จับตาวันนี้ ศาลโลกตัดสินคดีเมียนมาล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา

ต่างประเทศ
11:49
จำนวนผู้ชม 13
Thai PBS
จับตาวันนี้ ศาลโลกตัดสินคดีเมียนมาล้างเผ่าพันธุ์โรฮิงญา

วันนี้ (19 พ.ย.2569) ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) เตรียมอ่านคำพิพากษาคดีเมียนมาถูกกล่าวหาละเมิดอนุสัญญาป้องกันการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ในเวลา 15.00 น. ตามเวลาไทย หลังแกมเบียยื่นฟ้องเมียนมาในข้อหาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญา ปี 2019 จากเหตุการณ์ปราบปรามครั้งใหญ่เมื่อปี 2017

คำตัดสินครั้งนี้อาจเป็นจุดเปลี่ยนที่ชาวโรฮิงญารอคอยความยุติธรรมมานานเกือบ 10 ปี

คดีนี้มีจุดเริ่มต้นจากเหตุการณ์ความรุนแรงในรัฐยะไข่เมื่อปี 2017 แต่สิ่งที่ทำให้โลกต้องจับตามองคือคำถามที่ว่า ปฏิบัติการทางทหารของเมียนมาในครั้งนั้นเป็นเพียงการปราบปรามกลุ่มติดอาวุธหรือมีเจตนาทำลายล้างกลุ่มชาติพันธุ์โรฮิงญาอย่างเป็นระบบกันแน่

ย้อนกลับไปในเดือน ส.ค.2017 หลังกลุ่มติดอาวุธโรฮิงญาโจมตีป้อมตำรวจและฐานความมั่นคงในรัฐยะไข่ กองทัพเมียนมาเปิดปฏิบัติการกวาดล้างครั้งใหญ่ ซึ่งนำไปสู่ข้อกล่าวหาเรื่องการสังหารหมู่ การข่มขืน การเผาทำลายหมู่บ้านชาวโรฮิงญาและการใช้ความรุนแรงอย่างเป็นระบบ

ปฏิบัติการครั้งนั้นทำให้ชาวโรฮิงญามากกว่า 740,000 คน ต้องอพยพหนีข้ามพรมแดนไปยังบังกลาเทศ ภายในเวลาเพียงไม่กี่เดือน

ก่อนที่ต่อมาในเดือน พ.ย.2019 แกมเบีย ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากองค์การความร่วมมืออิสลาม (OIC) ได้ยื่นฟ้องเมียนมาต่อศาลโลก โดยกล่าวหาว่าเมียนมาละเมิดอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ปี 1948

ขณะที่เมียนมาปฏิเสธข้อกล่าวหา โดยยืนยันว่าปฏิบัติการทางทหารเป็นการตอบโต้ภัยคุกคามจากกลุ่มติดอาวุธ

สิ่งที่สะท้อนความรุนแรงของวิกฤตครั้งนี้ได้ชัดเจนที่สุดคือจำนวนผู้คนที่ยังไม่สามารถกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้

ปัจจุบันมีชาวโรฮิงญาประมาณ 1,200,000 คน อาศัยอยู่ในบังกลาเทศ ส่วนอีกประมาณ 520,000 คนยังอยู่ในเมียนมา แต่ต้องเผชิญกับข้อจำกัดในการใช้ชีวิตและความไม่ปลอดภัย

ขณะที่ตัวเลขที่น่าตกใจ คือนับตั้งแต่ปี 2022 มีชาวโรฮิงญาเสียชีวิตหรือสูญหายในทะเลแล้วถึง 3,135 คนและเฉพาะปี 2025 เพียงปีเดียว มีผู้เสียชีวิตหรือสูญหายถึง 900 คน ซึ่งถือเป็นปีที่เลวร้ายที่สุดเท่าที่มีการบันทึกมา

สิ่งที่ทำให้วิกฤตโรฮิงญายิ่งซับซ้อน คือปัญหานี้ไม่ได้มีแค่เรื่องของผู้ลี้ภัย แต่ยังเป็นปัญหาเรื่องของตัวตนและการเป็นคนไร้สัญชาติ

ชาวโรฮิงญาเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่นับถือศาสนาอิสลามและอาศัยอยู่ในรัฐยะไข่ ทางตะวันตกของเมียนมา มาหลายชั่วอายุคน แต่รัฐบาลเมียนมาหลายยุคกลับไม่ยอมรับว่าพวกเขาเป็นหนึ่งในกลุ่มชาติพันธุ์ของประเทศ

โดยเฉพาะกฎหมายสัญชาติปี 1982 ที่ทำให้ชาวโรฮิงญาส่วนใหญ่ตกอยู่ในสถานะไร้สัญชาติและถูกจำกัดสิทธิในการเดินทาง การศึกษา การทำงาน รวมถึงการเข้าถึงบริการสาธารณสุข

สำหรับคำตัดสินของศาลโลก มีประเด็นสำคัญที่ต้องจับตาอย่างน้อย 2 เรื่อง เรื่องแรกคือศาลจะวินิจฉัยหรือไม่ว่าเมียนมามีความรับผิดชอบต่อการกระทำที่เข้าข่ายฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

โดยหัวใจสำคัญไม่ได้อยู่แค่การพิสูจน์ว่ามีการสังหารหรือใช้ความรุนแรง แต่ต้องพิสูจน์ถึงเจตนาพิเศษในการทำลายกลุ่มชาติพันธุ์หรือศาสนากลุ่มหนึ่งทั้งหมดหรือบางส่วนด้วย

เรื่องที่สอง คือผลทางกฎหมายและการเยียวยา หากศาลวินิจฉัยว่าเมียนมาละเมิดอนุสัญญาก็อาจนำไปสู่ข้อเรียกร้องให้ยุติการกระทำที่ละเมิดกฎหมาย ให้หลักประกันว่าจะไม่เกิดเหตุซ้ำและชดใช้เยียวยาแก่ผู้เสียหาย

แต่ขณะเดียวกันคำตัดสินก็ยังคงมีความท้าทาย เพราะหากเมียนมาผิดจริง แล้วจะทำอย่างไรให้เมียนมาปฏิบัติตามคำตัดสินให้ได้

เพราะฉะนั้นการผลักดันให้ปฏิบัติตามจึงขึ้นอยู่กับแรงกดดันทางการทูต กลไกของสหประชาชาติและท่าทีของประชาคมโลก รวมถึงประเทศเพื่อนบ้านและอาเซียน แต่ก็ดูจะเป็นงานหินไม่น้อย

เพราะ พล.อ.อาวุโสมิน ออง ไลง์ ประธานาธิบดีเมียนมา เพิ่งจะออกมาประกาศว่าเมียนมากำลังทบทวนความสัมพันธ์กับอาเซียน หลังจากอาเซียนจัดการประชุมสุดยอดที่กรุงมะนิลาโดยไม่เชิญผู้นำเมียนมาเข้าร่วม สืบเนื่องมาจากปัญหาสงครามกลางเมืองในเมียนมาที่ยืดเยื้อมาหลายปี ซึ่งแม้จะมีฉันทามติ 5 ข้อ แต่ก็ดูจะไม่ช่วยให้เกิดความคืบหน้าที่ดีสักเท่าไหร่

ท้ายที่สุดคำตัดสินในวันนี้อาจไม่ได้ทำให้ชาวโรฮิงญานับล้านคนได้กลับบ้านในทันที แต่อาจเป็นหมุดหมายสำคัญต่อการพิจารณาคดีฆ่าล้างเผ่าพันธุ์อื่น ๆ ในอนาคต เพื่อที่ท้ายที่สุดแล้วจะเป็นการป้องกันไม่ให้เหตุการณ์สุดโหดร้ายเช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า

อ่านข่าว :

ศาลโลกเปิดไต่สวนคดีฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญา

เซินเจิ้นเปิดฉากประชุมเอเปก ทรัมป์พบสี-ปูติน จับตาหารือ 3 มหาอำนาจโลก

"จุลพันธ์" เบรกแยก สปส.พ้นระบบราชการ ย้ำต้องฟังเสียงไตรภาคี