ต้นน้ำคึกคัก ปลายน้ำคุกรุ่น! ปราจีนบุรีจัดงาน "ชวนกินปลา" ท่ามกลางวิกฤตสารเคมี

11:50

วันนี้ (2 พ.ย.2569) เวลา 17.00 น. ที่บ้านเกาะยาง หมู่ 9 ต.โพธิ์งาม อ.ประจันตคาม จ.ปราจีนบุรี จะมีวงกินปลาที่ไม่ได้มีแค่เรื่องอาหารเป็นตัวตั้ง เพราะคนที่มาร่วมวงครั้งนี้มีภารกิจสำคัญกว่านั้น คือทำให้ชาวบ้านเชื่อมั่นว่า ปลาในแหล่งน้ำธรรมชาติของจังหวัดยังสามารถนำมาบริโภคได้

นายชนาธิป โคกมณี รองผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี รักษาราชการแทนผู้ว่าราชการจังหวัด พร้อมสภาเกษตรกรจังหวัดและหัวหน้าส่วนราชการ เตรียมลงพื้นที่พบปะประชาชน ชวนชาวบ้านจับปลาสดจากแหล่งน้ำในท้องถิ่น นำมาปรุงเป็นอาหารพื้นบ้าน แล้วนั่งรับประทานร่วมกัน

ต้นน้ำคึกคัก ปลายน้ำคุกรุ่น! ปราจีนบุรีจัดงาน "ชวนกินปลา" ท่ามกลางวิกฤตสารเคมี

มองเผิน ๆ อาจเป็นกิจกรรมส่งเสริมอาหารท้องถิ่นทั่วไป แต่เมื่อมองไปยังสถานการณ์ในหลายพื้นที่ของ จ.ปราจีนบุรี วงข้าวมื้อนี้กลับมีความหมายมากกว่าการชวนกินปลา เพราะเกิดขึ้นในช่วงที่ชาวบ้านบางส่วนกำลังลังเลว่า ปลาที่จับได้จากแม่น้ำและลำคลองใกล้บ้านยังปลอดภัยหรือไม่ หลังมีทั้งรายงานปลาตายในกระชัง พบปลามีแผลพุพอง และคราบสีรุ้งบนผิวน้ำ

ลำน้ำสายเดียวกัน แต่ความกังวลไม่ได้อยู่แค่จุดเดียว

พื้นที่จัดกิจกรรมอยู่ใกล้ลำน้ำประจันตคาม ซึ่งมีต้นกำเนิดจากพื้นที่ภูเขาใน อ.ประจันตคาม ก่อนจะไหลไปบรรจบกับแม่น้ำปราจีนบุรีบริเวณบ้านหัวแหลม อ.เมืองปราจีนบุรี ลำน้ำสายนี้เป็นส่วนหนึ่งของระบบลุ่มน้ำปราจีนบุรีที่เชื่อมโยงผู้คนและชุมชนหลายอำเภอเข้าด้วยกัน

ส่วนแม่น้ำปราจีนบุรีเกิดจากการรวมตัวของลำน้ำหลายสาย โดยมีลำน้ำพระปรงและลำน้ำห้วยโสมงเป็นองค์ประกอบสำคัญ ก่อนจะไหลผ่านพื้นที่ต่าง ๆ ไปเชื่อมกับแม่น้ำนครนายก และกลายเป็นแม่น้ำบางปะกงในที่สุด

นี่คือระบบแม่น้ำที่ไม่ได้มีความหมายแค่เส้นทางน้ำบนแผนที่ แต่เป็นแหล่งอาหาร แหล่งทำมาหากิน และเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตคนในจังหวัดมานาน ความหลากหลายของสัตว์น้ำ สะท้อนให้เห็นได้จากงานศึกษาระบบนิเวศแม่น้ำปราจีนบุรี ซึ่งพบปลาถึง 135 ชนิด จาก 37 วงศ์

ตัวอย่างปลาที่พบในระบบแม่น้ำมีทั้งปลาซิวแก้ว ปลาแป้นแก้ว ปลาแปบหางดอก ปลาตะเพียน ปลาติดหิน และปลาค้อมัสยะ ขณะที่ข้อมูลสถิติการประมงน้ำจืดของจังหวัดยังมีปลาที่คนคุ้นเคยอย่างปลาช่อน ปลากระสูบ ปลาสวาย ปลาเนื้ออ่อน ปลาแขยง และปลายี่สกเทศ

สำหรับคนริมแม่น้ำ ปลาไม่ได้เป็นแค่เมนูบนโต๊ะอาหาร แต่หมายถึงรายได้ของชาวประมง อาชีพของผู้เลี้ยงปลาในกระชัง และอาหารที่หาได้จากธรรมชาติ เมื่อแหล่งน้ำเกิดปัญหา ผลกระทบจึงไม่ได้จบแค่ปลาตาย แต่ลามไปถึงปากท้องและความมั่นใจของคนที่ต้องพึ่งพาแม่น้ำในชีวิตประจำวัน

ปลาตาย คราบสีรุ้ง และคำถามเรื่องสารปนเปื้อน

ช่วงที่ผ่านมา มีรายงานปลาตายในกระชังในพื้นที่ ต.บ้านทาม ต.ท่าตูม และ ต.หาดนางแก้ว อ.ศรีมหาโพธิ รวมถึง ต.บ่อทอง อ.กบินทร์บุรี ขณะที่บางพื้นที่พบปลามีแผลพุพอง สร้างความกังวลให้กับเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาและประชาชนที่ใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำ

ข้อมูลจากหน่วยงานรัฐระบุว่า การตรวจวัดน้ำในจุดที่พบปลาตายบางแห่งพบออกซิเจนละลายในน้ำต่ำกว่า 2 มก./ลิตร ซึ่งเป็นระดับที่ทำให้ปลาเกิดภาวะขาดออกซิเจนอย่างรุนแรงได้ ขณะเดียวกันมีการเก็บตัวอย่างน้ำเพื่อตรวจหาสารต่าง ๆ ทั้งปรอท ตะกั่ว แคดเมียม สารหนู และแอมโมเนีย

อีกจุดที่ทำให้คนในพื้นที่จับตาคือ ต.หัวหว้า อ.ศรีมหาโพธิ ซึ่งพบคราบสีรุ้งบนผิวน้ำ ภาพดังกล่าวยิ่งทำให้เกิดคำถามถึงแหล่งที่มาและคุณภาพน้ำ โดยเฉพาะเมื่อพื้นที่นี้อยู่ในบริเวณที่ประชาชนกังวลเรื่องการปนเปื้อนจากกิจกรรมอุตสาหกรรมและการจัดการกากของเสีย

ผลกระทบยังขยายไปถึงชุมชนที่พึ่งพาสัตว์น้ำธรรมชาติ ชาวบ้านใน ต.บางยาง อ.บ้านสร้าง พบปลาที่จับได้บางส่วนมีแผลพุพอง ขณะที่ประชาชนใน ต.โคกปีบ อ.ศรีมโหสถ มีรายงานผลตรวจพบความผิดปกติของโลหะหนักในกลุ่มตัวอย่าง ทำให้เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ปัญหาของผู้เลี้ยงปลา แต่เป็นเรื่องที่คนในชุมชนต้องคิดก่อนจะใช้น้ำหรือจับสัตว์น้ำมาทำอาหาร

กรมควบคุมโรคเคยคัดกรองสุขภาพประชาชนในพื้นที่เสี่ยง 613 คน ระหว่างวันที่ 6-16 ต.ค.2569 พบผู้มีอาการผิดปกติ 116 คน ส่วนใหญ่เป็นอาการทางผิวหนัง เช่น ผื่นแดง อาการคัน และตุ่มพุพอง ตัวเลขนี้ยิ่งทำให้ความกังวลเรื่องแหล่งน้ำมีมิติด้านสุขภาพเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย

กินปลาให้มั่นใจ ต้องทำให้คนมั่นใจในน้ำด้วย

ด้านหน่วยงานประมงระบุว่า ผลตรวจเนื้อปลาตัวอย่างที่ส่งตรวจไม่พบโลหะหนักหรือสารพิษ เป็นข้อมูลที่ช่วยคลายความกังวลได้ในส่วนของตัวอย่างที่ตรวจ แต่สำหรับคนในพื้นที่ คำถามยังมีมากกว่านั้น เพราะสิ่งที่พวกเขาต้องการคือความมั่นใจในแหล่งน้ำที่ใช้จับปลา เลี้ยงสัตว์น้ำ และดำรงชีวิต ไม่ใช่เพียงคำตอบจากปลาไม่กี่ตัวที่ถูกนำไปตรวจ

กิจกรรมชวนกินปลาที่บ้านเกาะยางจึงกลายเป็นภาพสะท้อนสถานการณ์ที่น่าสนใจ ด้านหนึ่งจังหวัดกำลังพยายามเรียกความเชื่อมั่นด้วยการลงพื้นที่จับปลาและกินอาหารร่วมกับชาวบ้าน แต่อีกด้านหนึ่ง คนในหลายชุมชนยังต้องเผชิญกับความเสียหายจากปลาตาย ความกังวลเรื่องคราบน้ำ และคำถามเกี่ยวกับสารปนเปื้อน

เพราะสำหรับคนที่อยู่กับแม่น้ำมาทั้งชีวิต ความมั่นใจไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะเห็นผู้บริหารลงมากินปลาในหนึ่งมื้อ แต่ต้องเกิดจากการตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง เปิดเผยผลตรวจให้ประชาชนเข้าใจ และจัดการปัญหาที่ต้นเหตุให้เห็นผล

สุดท้ายแล้ว สิ่งที่คนปราจีนบุรีอยากได้อาจไม่ใช่แค่วงข้าวที่มีปลาสดอยู่เต็มโต๊ะ แต่อยากกลับไปจับปลาในแม่น้ำได้เหมือนเดิม โดยไม่ต้องยืนลังเลอยู่ริมตลิ่งว่า ปลาตัวนี้กินได้หรือไม่ และน้ำที่ไหลผ่านหน้าบ้านกำลังมีอะไรปนเปื้อนอยู่หรือเปล่า