แพะนมเมืองโอ่ง จากแพะนมตัวเดียวสู่โรงงานนมชุมชน
เมื่อพูดถึงราชบุรี หลายคนนึกถึงโอ่งมังกร แต่ที่อำเภอโพธารามมีอีกสิ่งหนึ่งที่น่าสนใจไม่แพ้กัน คือ แพะนม ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแพะนมเมืองโอ่ง เกษตรกรที่เริ่มจากการเลี้ยงแพะนมเพียงตัวเดียว จนวันนี้รวมตัวกันเป็นเจ้าของโรงงานผลิตนมแพะเอง
จุดเริ่มต้นของแพะนมเมืองโอ่ง: เริ่มจากความรักและโรคภูมิแพ้
ชื่อ ‘เมืองโอ่ง’ มาจากสัญลักษณ์ของจังหวัดราชบุรี เมื่อเลี้ยงแพะนมจึงเรียกว่าแพะนมเมืองโอ่ง ค
ผู้ริเริ่มคือพี่หน่อง ชาวอำเภอโพธาราม ที่เดิมทำนา ส่วนพี่นกภรรยาเป็นโรคภูมิแพ้และกินยามาตลอดแต่อาการไม่ค่อยดีขึ้น เพื่อนที่เป็นอาจารย์แนะนำให้ลองดื่มนมแพะ พี่หน่องจึงซื้อแพะนมหนึ่งตัวในราคา 10,000 บาทให้ภรรยาดื่มทุกวัน หลังดื่มราว 2 เดือน พี่นกเล่าว่าจามน้อยลงและอาการดีขึ้น
จากการเลี้ยงไว้ดื่มเอง ทั้งคู่เริ่มคิดว่าหากเลี้ยงแพะนมให้มากขึ้นก็น่าจะสร้างรายได้เลี้ยงครอบครัวได้ ทั้งที่ไม่มีความรู้ด้านนี้เลย พี่นกเริ่มจากศึกษา ถามผู้รู้ และเรียนรู้ด้วยตัวเอง ซื้อแพะทีละตัวสองตัว เพาะลูกเอง แล้วนำเงินจากการขายนมมาขยายฟาร์มเรื่อยมา
วิธีเลี้ยงแพะนมให้ได้นมอร่อย: อาหาร โรงเรือน และสุขภาพ
อาหารที่ทำให้นมอร่อย
ฟาร์มให้แพะกินผิวถั่วเหลืองที่กระเทาะเปลือกแล้ว ซึ่งมีโปรตีนช่วยให้นมอร่อย คลุกกับหญ้าเพื่อให้หอมน่ากิน นอกจากนี้ยังมีก้อนเกลือแร่ให้แพะแทะ ช่วยให้ได้แร่ธาตุและกินน้ำมากขึ้น สุขภาพจึงดีขึ้น
ปลูกหญ้าเอง ลดต้นทุนได้เดือนละเกือบ 2 หมื่นบาท
ฟาร์มปลูกหญ้าแพงโกล่าราว 5 - 6 ไร่ ซึ่งมีโปรตีนสูงและอยู่ท้องนาน ตัดวันละครั้งให้กินเป็นมื้อหลัก หญ้าแปลงหนึ่งตัดซ้ำได้ราว 40 วันขึ้นไป วิธีนี้ลดต้นทุนได้ใกล้เคียงเดือนละ 20,000 บาท
โรงเรือนออกแบบเอง
คอกสร้างให้สูงโปร่งเพื่อระบายลมได้ดี พื้นเป็นไม้ หากผุก็งัดออกแล้วปูใหม่ได้ พี่หน่องออกแบบและสร้างเองทั้งหมดโดยไม่ต้องจ้างช่าง ฟาร์มเลี้ยงแกะไว้ด้วย เพราะแกะกินเศษอาหารและเศษหญ้าจากที่แพะเหลือ ช่วยกำจัดหญ้าโดยไม่ต้องตัด
ดูแลสุขภาพแพะนม
- ต้องหมั่นสังเกต ถ้าแพะตาซีดต้องให้ยาบำรุง
- สัตวบาลประจำฟาร์มฉีดยาบำรุงกระตุ้นการกินเดือนละครั้ง เข้ากล้ามเนื้อบริเวณคอ เพื่อให้ได้น้ำนมเพียงพอ
- กวาดและทำความสะอาดคอกทุกวัน มูลแพะตากแห้งขายเป็นรายได้เสริมถุงละ 20 บาท
บรรยากาศในโรงเรือนเงียบสงบ เพราะแพะที่กินอิ่มนอนหลับสบายจะไม่ร้อง
ขั้นตอนรีดนมแพะนมอย่างสะอาด: ตั้งแต่ล้างเต้านมถึงแช่น้ำแข็ง
ฟาร์มรีดนมวันละ 2 รอบ คือเช้าและเย็น หากไม่รีดจะเกิดการอักเสบ ขั้นตอนมีดังนี้
- ล้างและเช็ดเต้านม: ล้างด้วยน้ำเปล่า เช็ดด้วยผ้าชุบคลอรีน แล้วเช็ดตามด้วยผ้าแห้ง
- รีดทิ้งก่อน: น้ำนมช่วงแรกอาจมีสิ่งสกปรก จึงรีดทิ้งก่อน
- ตรวจนมด้วยน้ำยา CMT: หากนมอักเสบจะหนืดคล้ายเมือก แต่ถ้านมดีจะใช้ได้
- รีดด้วยเครื่อง: เปิดมอเตอร์รีด ใช้เวลาไม่เกิน 5 นาทีต่อตัว ระหว่างนั้นแพะได้กินอาหารและเคี้ยวเอื้องไปด้วย
- แช่ถุงนมในน้ำแข็ง: บรรจุนมเป็นถุงสองชั้นให้ไม่รั่ว ถุงละราว 1.3 กิโลกรัม แล้วแช่ถังน้ำแข็งเพื่อหยุดเชื้อ
แพะนมหนึ่งตัวให้นมประมาณ 3 - 4 กิโลกรัมต่อวัน นมดิบขายกิโลกรัมละ 50 บาท แต่ไม่ควรดื่มทันที ต้องผ่านการพาสเจอร์ไรซ์ก่อนเพื่อความปลอดภัย
วงจรชีวิตแพะนม: ท้อง คลอด และให้นมกี่ปี
เมื่อผสมพันธุ์แล้วฟาร์มจะจดบันทึกไว้ แพะตั้งท้องราว 5 เดือน เมื่อท้องได้ 3 เดือนจะหยุดรีดให้พักท้องประมาณ 2 เดือน หลังคลอด 7 วันแรกจะเก็บนมให้ลูกแพะกิน จากนั้นจึงรีดเพื่อจำหน่าย
ใน 1 ปี แพะนมให้นมประมาณ 300 วัน อีกกว่า 60 วันเป็นช่วงพักท้อง แพะนมให้นมได้นานราว 7 ปี เมื่อเริ่มแก่จะปลดระวางและขายให้พ่อค้าไปทำพันธุ์ต่อ
การเลือกพ่อพันธุ์ ให้ดูว่าแข้งขาใหญ่แข็งแรง และอัณฑะใหญ่สมบูรณ์ ไม่มีส่วนเว้า
แพะนมเมืองโอ่งรวมกลุ่มสร้างโรงงานเองได้อย่างไร
กลุ่มก่อตั้งมาราว 10 ปี ในช่วงแรกเกษตรกรต่างคนต่างเลี้ยงและส่งน้ำนมดิบให้บริษัท ช่วงที่บริษัทต้องการมากก็รับมาก แต่ช่วงที่ต้องการน้อย เกษตรกรไม่รู้จะนำนมไปขายที่ไหน เกิดปัญหาขายไม่หมด
เกษตรกรจึงรวมกลุ่มเพื่อสร้างอำนาจต่อรอง ได้พี่วิเชียร ผู้มีความรู้ด้านการทำนมแพะมาร่วมงาน ช่วงแรกเช่าสถานที่ของมหาวิทยาลัยเพราะยังไม่มีทุน แล้วค่อยขยับขยาย จนร่วมกันสร้างโรงงานของตัวเอง
ใช้นมแพะนมแลกหุ้นได้
สมาชิกที่มีทุนน้อยสามารถนำน้ำนมดิบมาแลกหุ้นได้ ในอัตรากิโลกรัมละ 48 บาท เช่น นม 100 กิโลกรัมเท่ากับหุ้น 4,800 บาท ใครอยากมีหุ้นมากก็นำนมมามาก
กำลังการผลิตของโรงงาน
เช้าทุกวันสมาชิกนำนมมาส่งที่โรงงาน ชั่งน้ำหนักหน้าโรงงานให้เห็นกันชัดเจน แล้วพนักงานคัดคุณภาพก่อนเข้าห้องผลิต โรงงานผลิตได้ประมาณวันละ 1,400 กิโลกรัม จากเดิมที่ส่งนมได้เพียง 3 ตันต่อเดือน ปัจจุบันผลิตได้เดือนละ 20 ตัน และขายหมดโดยไม่มีนมค้างสต๊อก
จากแพะนมสู่ผลิตภัณฑ์: นมพาสเจอร์ไรส์ นมกระป๋อง โยเกิร์ต และสบู่
โรงงานต้มนมที่อุณหภูมิ 70-80 องศาเพื่อพาสเจอร์ไรส์ หากต้องการเก็บนานขึ้นจะบรรจุกระป๋องแล้วฆ่าเชื้อที่อุณหภูมิสูงขึ้น สเตอริไลซ์ (Sterilization) นมพาสเจอร์ไรส์ปกติเก็บได้ 7-15 วัน แต่นมสเตอริไลซ์ไม่ต้องแช่เย็นและเก็บได้นานถึง 2 ปี
นมกระป๋องเป็นสินค้าหลักของกลุ่ม ทั้งคนและสัตว์เลี้ยงอย่างสุนัขและแมวดื่มได้ ส่วนสบู่นมแพะทำจากกลีเซอรีน นมแพะพาสเจอร์ไรส์ น้ำผึ้ง และน้ำมันมะพร้าว สมาชิกแนะนำว่าช่วยให้ผิวนุ่ม ใช้ได้ทั้งหน้าและตัว
รายได้สมาชิกกลุ่มแพะนมเมืองโอ่ง และบทเรียนจากการรวมกลุ่ม
สมาชิกมีรายได้จาก 3 ทาง
- ขายน้ำนมดิบ ให้โรงงานของกลุ่ม
- เงินปันผลรายเดือน กระป๋องละ 4 บาท โดยผลิตราว 40,000 - 50,000 กระป๋องต่อเดือน
- เงินสัจจะปันผลรายปี
นอกจากรายได้ การรวมกลุ่มยังช่วยให้ปรึกษาแก้ปัญหาร่วมกันและต่อรองกับคู่ค้าได้ดีขึ้น พี่หน่องบอกว่าไม่จำเป็นต้องใหญ่เท่าบริษัทใหญ่ แค่ทำเท่าที่กำลังของกลุ่มทำได้และมั่นใจในผลิตภัณฑ์ก็แข่งขันได้ สมาชิกรุ่นลูกอย่างน้องน้ำที่รีดนมมาตั้งแต่อนุบาล ก็มีงานทำที่บ้านโดยเป็นนายตัวเอง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับแพะนม (FAQ)
Q: แพะนมให้นมวันละกี่กิโลกรัม?
A: ประมาณ 3-4 กิโลกรัมต่อตัวต่อวัน รีดวันละ 2 รอบ
Q: แพะนมให้นมได้นานกี่ปี?
A: ราว 7 ปี โดยแต่ละปีให้นมประมาณ 300 วัน
Q: ดื่มนมแพะดิบได้ไหม?
A: ไม่ควรดื่ม แนะนำให้ผ่านการพาสเจอร์ไรซ์ที่อุณหภูมิ 70-80 องศาก่อนเพื่อความปลอดภัย
Q: นมแพะดิบราคาเท่าไร?
A: กิโลกรัมละ 50 บาท
สรุป: แพะนมเมืองโอ่งกับความสำเร็จของเกษตรกรที่รวมตัวกัน
แพะนมเมืองโอ่งเริ่มจากความตั้งใจของคนคนหนึ่งที่ซื้อแพะนมตัวเดียวให้ภรรยา แต่ที่ทำให้สำเร็จคือการร่วมมือของคนทั้งชุมชน จากเกษตรกรที่เลี้ยงแพะนมแล้วไม่มีที่ขาย กลายเป็นเจ้าของโรงงานร่วมกัน ไม่ต้องพึ่งพ่อค้าคนกลาง
ติดตามสาระทางเกษตรเหล่านี้ได้ในรายการมหาอำนาจบ้านนา วันอาทิตย์ที่ 8 พฤศจิกายน 2569 เวลา 10.30 - 11.00 น. ทางไทยพีบีเอส
แท็กที่เกี่ยวข้อง
ร้องถูกแอบอ้างชื่อกู้เงิน - ค้ำประกันหนี้ กยศ. จ.หนองบัวลำภู
20 ต.ค. 69- 1:32:06
เงินเยียวยาน้ำท่วม ไม่ทันใจ
21 ต.ค. 69 - 1:45:22
ร้องเปิดทางเข้า - ออกฉุกเฉิน โรงเรียนวิสุทธิกษัตรี
22 ต.ค. 69 - 1:39:35
พื้นที่เกษตรกว่า 1 แสนไร่ เสี่ยงปนเปื้อนสารเคมี จ.ฉะเชิงเทรา
27 ต.ค. 69 - 1:33:09
เจ้าพระยา 2 แก้น้ำท่วม ?
28 ต.ค. 69 - 1:39:16
พื้นที่เสี่ยงปนเปื้อนสารเคมี อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา
29 ต.ค. 69 - 1:26:25
Solar cell สะดุด ? ผู้ประกอบการค้านกฎรัฐยุ่งยาก ชี้กระทบประชาชน
30 ต.ค. 69 แพะนมเมืองโอ่ง จากแพะนมตัวเดียวสู่โรงงานนมชุมชน
8 พ.ย. 69
