เข้าใจ วิกฤตแสวงหาตัวตน (Identity Crisis) ความยากลำบากของการหาคำตอบว่า 'ฉันคือใคร'

เราคือใครในโลกใบนี้ ? ดูเหมือนเป็นคำถามง่าย ๆ ที่ใช้เวลาตอบไม่นาน แต่การแสวงหา 'อัตลักษณ์' หรือ ‘ตัวตน’ ที่แท้จริงของตัวเอง อาจเป็นเส้นทางที่ไม่ใช่เรื่องง่าย และอาจใช้เวลานานตลอดช่วงชีวิตเลยทีเดียว

Self-Esteem

Identity Crisis เครื่องหมายของการเติบโต
วิกฤตแสวงหาตัวตน (Identity crisis) คือภาวะที่บุคคลเกิดความสงสัย และตั้งคำถามถึง อัตลักษณ์ (Identity) หรือ ความเป็นตัวตนของตัวเอง ไม่ว่าจะเป็น ค่านิยม ความเชื่อ บุคลิกภาพ ความสนใจ สิ่งที่ให้คุณค่า หรือบทบาททางสังคม ซึ่งทั้งหมดนี้ส่งผลต่อพฤติกรรมและวิธีที่เราปฏิบัติต่อตัวเราและผู้อื่น

วิกฤตแสวงหาตัวตน มักมาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชีวิต วัยรุ่นจึงเป็นวัยที่ต้องเผชิญกับวิกฤตนี้มากที่สุด เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีตั้งแต่ด้านร่างกาย จิตใจ และความสัมพันธ์ทางสังคม

อย่างไรก็ตาม วิกฤตแสวงหาตัวตนสามารถเกิดขึ้นในวัยผู้ใหญ่ได้เช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อต้องเผชิญกับเหตุการณ์สำคัญ เช่น การย้ายสายงาน การย้ายไปอยู่ในสภาพแวดล้อมใหม่ หรือการสูญเสียคนรัก เหตุการณ์เหล่านี้สามารถกระตุ้นให้เกิดการทบทวนถึงบทบาทและอัตลักษณ์ของตนเองใหม่

ตามที่ เอริก เอริกสัน (Erik Erikson) นักจิตวิทยาชาวเยอรมัน-อเมริกัน ผู้พัฒนาแนวคิดดังกล่าวไว้ชี้ว่า คนส่วนมากต้องเผชิญกับวิกฤตแสวงหาตัวตน บุคลิกภาพและอัตลักษณ์สามารถเปลี่ยนแปลงได้ตลอดช่วงชีวิต เพื่อปรับตัวให้เข้ากับบริบทสังคมและค่านิยมต่าง ๆ ที่เปลี่ยนแปลงไปตลอดเวลา ซึ่งหากก้าวข้ามผ่านวิกฤตนี้ไปได้จะนำไปสู่การพัฒนาที่สำคัญ

6 สัญญาณ รู้ให้ทัน Identity Crisis
การเผชิญหน้ากับวิกฤตแสวงหาตัวตน อาจสร้างความรู้สึกขัดข้องใจ วิตกกังวล หรือเกิดความรู้สึกไม่แน่นอน หลายคนอาจหมกมุ่นอยู่กับคำถามหรือความคิดบางอย่าง ที่เกี่ยวกับตัวตนและเป้าหมายชีวิต เช่น

รู้สึกหลงทางหรือไม่มีเป้าหมายในชีวิต
ตั้งคำถามถึงคุณค่าของตัวเอง เช่น ฉันคือใครกันแน่ ? สังคมมองฉันอย่างไร ?
เห็นคุณค่าในตนเองต่ำ (Low Self-Esteem)
รู้สึกไม่เชื่อมโยงกับค่านิยมเดิม
รู้สึกวิตกกังวลหรือภาวะซึมเศร้า
ตึงเครียด อารมณ์แปรปรวน

ก้าวข้ามอย่างไร ในวันที่ต้องเผชิญกับวิกฤตตัวตน
การรับมือกับวิกฤตแสวงหาตัวตน อาจฟังดูเหมือนกำลังเผชิญหน้ากับความล้มเหลวในชีวิต แต่ในความเป็นจริงแล้ววิกฤตนี้เป็นสัญญาณที่บ่งชี้ว่าลึก ๆ แล้ว เราต้องการเติมเต็มบางสิ่งบางอย่าง ที่จะนำไปสู่ตัวเราในเวอร์ชันที่ดียิ่งขึ้น

การตั้งคำถามถึงคุณค่าและความสามารถของตนเอง ผ่านกระบวนการ 'ลองผิดลองถูก' อย่างต่อเนื่อง อาจทำให้ในระหว่างทางรู้สึกว่างเปล่า สับสน ไปบ้าง ซึ่งเป็นเรื่องปกติ การเริ่มต้นที่ดีอาจเริ่มจากการรับรู้และยอมรับ แล้วบอกตัวเองว่าไม่เป็นไร ที่จะรู้สึกแบบนี้ พร้อมกับสำรวจทางเลือกต่าง ๆ ไปด้วย อาทิ กิจกรรมที่ชอบทำ อะไรคือสิ่งที่คุณให้ความสำคัญ หรืออะไรที่ทำแล้วรู้สึกเป็นตัวเองมากที่สุด

แต่เมื่อไหร่ที่รู้สึกวิตกกังวลหรือซึมเศร้ามากเกินไปในระหว่างการค้นหาตัวตน จนกระทบกับการใช้ชีวิตประจำวัน อาจขอรับคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต เพื่อป้องกันและหาแนวทางคลี่คลายปมปัญหาได้อย่างเหมาะสม

หากตอนนี้คุณต้องการพื้นที่รับฟังหรือต้องการมุมมองที่หลากหลาย เพื่อช่วยให้การค้นพบตัวตนนี้ชัดเจนยิ่งขึ้น ลองสำรวจได้จากเนื้อหาเหล่านี้

ที่มา: มูลนิธินวัตกรรมสร้างสรรค์สังคม, Verywell Mind, psychologytoday

คอลัมน์ต่อยอด l เสริมความคิด ต่อยอดความรู้ สื่อสารความเข้าใจ โดย ศูนย์สื่อสารและส่งเสริมการตลาดเพื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอส (CCM)