พาไปดู 4 ทางเลือก ผลการวิจัยได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Scientific Reports เพื่อช่วยเมืองเวนิส (Venice) ประเทศอิตาลี ที่กำลังจะจมลงใต้น้ำเนื่องจากระดับน้ำทะเลสูงขึ้น โดยสัญญาณต่าง ๆ ชี้ให้เห็นว่าเราอาจสูญเสียแหล่งมรดกโลกของยูเนสโกแห่งนี้ภายในอีกหลายปีข้างหน้า ซึ่ง “กรุงเทพมหานคร” เมืองหลวงของไทย อาจนำมาใช้เป็นกรณีศึกษา ยึดอายุ “บางกอก” ไม่ให้ถูกน้ำท่วม เนื่องจากระดับน้ำทะเลที่สูงเรื่อย ๆ เช่นเดียวกัน

ทีมนักวิทยาศาสตร์จากยุโรปและสหราชอาณาจักร ได้ตรวจสอบทางเลือก 4 ทางในการปกป้อง “เมืองลอยน้ำ” ก่อนที่จะจมลงสู่ใต้คลื่นไปตลอดกาล แต่ทางเลือกที่ดีที่สุดสำหรับอนาคตของเวนิสอาจเป็นเรื่องยากที่จะโน้มน้าวใจผู้คนได้

แผนภาพแสดงกลยุทธ์สี่แบบที่แตกต่างกันซึ่งอาจช่วยปกป้องเวนิสได้ ภาพจาก Lionello et al., Sci. Rep. , 2026

Piero Lionello หนึ่งในทีมวิจัยจาก the University of Salento Italy กล่าวว่า ทีมวิจัยได้สำรวจว่าทางเลือกทั้งสี่ ได้แก่ 1. กำแพงกั้นที่เคลื่อนย้ายได้ 2. เขื่อนวงแหวน 3. การปิดทะเลสาบเวนิส และ 4. การย้ายเมือง จะได้ผลดีเพียงใดภายใต้ระดับน้ำทะเลที่คาดการณ์ไว้ โดยอิงจากสถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกในอนาคตที่แตกต่างกัน

การเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเล อันเป็นผลมาจากปฏิสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างการปล่อยก๊าซเรือนกระจก จากเชื้อเพลิงฟอสซิลจากกิจกรรมของมนุษย์ ซึ่งเพิ่มปริมาณก๊าซเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศของโลก และดักจับรังสีจากดวงอาทิตย์ให้กลายเป็นความร้อน

โดยความร้อนที่สะสมนี้ หรือ “ภาวะโลกร้อน” จะถูกดูดซับโดยมหาสมุทรพื้นดิน น้ำแข็ง และชั้นบรรยากาศ ผลกระทบรวมกันของการละลายของน้ำแข็ง และการขยายตัวทางความร้อนของมหาสมุทร ควบคู่ไปกับความถี่และความรุนแรงของพายุที่เพิ่มขึ้น หมายความว่ามหาสมุทรและทะเลของโลกส่วนใหญ่ กำลังท่วมพื้นที่บนบกที่ไม่ได้ถูกน้ำท่วมมานานหลายร้อยหรือหลายพันปี และนอกจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นจากภาวะโลกร้อน พื้นที่ที่เมืองเวนิสตั้งอยู่ ก็กำลังทรุดตัวลงด้วย

ปัจจุบัน สิ่งที่ช่วยป้องกันคลื่นพายุจากทะเลเอเดรียติก (Adriatic Sea) ได้ มีเพียงเกาะแนวกั้นแคบ ๆ ที่ทอดยาวไปตามขอบทะเลสาบ และแนวกั้นเคลื่อนที่ได้ 3 แห่ง ซึ่งถูกติดตั้งในปี 2022 โดยสามารถปิดกั้นทางเข้าออกต่าง ๆ ได้

Piero Lionello และทีมวิจัย พบว่า ต้องใช้มากกว่าเกาะแนวกั้นแคบ ๆ เพื่อปกป้องเมืองที่มีคลองมากมายแห่งนี้จมลงสู่ก้นทะเล โดยอิงจากการประเมินจากโครงการทางวิศวกรรมก่อนหน้านี้ และการคาดการณ์ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นในท้องถิ่นพวกเขาได้วางแผน 4 ทางเลือก สำหรับเมืองที่กำลังจม ดังนี้คือ

เมืองเวนิสน้ำท่วม

1. ทะเลสาบเปิด

ตัวเลือกแรกในเอกสารงานวิจัยคือการดำเนินกลยุทธ์ "ทะเลสาบเปิด" ต่อไป ซึ่งเกี่ยวข้องกับการปิดทางเข้าทะเลสาบโดยใช้สิ่งกีดขวางที่เคลื่อนย้ายได้เมื่อใดก็ตาม ที่ความเสี่ยงจากน้ำท่วมถึงระดับหนึ่ง โดยปัจจุบันโครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่ ซึ่งเกี่ยวข้องกับแนวทางนี้มีค่าใช้จ่ายไปแล้ว 6 พันล้านยูโร (หรือประมาณ 7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ)

โดยถึงแม้กลยุทธ์นี้จะดีกว่าการไม่ทำอะไรเลย แต่จากการจำลองตามรายงานการประเมินครั้งที่ 6 ของ IPCC (คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หรือ Intergovernmental Panel on Climate Change) ชี้ให้เห็นว่ามาตรการเสริมเหล่านี้จะไร้ผล เมื่อระดับน้ำทะเลสูงขึ้น 1.25 เมตร (4.1 ฟุต) ซึ่งเป็นเกณฑ์ที่คาดว่าจะสูงเกินกว่านี้ภายในปี 2300 แม้ในสถานการณ์ที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำก็ตาม นอกจากนี้ ในกรณีที่ต้องปิดระบบน้ำเป็นเวลานานหลายวัน อาจจำเป็นต้องใช้ระบบบำบัดน้ำเสียและระบบสูบน้ำขนาดใหญ่เพื่อรักษคุณภาพน้ำไว้ด้วย

2. เขื่อนวงแหวน

ตัวเลือกนี้โดยพื้นฐานแล้วจะล้อมรอบลักษณะสำคัญของเวนิส ได้แก่ เกาะหลัก และเกาะใกล้เคียง ด้วยกำแพงทรงกลมสูงประมาณ 3 เมตร ซึ่งจะแยกแต่ละเกาะออกจากน้ำในทะเลสาบ ที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

แม้ว่าสิ่งนี้จะสามารถให้การป้องกัน ที่เพียงพอต่อการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเลได้ถึง 6 เมตร แต่ทีมวิจัยตั้งข้อสังเกตว่า อาจส่งผลเสียต่อความเชื่อมโยงของเมือง กับระบบนิเวศของทะเลสาบและบรรยากาศโดยรวม ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อมรดกทางวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว ทั้งนี้ ทีมวิจัยประเมินว่าตัวเลือกนี้อาจมีค่าใช้จ่ายประมาณ 500 - 4,500 ล้านยูโร

ภาพถ่ายทะเลสาบเวนิสที่ถ่ายโดยลูกเรือภารกิจ Expedition 39 บนสถานีอวกาศนานาชาติ (ISS) ในปี 2014 จะเห็นเกาะกำบังและอ่าวเล็ก ๆ บริเวณขอบล่างของทะเลสาบ ภาพจาก NASA Earth Observatory

3. ทะเลสาบปิด

อีกทางเลือกหนึ่งคือการปิดล้อมทะเลสาบทั้งหมด โดยการยกระดับเกาะกำบังและสร้างเขื่อนถาวรปิดกั้นทางเข้าทะเลสาบด้วยความสูงประมาณ 5 เมตร ซึ่งตัวเลือกนี้มีข้อดีหลายประการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือสามารถปกป้องเมืองจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นได้ถึง 10 เมตร

สำหรับกลยุทธ์นี้ จะช่วยอนุรักษ์อนุสรณ์สถาน บ้านเรือน และการท่องเที่ยวของเมืองไว้ได้ แต่ก็ต้องแลกมาด้วยการทำลายระบบนิเวศทะเลสาบธรรมชาติ ที่เคยเป็นส่วนสำคัญในการกำหนดรูปร่างของเมืองในอดีต ซึ่งการเปลี่ยนแปลงนี้ ก็หมายความว่าเวนิสจะหมดบทบาทในฐานะท่าเรือที่ใช้งานได้ และนี่ก็เป็นหนึ่งในตัวเลือกที่แพงที่สุด โดยผู้เขียนประเมินว่าอาจมีค่าใช้จ่ายอย่างน้อย 30,000 ล้านยูโร

นอกจากนี้ยังมีประเด็นเรื่องการป้องกันไม่ให้น้ำขัง เช่น ระบบปั๊มน้ำแบบถาวรจึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อป้องกันไม่ให้สถานการณ์เลวร้ายลงไปกว่านี้

4. ย้ายเมืองเวนิส

ทางเลือกสุดท้ายคือการย้ายผู้อยู่อาศัย อนุสาวรีย์ รวมถึงอาคารสำคัญ ๆ ของเวนิสออกไป และยุติบทบาทในเมืองลอยน้ำแห่งนี้ โดยหากทางเลือกนี้ จะเป็นภารกิจที่ใหญ่โตมหาศาลและน่าเศร้าใจอย่างยิ่ง มาพร้อมกับค่าใช้จ่ายที่สูงลิบลิ่วถึง 100,000 ล้านยูโร ซึ่งรวมถึงค่าใช้จ่ายในการย้ายอนุสาวรีย์ที่แพงมาก รวมถึงค่าชดเชยสำหรับผู้อยู่อาศัยที่ถูกบังคับให้ละทิ้งบ้านเรือนบนเกาะด้วย

อนาคตที่ไม่แน่นอนของเมืองเวนิส

การชั่งน้ำหนักความเสี่ยงต่อมรดกทางวัฒนธรรมและระบบนิเวศของทะเลสาบเวนิส เทียบกับต้นทุนในการปกป้องสิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ด้วยการประมาณการเหล่านี้ ผู้กำหนดนโยบายและผู้อยู่อาศัยจะมีภาพที่ชัดเจนขึ้นเกี่ยวกับทางเลือกต่าง ๆ ในอนาคต ขณะนี้ การสร้างเขื่อนหรือคันกั้นน้ำดูเหมือนจะเป็นทางเลือกที่ดีที่สุด แต่ทีมวิจัยก็เตือนว่า ผู้กำหนดนโยบายและชุมชนควรเริ่มวางแผนตั้งแต่ตอนนี้ เพราะโครงการวิศวกรรมขนาดใหญ่เช่นนี้ อาจใช้เวลานานถึง 50 ปีจึงจะเริ่มดำเนินการได้

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS

ที่มาข้อมูล : sciencealert

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech

สรุปประเด็นให้โดย Generative AI

4 ทางเลือกช่วย “เวนิส” ไม่จมทะเล อีกหนึ่ง Case Study กรุงเทพฯ