ราคาน้ำมันไทย ทำไมถึงถูกมองว่าไม่เป็นธรรม

12.70 สตางค์ คือส่วนต่างของราคาแก๊สโซฮอล์ 95 ที่เพิ่มขึ้น ในช่วงเวลาไม่ถึง 2 เดือน เรียกได้ว่าสร้างผลกระทบกันไปทุกหย่อมหญ้า แม้ว่าสารตั้งต้นจะเริ่มมาจากวิกฤตสงคราม สหรัฐฯ - อิสราเอล - อิหร่าน แต่หลายฝ่ายก็มองว่าประชาชนก็ไม่สมควรที่จะได้รับผลกระทบหนักขนาดนี้ ถ้าเรามีการบริหารจัดการที่ดี น่ากลัวเหลือเกินว่า หลังจากนี้ผลกระทบจะยิ่งทวีความรุนแรงมากขึ้นกว่าที่เคยเป็นมา

สิ่งที่เกิดขึ้นทำให้เกิดคำถามถึงโครงสร้างราคาน้ำมันที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค รู้สึกถึงความไม่สมเหตุสมผล ที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อค่าครองชีพของประชาชน เป็นเสียงสะท้อนที่สมควรถูกนำมาพิจารณาเพื่อให้ความเป็นธรรมถูกจับต้องได้มากกว่าที่เป็นอยู่ Thai PBS ขอชวนผู้อ่านทุกท่าน ไปรับฟังเสียงสะท้อน หลากมุมมองของความไม่เป็นธรรม พร้อมถอดรหัสราคาน้ำมันไปพร้อม ๆ กัน

โครงสร้างราคาน้ำมันที่ซับซ้อน

โครงสร้างราคาน้ำมัน 1 ลิตรที่เราจ่ายกันอยู่ในทุกวันนี้ประกอบด้วยต้นทุนที่ซ้อนทับกันหลายชั้น โดยจะขอทำการยกตัวอย่างจากราคาขายส่งแก๊สโซฮอล์ 95 รวม VAT ณ วันที่ 3 เมษายน 2569 ที่มีราคาอยู่ที่ 39.6205 บาท บาท/ลิตร ราคาดังกล่าวคือการรวมกันของ

ราคา ณ โรงกลั่น 29.1235 บาท + ภาษีสรรพสามิต 6.7500 บาท + ภาษีเทศบาล 0.6750 บาท + กองทุนน้ำมัน 0.4300 บาท + กองทุนอนุรักษ์ 0.0500 บาท + VAT ของราคาขายส่ง 2.5920 บาท = ราคาขายส่งแก๊สโซฮอล์ 95 รวม VAT 39.6205 บาท

หลังจากได้ราคาขายส่งแล้ว จะถูกนำมาบวกเพิ่มค่าการตลาดให้เป็นราคาขายปลีก

ราคาขายส่งแก๊สโซฮอล์ 95 รวม VAT 39.6205 บาท + ค่าการตลาด 3.3921 บาท + VAT ของค่าการตลาด 0.2374 บาท
= ราคาขายปลีกแก๊สโซฮอล์ 95 43.25 บาท

โครงสร้างราคาน้ำมันมีความซับซ้อน สร้างความกังขาให้กับประชาชน

สุดท้ายเราจะได้ราคาแก๊สโซฮอล์ 95 ณ วันที่ 3 เมษายน 2569 ที่มีราคาอยู่ที่ 43.25 บาท/ลิตร จะเห็นได้ว่ากว่าจะได้มาซึ่งราคาขายปลีก เป็นน้ำมันให้ผู้บริโภคอย่างเรา ๆ ได้ใช้งานนั้น ได้ผ่านโครงสร้างราคาที่มีความซับซ้อน จึงเป็นที่มาที่สร้างความกังขาให้กับผู้บริโภค ต่อเนื่องไปยังคำถามเรื่องความเป็นธรรม

ค่าการกลั่นที่สูงเกินไป และทำไมต้องอิงราคาน้ำมันสิงคโปร์

ค่าการกลั่นน้ำมัน คือส่วนต่างที่ได้จาก
ราคาหน้าโรงกลั่น - ราคาค่าน้ำมันดิบ

โดยราคาหน้าโรงกลั่นของไทยจะเป็นการอ้างอิงจากราคาของสิงคโปร์ ดังนั้นหากราคาน้ำมันสูงกว่าราคาน้ำมันดิบ ค่าการกลั่นก็จะสูง แต่หากราคาน้ำมันต่ำกว่าราคาน้ำมันดิบ ค่าการกลั่นก็จะต่ำลง โดยในสภาวะตลาดปกติ ค่าการกลั่นควรจะอยู่ที่ประมาณ 2 บาทกว่า ๆ หรืออย่างมากไม่เกิน 3 บาท/ลิตร แต่ในบางสถานการณ์ค่าการกลั่นกลับปรับพุ่งสูงไปถึง 6 บาทต่อลิตร ซึ่งถือว่าสูงมากเมื่อเทียบกับช่วงเวลาปกติ ยิ่งไปรวมกับโครงสร้างราคาน้ำมันที่ซับซ้อนยิ่งส่งผลกระทบต่อราคาขายปลีกโดยตรง

ค่าการกลั่นน้ำมันที่ถูกมองว่ามีราคาสูงจนเกินไป

คำถามที่ตามมาก็คือรัฐบาลไทยสามารถสั่งลดค่าการกลั่นโดยตรงเลยได้หรือไม่ คำตอบคือเราไม่มีกฎหมายรองรับในการเก็บภาษีกำไรส่วนเกิน หากรัฐบาลจะเข้าไปเก็บภาษีจากกำไรส่วนนี้ จะต้องมีการออกกฎหมายมารองรับก่อน อีกทั้งตามหลักสากล การเก็บภาษีลักษณะนี้จะต้องเก็บประเมินในรอบระยะเวลาบัญชีหรือรายปี (12 เดือน) จึงไม่สามารถสั่งเก็บหรือหักลดได้ทันทีในภาวะฉุกเฉิน สิ่งที่ทำได้คือการขอความร่วมมือจากกลุ่มผู้ประกอบการโรงกลั่นให้ช่วยลดค่าการกลั่นลงชั่วคราว

ส่วนคำถามที่ว่าทำไมต้องใช้ราคาของสิงคโปร์เป็นเกณฑ์มาตรฐาน เนื่องจากสิงคโปร์เป็นประเทศที่มีโรงกลั่นประสิทธิภาพสูงและมีต้นทุนการกลั่นที่ต่ำที่สุดในภูมิภาค อีกทั้งยังเป็นตลาดที่แข่งขันเสรีในระดับโลกโดยมีการแทรกแซงจากภาครัฐน้อยมาก การใช้ราคานี้อ้างอิงจึงเป็นตัวชี้วัดความสามารถว่าหากโรงกลั่นไทยใช้ราคานี้ได้ ก็แสดงว่ามีประสิทธิภาพใกล้เคียงกับสิงคโปร์

แต่ในอีกมุมหนึ่งก็สะท้อนให้เห็นว่า

การอ้างอิงราคาน้ำมันกับตลาดสิงคโปร์ทำให้น้ำมันที่เราผลิตเองต้องมีราคาเหมือนสินค้านำเข้า

เพราะมีการบวกต้นทุนแฝง เช่น ค่าขนส่ง ค่าประกันภัย เข้าไปด้วย ทำให้เราต้องจ่ายค่าน้ำมันในราคารูปแบบสินค้านำเข้าจากสิงคโปร์ และต้องรับกับความผันผวนของราคาน้ำมันจากตลาดโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ราคาปาล์ม ที่เอาแน่เอานอนไม่ได้ ส่งผลต่อราคาน้ำมัน

ผลปาล์มสดคือสารตั้งต้นสำคัญในการผลิตน้ำมันปาล์มดิบ นำมาผ่านกระบวนการต่าง ๆ จนกลายเป็นไบโอดีเซลบริสุทธิ์ (B100) หลังจากนั้นไบโอดีเซลบริสุทธิ์ที่ได้จะถูกนำไปผสมกับน้ำมันดีเซลที่กลั่นจากน้ำมันดิบในอัตราส่วนที่แตกต่างกันออกไป ให้กลายมาเป็นน้ำมันดีเซลประเภทต่าง ๆ ให้เราได้ใช้งาน

ราคาของผลปาล์มสดมีความผันผวนสูง

จะเห็นได้ว่าผลปาล์มสดมีความสำคัญเป็นอย่างมาก แต่ราคาของผลปาล์มสดในไทยมีความผันผวนสูง เป็นปัญหาเรื้อรังที่มีมานาน โดยราคาผลปาล์มสดของไทยจะแปรผันไปตามราคาน้ำมันปาล์มดิบเป็นหลัก อิงราคาจากมาเลเซียที่เป็นผู้ผลิตรายใหญ่ ถือเป็นผู้กำหนดทิศทางของราคาปาล์มก็ว่าได้

ความเอาแน่เอานอนไม่ได้ของราคาปาล์มส่งผลโดยตรง
ต่อราคาน้ำมัน

แม้ว่าภาครัฐจะออกนโยบายในการพยุงราคาปาล์มผ่านการปรับสัดส่วนการผสมไบโอดีเซล หรือโครงการประกันรายได้ให้เกษตรกรผู้ปลูกปาล์ม แต่สถานการณ์ก็ไม่ได้ทุเลาลงไปสักเท่าไร

การกักตุนน้ำมันเพื่อเก็งกำไร ราคาน้ำมัน

ภาพการขาดแคลนน้ำมันในช่วงหลังการเหตุการณ์ความขัดแย้งระหว่าง สหรัฐฯ - อิสราเอล - อิหร่าน ได้สร้างคำถามให้เกิดขึ้นว่า เรายังคงมีน้ำมันเพียงพออยู่หรือไม่ ทำไมอยู่ดี ๆ น้ำมันถึงไม่พอเพียง ทั้งที่นายกฯ ได้ออกมาแถลงแล้วว่าเรามีน้ำมันเหลือเพียงพอ จนมีการตั้งข้อสังเกตว่าหรือแท้จริงแล้วเรากำลังโดนกักตุนน้ำมันในปริมาณมหาศาลเพื่อเก็งกำไรจากกลุ่มคนบางกลุ่มที่มีคลังจัดเก็บน้ำมันขนาดใหญ่

ภาวะน้ำมันขาดแคลนอาจมีผลมาจากการเก็งกำไร

โดยเฉพาะเหตุการณ์น้ำมันหาย ทั้งที่ออกจากท่าเรือ 217 ล้านลิตร แต่ทำไมพอถึงสุราษฎร์ธานี กลับเหลือเพียง 160 ล้านลิตร อีก 57 ล้านลิตร หายไปไหน แม้คลังน้ำมันหลายแห่งจะออกมาทำการแถลงปฏิเสธว่าไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง แต่คำถามที่ว่า ทำไมถึงมีเรือขนส่งน้ำมันที่เดินทางถึงที่หมายช้ากว่าปกติ 1- 2 วัน ก็ยังไม่มีคำตอบ ไหนจะมีคลิปการถ่ายเทน้ำมันกลางทะเลหลุดออกมาอีก เรียกได้ว่าสร้างความกังหาให้กับประชาชนเป็นอย่างมาก

นอกจากนี้ยังมีตั้งข้อสังเกตเรื่องการฉวยโอกาสในช่วงที่รัฐบาลไทยใช้เงินกองทุนน้ำมันเข้าไปอุดหนุนเพื่อกดราคาดีเซลในประเทศให้ต่ำ (ประมาณ 30-31 บาท/ลิตร) แต่ราคาหน้าโรงกลั่นที่อ้างอิงตลาดสิงคโปร์พุ่งสูงไปถึงประมาณ 45 บาท ส่วนต่างถึง 14 บาท/ลิตร ทำให้ผู้ประกอบการเลือกที่จะนำน้ำมันไปส่งออกขายยังต่างประเทศเพื่อรับกำไรตามราคาตลาดโลกแทน

รวมไปถึงช่องโหว่ทางกฎหมายที่ให้ผู้ค้ารายใหญ่รายงานตัวเลขการซื้อขายและสต็อกคงเหลือได้เพียงเดือนละ 1 ครั้ง และให้เวลาทำรายงานอีก 15 วัน (รวม 45 วัน) ทำให้รัฐแทบไม่สามารถตรวจสอบการกักตุนแบบฉับพลันในสภาวะวิกฤตได้เลย

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงแค่ปัจจัยส่วนหนึ่งที่มีการตั้งข้อสังเกตถึงความไม่เป็นธรรมที่เกิดขึ้น ในอนาคตถ้ายังไม่ถูกทำให้โปร่งใส โครงสร้างราคาน้ำมันยังคงมีความซับซ้อน สถานการณ์ระหว่าง สหรัฐฯ - อิสราเอล - อิหร่าน ยังคงไม่สงบ ในกรณีที่เลวร้ายที่สุดเราอาจเห็นราคาน้ำมันพุ่งทะยานขึ้นไปอย่างรวดเร็ว ดึงให้ราคาสินค้าอุปโภคบริโภคและอาหารแพงขึ้นตามไปด้วย โดยสิ่งที่ตามมาก็คือ เมื่อราคาสินค้า อาหาร และค่าขนส่งปรับขึ้นไปแล้ว มักจะไม่ค่อยปรับลดลงมา แม้ว่าในอนาคตสถานการณ์คลี่คลาย ราคาน้ำมันปรับลดลง แต่ค่าครองชีพของเรานั้นยังคงเท่าเดิม

อ้างอิง