เมื่อหลายร้อยล้านปีก่อน สัตว์ต่าง ๆ คลานจากมหาสมุทรเป็นครั้งแรกแล้วขึ้นมาบนบก พาไปรู้จัก “โคฮาราเลพิส จาร์วิกิ” (Koharalepis jarviki) ซึ่งเป็นปลาที่สูญพันธุ์ไปแล้วเมื่อ 380 ล้านปีก่อน ในยุคดีโวเนียน (Devonian ยุคทางธรณีวิทยาที่อยู่ในช่วงประมาณ 419.2 ล้านปีก่อน ถึง 358.9 ล้านปีก่อน) ซึ่งเป็นยุคที่ได้รับฉายาว่า “Age of Fishes” โดยเป็นช่วงเวลาเดียวกับการที่สัตว์มีกระดูกสันหลังเริ่มอพยพขึ้นฝั่ง ในฐานะปลาล่าเหยื่อที่มีครีบจากยุคนั้น นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่ามันเป็นหนึ่งในปลากลุ่มแรก ๆ ที่เริ่มเปลี่ยนผ่านจากสัตว์ทะเลมาสู่สัตว์บก
งานวิจัยโดย มหาวิทยาลัยฟลินเดอร์ส (Flinders University) ประเทศออสเตรเลีย ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Frontiers in Ecology and Evolution เผยผลการศึกษาว่า ซากดึกดำบรรพ์ของมันถูกค้นพบเมื่อหลายสิบปีก่อนในสถานที่ที่อาจดูเหมือนไม่คาดคิดมาก่อน นั่นคือเทือกเขาลาชลีย์ (Lashly Mountains) ในทวีปแอนตาร์กติกา เมื่อ K. Jarviki ว่ายน้ำอยู่ในมหาสมุทร และอาจคลานอยู่ตามชายฝั่ง ทั้งนี้ บริเวณนี้ของโลกไม่ได้เป็นภูมิภาคห่างไกลที่มีแต่ภูเขาหิมะและแผ่นน้ำแข็ง แต่เป็นส่วนหนึ่งของมหาทวีปกอนด์วานา (มหาทวีปเก่าซีกโลกใต้ เมื่อ 465 ล้านปีก่อน)
ภาพประกอบของ Koharalepis jarviki ซึ่งเป็นปลากินเนื้อโบราณ ในยุคดีโวเนียน (Devonian) ภาพจาก Thomas Turner, Flinders University
นักวิทยาศาสตร์ค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของสายพันธุ์นี้เพียงชิ้นเดียว แต่ซากนั้นอยู่ในสภาพที่น่าทึ่ง โดยกะโหลกศีรษะยังคงสมบูรณ์เกือบทั้งหมด และยังมีอีกมากที่สามารถเรียนรู้ได้ ในการศึกษาใหม่ของนักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยฟลินเดอร์ส ได้กลับไปตรวจสอบซากดึกดำบรรพ์ชิ้นนั้นอีกครั้ง โดยให้ความสนใจเป็นพิเศษกับกระดูกภายในกะโหลกศีรษะ
Corinne Mensforth ผู้เขียนงานวิจัยหลัก ซึ่งเป็นนักศึกษาปริญญาเอกจากห้องปฏิบัติการบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยฟลินเดอร์ส กล่าวในแถลงการณ์ว่า ทีมวิจัยเลือกที่จะมุ่งเน้นศึกษาไปที่ K. jarviki เนื่องจากเป็นฟอสซิลเพียงชิ้นเดียวในวงศ์ทั้งหมดที่ยังคงรักษากระดูกภายในของกะโหลกศีรษะไว้ ซึ่งทำให้ทีมวิจัยได้รับข้อมูลเชิงลึกที่มีค่าเกี่ยวกับโครงสร้างสมองและกายวิภาคของระบบประสาท
มีการนำภาพสแกนของฟอสซิลมาประกอบกันเป็นภาพกะโหลกของปลา ภาพจาก C Mensforth / Flinders University ดัดแปลงโดย IFLScience
ทีมวิจัยใช้ลำแสงนิวตรอนฉายไปที่กะโหลกศีรษะ เพื่อสร้างภาพกายวิภาคในรายละเอียดที่น่าทึ่ง ซึ่งค้นพบเบาะแสใหม่เกี่ยวกับวิธีการที่ปลาขึ้นมาอยู่บนบกได้ โดยพบหลักฐานว่าสมองของ Koharalepis มีลักษณะคล้ายกับสมองของปลาที่อยู่ระหว่างช่วงเปลี่ยนผ่านของสัตว์มีกระดูกสันหลังจากน้ำสู่บก นอกจากนี้ ยังพบการปรับตัวเพื่อการดำรงชีวิตใกล้ผิวน้ำ รวมถึงช่องเปิดที่ด้านบนของกะโหลกศีรษะเพื่อรับอากาศเพิ่มเติม และอวัยวะภายในสมองที่ตรวจจับแสงและจังหวะชีวิตประจำวัน
K. jarviki ซึ่งโตเต็มที่ประมาณ 1 เมตร (ประมาณ 3.3 ฟุต) เป็นสัตว์นักล่าที่ซุ่มโจมตีเหยื่อ โดยล่าสัตว์ขนาดเล็กอื่น ๆ ในสภาพแวดล้อมเดียวกัน และด้วยดวงตาที่ค่อนข้างเล็ก มันจึงต้องพึ่งพาประสาทสัมผัสอื่น ๆ อย่างมากในการจับเหยื่อ
ฟอสซิลนี้ ไม่ใช่หลักฐานเดียวที่เรามีเกี่ยวกับการรุกรานของสัตว์มีกระดูกสันหลังขึ้นสู่บก สิ่งมีชีวิตที่เป็นตัวเชื่อมโยงที่ใกล้เคียงที่สุดกับผู้บุกเบิกแผ่นดินโบราณเหล่านี้คือ “ปลาปอด” ซึ่งก็คือปลาน้ำจืดที่มีระบบหายใจที่เป็นเอกลักษณ์ ทำให้มันสามารถหายใจเอาอากาศได้ การถอดรหัสจีโนมของสิ่งมีชีวิตประหลาดในน้ำเหล่านี้ ทำให้นักวิทยาศาสตร์สามารถเข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงไปสู่การอยู่บนบกได้มากขึ้น
ทั้งนี้ เหตุการณ์แบบนี้อาจไม่ได้เกิดขึ้นเพียงครั้งเดียว งานวิจัยบางชิ้นระบุว่า การเปลี่ยนแปลงจากสัตว์น้ำสู่สัตว์บกอาจเกิดขึ้นหลายสิบครั้งในหลายสายพันธุ์ ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงที่น่าสนใจที่ชี้ให้เห็นว่า เรื่องราวอาจซับซ้อนกว่าที่คิดนักวิทยาศาสตร์เคยคิดไว้เป็นอย่างมาก
📌อ่าน : 10 เรื่องน่ารู้ เกี่ยวกับ “ทีเร็กซ์” (Tyrannosaurus Rex)
📌อ่าน : ไม่ได้มีแค่ทีเร็กซ์บนบก! ค้นพบ “ทีเร็กซ์” แห่งท้องทะเล ดุร้ายกว่าโมซาซอร์อื่น ๆ มาก
📌อ่าน : ทำไม? “ทีเร็กซ์” ถึงมีแขนเล็กจิ๋ว นักวิทยาศาสตร์อาจรู้คำตอบแล้ว
📌อ่าน : ญาติใกล้ชิด “T-Rex” ที่สุด! อาจเป็น “ไก่” และ “นกกระจอกเทศ”
📌อ่าน : รู้จัก "นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส" ไดโนเสาร์ไทย ชนิดใหม่ของโลก
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
ที่มาข้อมูล : iflscience
“รอบรู้ ดูกระแส ก้าวทันโลก” ไปกับ Thai PBS Sci & Tech
