ปัญหาหมอกควันพิษในประเทศไทยเกิดมานานแล้ว แต่เริ่มส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนอย่างรุนแรงประมาณสิบปีที่ผ่านมา

ในจังหวัดทางภาคเหนือ ปัญหาหมอกควันพิษส่วนใหญ่มาจากการเผาซากพืชไร่ในพื้นที่ทางการเกษตร โดยเฉพาะพื้นที่ปลูกข้าวโพดได้เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และรวมไปถึงประเทศเพื่อนบ้าน ลาว พม่า จีน ที่ปลูกข้าวโพดกันมหาศาล หลายพื้นที่ที่เคยเป็นป่า ก็ถูกบุกรุกเพื่อเปลี่ยนเป็นพื้นที่ปลูกข้าวโพด

เมื่อเก็บเกี่ยวผลผลิตแล้ว การเผาซากไร่คือวิธีง่ายสุดในการถางไร่ เพื่อรอการปลูกรอบต่อไป จนเกิดหมอกควันพิษลอยกระจายเต็มพื้นที่ทางภาคเหนือ

ไร่ข้าวโพดที่มักถูกเผาเมื่อพ้นฤดูเก็บเกี่ยว

ทำไมความต้องการข้าวโพดจึงเกิดขึ้นอย่างมากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา คำตอบคือ ความต้องการบริโภคเนื้อของคนทั่วโลกเพิ่มมากขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในประเทศจีน

สมัยก่อน เศรษฐกิจของประเทศจีนยังไม่ดี คนยากจนเยอะ คนจีนบริโภคเนื้อหมู เนื้อวัว เนื้อไก่ กันโดยเฉลี่ยปีละไม่กี่ครั้ง เนื้อสัตว์เป็นอาหารของคนมีอันจะกิน เรียกกันว่า เนื้อเงินล้าน แต่เมื่อเศรษฐกิจดีขึ้น ปัจจุบันคนจีนบริโภคเนื้อกันเป็นประจำแทบทุกวัน

ในอดีต คนอเมริกันเคยครองแชมป์ประเทศที่กินเนื้อมากที่สุดในโลก คือคนละ 120 กิโลกรัมต่อปี แต่ปัจจุบัน คนจีนกลายเป็นผู้บริโภคเนื้อสัตว์อันดับหนึ่งของโลก (หากนับรวมประชากรทั้งประเทศ)

เมื่อสามสิบปีก่อนประชากรจีนมีประมาณ 1,000 ล้านคน กินเนื้อสัตว์เฉลี่ยคนละ 13.5 กิโลกรัมต่อปี ตอนนี้ประชากรเพิ่มเป็น 1,400 ล้านคน เฉลี่ยกินเนื้อสัตว์คนละ 63 กิโลกรัมต่อปี คิดเป็นปริมาณเนื้อรวมกันร่วม 100 ล้านตันต่อปี หรือเกือบ 30 เปอร์เซ็นต์ของเนื้อสัตว์ที่ประชากรทั้งโลกกิน

ปัจจุบันการบริโภคเนื้อของคนทั่วโลกเป็นขาขึ้น ในรอบห้าสิบปีที่ผ่านมา ทั่วโลกกินเนื้อสัตว์เพิ่มขึ้นจาก 70 ล้านตันเป็น 300 ล้านตันต่อปี จากจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้นจาก 3 พันล้าน เป็น 7 พันล้านคน และเมื่อรายได้ดีขึ้น การบริโภคเนื้อก็ตามมา ดังตัวอย่างประเทศจีน เมื่อความต้องการบริโภคเนื้อของคนจีนมีมากขึ้น ก็กระทบกับภูมิภาคทั่วโลก

ความต้องการข้าวโพด ถั่วเหลือง เพื่อทำอาหารสัตว์จึงเพิ่มขึ้นมหาศาล ในรอบหลายปีที่ผ่านมาจึงมีการขยายพื้นที่ บุกรุกป่า เผาป่า เพื่อเพาะปลูกข้าวโพดแถบประเทศเพื่อนบ้าน และรวมไปถึงป่าอะเมซอน ที่มีการบุกรุกเผาป่าเพิ่มขึ้น เพื่อเปลี่ยนเป็นพื้นที่ปลูกข้าวโพดหลายสิบล้านไร่

ที่รัฐฉานของประเทศเมียนมาร์ มีการบุกรุกเผาป่ามหาศาลเพื่อเปลี่ยนเป็นแหล่งปลูกข้าวโพด และมีบริษัทเกษตรกรรมรายใหญ่รับซื้อเพื่อแปรรูปข้าวโพดเป็นอาหารสัตว์ ดัชนีคุณภาพอากาศที่รัฐฉานเคยขึ้นไปถึง 700 - 2000 สูงสุดเป็นประวัติการณ์

คนไทยก็กินเนื้อมากขึ้นกว่าสมัยก่อนเยอะ สังเกตดูพฤติกรรมการกินอาหารของคนสมัยนี้ก็คงทราบดี ไส้กรอก เนื้อ น้ำตก หมูกระทะ แฮมเบอร์เกอร์ ไก่ย่าง ชาบู อาหารปิ้งย่างนานาชนิด ฯลฯ ล้วนเป็นอาหารหลักของคนทุกภาคเกือบทุกมื้อ

ยิ่งคนกินเนื้อมากเท่าไร การทำลายป่าเพื่อเปลี่ยนเป็นไร่ข้าวโพดและถั่วเหลืองก็ลุกลามไปเรื่อย ๆ

เนื้อวัว 1 กก. ใช้อาหารสัตว์คือ ข้าวโพด 11 กก.
เนื้อหมู 1 กก. ใช้ ข้าวโพด 7 กก.
เนื้อไก่ 1 กก. ใช้ ข้าวโพด 4 กก.

พื้นที่ปลูกข้าวโพดในประเทศก็เพิ่มขึ้น ประมาณ 7 ล้านไร่ จากนโยบายของรัฐบาลหลายสมัยที่ต้องการเพิ่มพื้นที่ปลูกข้าวโพดนับล้านไร่

“ปัญหาฝุ่นพิษเกิดขึ้นมาเมื่อ 10 ปีมานี้เอง การเก็บเห็ดถอบไม่เคยทำให้เกิดปัญหาฝุ่นพิษเลย ในรัฐบาล คสช. มีนโยบายยุทธศาสตร์พืชเศรษฐกิจ 4 ชนิด โดยมีข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นหนึ่งในนั้น เกษตรกรที่เปลี่ยนจากการทำเกษตรแบบเดิมมาปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์แปลงใหญ่ จะได้เงินกินเปล่า 2,000 บาทพร้อมปุ๋ยและเมล็ดพันธุ์ นั่นคือเหตุผลว่าทำไมปัญหาฝุ่นพิษจากการเกษตรเชิงอุตสาหกรรมจึงกลายเป็นปัญหาใหญ่” วิฑูรย์ เลี่ยนจำรูญ เลขาธิการมูลนิธิ BIOTHAI กล่าว

จากปัญหาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในประเทศขาดแคลน จนบางปีต้องนำเข้าข้าวโพดจากต่างประเทศเพื่อมาผลิตอาหารสัตว์

การเผาซากไร่ข้าวโพดทั้งในประเทศและประเทศเพื่อนบ้าน ก็คือปัจจัยสำคัญของปัญหาหมอกควันพิษในทางภาคเหนือ อันล้วนมาจากความต้องการบริโภคเนื้อสัตว์ที่เพิ่มขึ้นทุกปีของมนุษย์

สมัยก่อนมีคำพูดว่า “เด็ดดอกไม้ดอกเดียวกระทบถึงดวงดาว” เพื่ออธิบายปรากฎการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นว่ามีความสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน ตอนนี้อาจจะมีคำพูดว่า “กินหมูย่าง กินชาบูหม้อหนึ่ง กระทบถึงปัญหาหมอกควันพิษ”

ปฏิเสธไม่ได้ว่า เราทุกคนล้วนมีส่วนในการทำให้เกิดปัญหาหมอกควันพิษ…

อ่านบทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

สรุปประเด็นให้โดย Generative AI

ทำไมเรากินหมูย่างจึงสะเทือนถึงหมอกควันพิษ