“โรคย้ำคิดย้ำทำ” อาจเกิดจากการอักเสบในสมอง ไม่ใช่แค่ “ความเคยชิน”

งานวิจัยล่าสุดจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีซิดนีย์ (UTS) ได้เปิดเผยข้อมูลสำคัญที่อาจเปลี่ยนความเข้าใจและการรักษา “โรคย้ำคิดย้ำทำ” (Obsessive-Compulsive Disorder: OCD) เมื่อทีมนักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่าต้นตอของพฤติกรรมเหล่านี้อาจไม่ได้เกิดจากการสูญเสียการควบคุมจนกลายเป็นนิสัยที่แก้ยากอย่างที่เคยเชื่อกัน แต่แท้จริงแล้วมีรากฐานมาจาก “ภาวะอักเสบในสมอง” ที่ส่งผลให้กระบวนการตัดสินใจทำงานผิดพลาด

ในอดีต วงการแพทย์และวิทยาศาสตร์มักเข้าใจว่าพฤติกรรมย้ำคิดย้ำทำ หรือการเสพติด เป็นผลมาจากสมองส่วนที่ควบคุมนิสัยทำงานมากเกินไปจนกลายเป็นระบบอัตโนมัติ (Autopilot)  ที่เจ้าตัวไม่สามารถควบคุมได้ คล้ายกับการที่เราแปรงฟันได้โดยไม่ต้องใช้ความคิด เพื่อสงวนพลังงานสมองไว้ใช้กับเรื่องอื่น

แต่ทฤษฎีใหม่นี้กลับชี้ให้เห็นมุมมองที่ต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง โดยระบุว่าผู้ที่มีอาการเหล่านี้ไม่ได้ทำไปเพราะความเคยชิน แต่กำลังตกอยู่ในสภาวะที่สมองมีความพยายามในการควบคุมและตั้งใจมากเกินความจำเป็น

ดร.ลอรา แบรดฟิลด์ นักประสาทวิทยาเชิงพฤติกรรมและทีมวิจัย ได้ทำการศึกษาโดยจำลองภาวะอักเสบขึ้นในสมองส่วนสไตรเอตัม (Striatum) ของหนูทดลอง ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญในการควบคุมการกระทำและการตัดสินใจ ผลลัพธ์ที่ว่าหนูที่มีภาวะสมองอักเสบจะแสดงพฤติกรรมที่เป็นระบบอัตโนมัติมากขึ้น พวกมันกลับแสดงพฤติกรรมแบบมุ่งเน้นเป้าหมาย (Goal-directed) อย่างจดจ่อ นั่นหมายความว่า การกระทำซ้ำ ๆ เหล่านั้นเกิดจากการตัดสินใจอย่างตั้งใจที่ผิดพลาด ไม่ใช่การทำไปโดยไม่รู้ตัว

ตัวการสำคัญของกลไกนี้ คือ เซลล์สนับสนุนการทำงานของสมองรูปดาวที่เรียกว่า แอสโทรไซต์ (Astrocytes) เมื่อสมองเกิดการอักเสบ เซลล์เหล่านี้จะเพิ่มจำนวนขึ้นและเข้าไปรบกวนวงจรประสาทที่ทำหน้าที่ควบคุมการเคลื่อนไหวและการตัดสินใจ ส่งผลให้ผู้ป่วยเกิดความกังวลและพยายามตอบสนองต่อสิ่งเร้าอย่างจริงจังเกินกว่าเหตุ เช่น การล้างมือซ้ำแล้วซ้ำเล่า ไม่ใช่เพราะมือขยับไปเอง แต่เป็นเพราะสมองสั่งการให้ทำเพื่อจัดการกับความกังวลเรื่องเชื้อโรคอย่างไม่จบไม่สิ้น

การค้นพบครั้งนี้นับเป็นแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์สำหรับแนวทางการรักษาใหม่ ๆ เพราะหากเราเปลี่ยนมุมมองว่าพฤติกรรมย้ำคิดย้ำทำไม่ใช่แค่นิสัยเสียที่ต้องแก้ด้วยการฝืนพฤติกรรม แต่เป็นอาการทางชีวภาพที่เกิดจากการอักเสบ การรักษาก็จะสามารถทำได้ตรงจุดมากขึ้น แพทย์อาจพิจารณาการใช้ยาที่ออกฤทธิ์ลดการอักเสบในระบบประสาท หรือยาที่พุ่งเป้าไปที่การทำงานของเซลล์แอสโทรไซต์โดยตรง นอกจากนี้ การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตเพื่อลดการอักเสบในร่างกาย เช่น การนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอและการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ก็อาจกลายเป็นส่วนสำคัญในการบรรเทาอาการและคืนคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับผู้ป่วยได้ในอนาคต

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS  

แหล่งข้อมูลอ้างอิง : sciencedaily, ปัณฑารีย์ สมบูรณ์วณิชย์ นักสื่อสารวิทยาศาสตร์ กองสื่อสารวิทยาศาสตร์ องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech