทนราษฎร เตรียมลงพื้นที่ธงน้อยเพื่อที่แก้ปัญหา กรณีฝายธงน้อยจะต้องชัดเจนในเรื่องของแบบแปลนและผลการวิเคราะห์ต่างๆ

ตอนนี้มีข้อมูลที่ต่างกันต้องเอาให้ชัด กรรมาธิการจะไปดูเรื่องนี้กันต่อ สรุปแล้วว่าฝายธงน้อยทำให้เกิดน้ำท่วมประมาณเท่าไหร่ และงบประมาณ 454 ล้านบาท ที่จะมาลงมาแก้ปัญหาตรงนี้จะใช้แก้ปัญหาน้ำเท้อได้จริงหรือไม่

รศ.ชูโชค อายุพงศ์ หัวหน้าศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติ กล่าวว่า กรณีฝายธงน้อย เป็นมหากาพย์ประชาชน และหน่วยงานหลายพื้นที่ให้ความสงสัยว่า ทำให้น้ำท่วมเพิ่มขึ้นหรือไม่? ซึ่งลักษณะของฝายธงน้อย ปัจจุบันมีช่องระบายน้ำ 5 ช่อง หน้าตัดไม่เกิน 600 ตารางเมตร ข้อมูลของกรมชลประทาน ปริมาณน้ำแม่น้ำน่านไหลผ่าน 1.5 เมตรต่อวินาที รองรับได้ประมาณ 1,000 กว่าลูกบาตรเมตรต่อวินาทีเท่านั้น

กรณีกระทรวงพลังงานยืนยันฝายธงน้อยรองรับน้ำได้ถึง 3,000 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ถ้าดูการไหลของน้ำไม่ได้อยู่แล้ว เพราะหน้าตัดแม่น้ำค่อนข้างเล็ก และการก่อสร้างฝายสร้างไม่ถึงครึ่งแม่น้ำ

รศ.ชูโชค กล่าวอีกว่า หากจะหาทางออกเรื่องนี้ กรมพัฒนาพลังงานทดแทน และอนุรักษ์พลังงาน ไม่เกี่ยวข้องกับระบบชลประทาน การจะทำอะไรไม่ใช่พลังงานไม่ใช่ภารกิจหลัก ข้อเสนอแนะเบื้องต้นตอนนี้ทำได้เพียง ขยายฝายให้กว้างขึ้น ให้มีหน้าตัดการระบายน้ำไม่ให้เกิดน้ำเท้อกลับท่วมเมืองน่าน

ถ้าพลังงานทำต่อ ต้องเน้นการป้องกันน้ำท่วมในเขตเมืองเป็นสำคัญ และวางแผนภารกิจ มองว่าเพิ่มเครื่องปั่นไฟขนาดเล็กสองเครื่องไม่คุ้มค่า ไฟไม่ได้มาก อยากให้กรมพัฒนาพลังงานทดแทน และอนุรักษ์พลังงาน กระทรวงพลังงาน ทบทวนและหารือร่วมกัน เพื่อให้โครงการตอบโจทย์เรื่องแก้ปัญหาน้ำเท้อ

ด้านนายณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน และผู้นำฝ่ายค้ายสภาผู้แทนราษฎร กล่าวว่า หลังลงพื้นที่รับฟังปัญหา ต้องกลับมาทบทวนการจัดการน้ำบริเวณฝายธงน้อย เป็นหน้าที่ของ กระทรวงพลังงานหรือไม่ อาจต้องมาทบทวนบทบาทหน้าที่ อีกส่วนสำคัญคือการบริหารจัดการ ต้องมีแผนบริหารจัดการที่ชัดเจนทั้งลุ่มน้ำน่าน

จะต้องมีการตั้งอนุกรรมการน้ำ ให้ สทนช. เป็นเจ้าภาพรวม เชิญ สส. และท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง ส่วนราชการในจังหวัดน่าน ร่วมประชุม สิ่งสำคัญสุด 3-4 ปีนี้ จะต้องมีแผนการจัดการน้ำทั้งระบบ

ด้านนายชยันต์ เมืองสง เลขาธิการสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ และคณะทำงานจัดทำแผนการเตรียมความพร้อม รับมือภัยแล้งและอุทกภัยให้เกิดความยั่งยืนในพื้นที่จังหวัดน่าน ก่อนหน้านี้มีหนังสือด่วนที่สุด เมื่อวันที่ 21 เม.ย.2569 ขอให้อธิบดีกรมพัฒนาพลังงานทดแทน และอนุรักษ์พลังงาน กระทรวงพลังงาน พิจารณาทบทวนโครงการเพิ่มประสิทธิภาพไฟฟ้าพลังน้ำธงน้อย จ.น่าน เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด

รายละเอียดมีข้อเสนอแนะ 3 ประเด็น ดังนี้

ประเด็นแรก โครงการไฟฟ้าพลังน้ำธงน้อย ปัจจุบันมีแผนจะปรับปรุงเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำ จากเดิมมีประตูระบายน้ำ จำนวน 5 บาน ขนาด 9.5x12 เมตร และมีแผนจะก่อสร้างเพิ่มอีก จำนวน 2 บาน ขนาด 6.5 x 3.7 เมตร โดยจากข้อมูลปริมาณน้ำไหลผ่านในปี 2568

ถึงแม้จะมีการเพิ่มประตูระบายน้ำดังกล่าวแล้ว ก็ไม่สามารถรองรับปริมาณน้ำที่จะไหลผ่าน โดยไม่เกิดการยกตัวของน้ำบริเวณด้านเหนือน้ำได้ ซึ่งทำให้เกิดผลกระทบกับประชาชนเป็นวงกว้าง จึงขอให้กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.) พิจารณาทบทวนการเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำให้เพิ่มมากขึ้น ให้สามารถรองรับปริมาณน้ำที่ไหลผ่านในปี 2568 เพื่อลดผลกระทบจากการดำเนินโครงการดังกล่าวโดยด่วน

ประเด็นที่สอง ควรให้ที่ปรึกษาโครงการฯ ทำการวิเคราะห์ผลกระทบจากการก่อสร้างประตูระบายน้ำเดิม และเมื่อมีการเพิ่มประตูระบายน้ำใหม่ตามแผนที่วางไว้ เปรียบเทียบปริมาณน้ำใน ปี 2568 จะมีผลกระทบ ด้านเหนือน้ำกี่กิโลมตร ระยะยกสูง (ความสูงของน้ำ) ขึ้นเป็นเท่าใด โดยเทียบกับการไม่ระบายน้ำในบริเวณดังกล่าวโดยด่วน

ประเด็นที่สาม ควรมีการประชาพิจารณ์ การดำเนินการโครงการดังกล่าว โดยนำข้อมูลจากเหตุการณ์อุทกภัยในปี 2568 ที่ผ่านมา ประกอบการรับฟังความคิดเห็น ของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกภาคส่วนทั้งพื้นที่เหนือน้ำ และพื้นที่ท้ายน้ำ ให้ครอบคลุมทุกมิติก่อนดำเนินการต่อไป

สำหรับข้อมูลฝายธงน้อย เริ่มดำเนินการก่อสร้างวัตถุประสงค์หลัก เพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนน้ำทางการเกษตร และน้ำอุปโภคบริโภคในพื้นที่เขตอำเภอเมือง เวียงสา ก่อสร้างเมื่อปี 2544 และแล้วเสร็จปี 2548 ที่ผ่านมาช่วยบรรเทาการขาดแคลนน้ำ และมีพื้นทีเกษตรกรรมได้รับประโยชน์ 22,251 ไร่ ส่วนการบริหารจัดการน้ำปกติ ระดับไม่เกินระดับ +190.70 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง และฤดูน้ำหลากจะแขวนประตูทุกบาน เพื่อไม่ให้กระทบต่อด้านเหนือน้ำ

สำหรับการป้องกันและแก้ปัญหาน้ำท่วมจังหวัดน่าน สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ และคณะทำงานจัดทำแผนการเตรียมความพร้อมรับมือภัยแล้งและอุทกภัย ให้เกิดความยั่งยืนในพื้นที่จังหวัดน่าน จะมีการประชุมร่วมกับจังหวัดน่านอีกครั้ง ในวันที่ 20 ก.ค.69 โดยมีประเด็นการเร่งด่วน คือขุดลอกแม่น้ำน่าน โดยเฉพาะพื้นที่เขตเมืองน่าน รวมถึงกรณีฝายธงน้อย

รายงานโกวิทย์ บุญธรรม ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ