ขณะนี้เกิดการระบาดของเชื้อไวรัสอีโบลาสายพันธุ์ใหม่ (Ebola) ในทวีปแอฟริกา โดยเฉพาะในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก มีรายงานเมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมาว่า มีผู้เสียชีวิตแล้วเกิน 80 คน และผู้ป่วยต้องสงสัยอีก 336 คน ด้วยเหตุนี้ หลายคนอาจมีข้อกังวลว่าอีโบลาจะมาถึงไทยไหม เราพามาหาคำตอบ

ในเรื่องนี้ ศ. นพ.ยง ภู่วรวรรณ ราชบัณฑิต สำนักวิทยาศาสตร์ ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ให้ความรู้ในเฟซบุ๊ก “Yong Poovorawan” เมื่อ 19 พฤษภาคม 2569 ไว้ว่า เป็นไปไม่ได้ยากที่อีโบลาจะระบาดมาถึงไทย เนื่องจากโรคที่มีความรุนแรงมีอัตราการสูงถึงร้อยละ 50 ผู้ที่ติดเชื้อ จะป่วยและมีอาการรุนแรง โอกาสที่จะขึ้นเครื่องบิน หรือเดินทางไกลข้ามทวีป เป็นไปได้ยากมาก

ภาพถ่ายอิเล็กตรอนไมโครสโคปแบบสแกนสี แสดงอนุภาคไวรัสอีโบลา (สีเขียว) ที่แตกหน่อออกมาจากเซลล์ที่ติดเชื้อ ภาพจาก BernbaumJG/CC BY 4.0

โรคที่จะระบาดใหญ่ทั่วโลกอย่างโควิด จะต้องเป็นโรคที่มีความรุนแรงน้อยกว่ามาก เช่น ไข้หวัดใหญ่ วันนี้ป่วยอยู่กรุงเทพฯ พรุ่งนี้ไปอยู่เชียงใหม่ ไปแพร่เชื้อให้เชียงใหม่ เดินทางไกลได้ จึงจะระบาด ได้รวดเร็ว โควิดก็เช่นเดียวกัน

เมื่อมาดูอีโบลา เป็นโรคติดเชื้อไวรัสรุนแรงในกลุ่ม viral hemorrhagic fever เกิดจากไวรัสใน genus Ebolavirus วงศ์ Filoviridae มีอัตราการเสียชีวิตสูงตั้งแต่ 25–90% ขึ้นกับสายพันธุ์และระบบสาธารณสุข โรคนี้อยู่ในสัตว์ป่าในแอฟริกา มานานหลายร้อยปี

ตั้งชื่ออีโบลา เพราะในการตรวจพบและแยกเชื้อได้ ครั้งแรกที่ริมแม่น้ำอีโบลา สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (1976) หลังจากนั้นก็มีการระบาดเป็นครั้งคราวมาโดยตลอด โดยเฉพาะในชนบท

เชื้อไวรัสอีโบลา

อีโบลามีหลายสายพันธุ์ สายพันธุ์ ซาอี (Zaire ebolavirus) รุนแรงที่สุด สายพันธุ์ที่มีความรุนแรงรองลงมาคือสายพันธุ์ซูดาน (Sudan ebolavirus) การระบาดครั้งใหญ่ที่สุดเกิดขึ้นในปี 2013–2016 เกิดขึ้นที่ แอฟริกาตะวันตกประเทศ Guinea แล้วแพร่ไป Liberia Sierra Leone มีผู้ป่วยถึง ร่วม 30,000 คน เสียชีวิต 11,000 คน เป็นสายพันธุ์ซาอี จึงเป็นเหตุให้มีการพัฒนาวัคซีน สายพันธุ์นี้ และนำมาใช้ในการป้องกันทำให้โรคสงบลง

การระบาดครั้งนี้เกิดขึ้นในประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (DRC) และอูกานดา ดังที่เป็นข่าว อยู่ทุกวันนี้ มีผู้ป่วยมากกว่า 250 คนและเสียชีวิตไปแล้วมากกว่า 80 คน เป็นสายพันธุ์ที่มีความรุนแรงปานกลาง สายพันธุ์ที่ระบาดคือ สายพันธุ์ บุน-ดิ-บู-โย (Bundibugyo ebolavirus) ขณะนี้ยังไม่มีวัคซีนต่อสายพันธุ์นี้

การติดต่อที่สำคัญคือการสัมผัสโดยตรงกับผู้ป่วยหรือสัตว์รังโรค โดยเฉพาะชาวพื้นเมืองแอฟริกา กับประเพณีการทำความสะอาดศพ ก่อนทำพิธี ทำให้สัมผัสได้โดยตรง

โรคอีโบล่าระบาดแต่ละครั้งมักจะเกิด ระบาดในชนบท เชื่อมโยงกับสัตว์ป่า การติดเชื้อในโรงพยาบาลสูง และทำให้บุคลากรทางการแพทย์เสียชีวิตจำนวนมาก เพราะความรุนแรงของโรคและเป็นการติดต่อระหว่างคนสู่คน

เชื้อไวรัสอีโบลา

อาการของโรคอีโบล่า ผู้ป่วยจะมีไข้สูงเฉียบพลัน เพลีย ปวดศีรษะ กล้ามเนื้อ และเจ็บคอ ต่อมาจะมีอาการอาเจียน ท้องเสีย ผื่นขึ้นตามตัว มีเลือดออกง่ายทั้งภายในและภายนอกร่างกาย อาการรุนแรงและเสียชีวิตได้ในระยะเวลาอันสั้น

ความรุนแรงของโรค เป็นข้อจำกัดที่ทำให้โรคไม่ระบาดออกไปในวงกว้าง ข้ามประเทศหรือทวีปได้ง่าย ที่จะทำให้เกิดการระบาดใหญ่ทั่วโลก

องค์การอนามัยโลกให้ความสำคัญในการป้องกันโรค โดยเฉพาะการสัมผัสกับผู้ป่วย หรือการสัมผัสกับแหล่งรังโรค และมีการพัฒนาวัคซีนที่จำเพาะกับสายพันธุ์ ขณะนี้มีวัคซีนที่จำเพาะกับสายพันธุ์สายซาอี

ประเทศไทยเป็นประเทศที่ยังอยู่ห่างไกลกับแหล่งระบาดของโรค และความรุนแรงของโรคจะเป็นข้อจำกัดอีกอย่างหนึ่งในการแพร่กระจายของโรค ดังนั้นจึงยังไม่น่าเป็นที่วิตกจนเกินเหตุ แต่จำเป็นที่จะต้องให้ความรู้และความเข้าใจของโรค Ebola ที่ถูกต้อง

อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS

ที่มาข้อมูล : ศ. นพ.ยง ภู่วรวรรณ

“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech

สรุปประเด็นให้โดย Generative AI

มาถึง “ไทย” ได้ยาก! แม้อีโบลาระบาดร้ายแรงในคองโก