ฝนตกหนักคือน้ำท่วมหลัก... แต่ทำไมน้ำถึงระบายออกได้ช้าผิดปกติ คำตอบส่วนหนึ่งอาจลอยอยู่บนท้องฟ้าห่างออกไปกว่า 400,000 กิโลเมตร!
ชวนไปไขคำตอบเรื่อง "แรงไทดัล" จากดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ ปัจจัยธรรมชาติที่ทำให้เกิด "น้ำเกิด-น้ำทะเลหนุนสูง" จนชะลอกระแสน้ำเจ้าพระยา พร้อมอัปเดตว่าเมื่อไรที่ช่วง "น้ำตาย" จะมาช่วยให้การระบายน้ำกลับมาคล่องตัวอีกครั้ง
ดวงจันทร์เกี่ยวข้องกับน้ำท่วมอย่างไร ?
ดร. มติพล ตั้งมติธรรม นักวิชาการจากสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ หรือ NARIT เปิดเผยว่า จากน้ำฝนปริมาณมากที่โถมกระหน่ำกรุงเทพมหานครมาตั้งแต่วันที่ 24 กันยายน 2569 ที่ผ่านมานี้ ทำให้กรุงเทพมหานครกำลังประสบปัญหาอุทกภัยอย่างหนัก ประชาชนจำนวนมากกำลังพยายามประคับประครองสถานการณ์ ขณะที่ทางการกำลังพยายามระบายมวลน้ำปริมาณมากลงแม่น้ำเจ้าพระยาเพื่อลงสู่อ่าวไทยต่อไป
แต่ทราบหรือไม่ว่า มีอีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้การระบายน้ำท่วมออกไปต้องเกือบหยุดชะงักโดยสิ้นเชิงเป็นประจำเกือบวันละสองครั้ง เนื่องมาจาก "ดวงจันทร์" ที่อยู่ลอยอยู่เหนือโลกของเรานั่นเอง
แล้วดวงจันทร์ที่อยู่เหนือท้องฟ้าห่างจากโลกออกไปกว่า 400,000 กิโลเมตร ส่งผลต่อน้ำท่วมใต้เท้าเราได้อย่างไร ?
“ดวงจันทร์” เช่นเดียวกับวัตถุทุกชนิดในเอกภพ ส่งแรงดึงดูดมวลเข้าหามัน แรงโน้มถ่วงนี้ไม่เพียงแต่ขึ้นอยู่กับขนาดของมวล แต่ยังขึ้นอยู่กับระยะห่างอีกด้วย หรือที่เรารู้จักกันในนามของ "กฎแรงโน้มถ่วงของนิวตัน" ในช่วงที่ดวงจันทร์อยู่เหนือศีรษะของเรา จะมีแรงดึงดูด ดึงเราเข้าไปหาดวงจันทร์ แต่ในปริมาณน้อยกว่าที่โลกของเราดึงดูดเราเป็นอย่างมาก เราจึงไม่ต้องกังวลว่าดวงจันทร์จะดูดเราหลุดออกไปจากโลกเร็ว ๆ นี้แต่อย่างใด
ลองนึกภาพว่าเรายืนอยู่บนโลกโดยมีดวงจันทร์อยู่เหนือศีรษะ ในตำแหน่งนี้ศีรษะของเราจะอยู่ใกล้ดวงจันทร์มากกว่าพื้นดินใต้เท้าเล็กน้อย จึงได้รับแรงโน้มถ่วงจากดวงจันทร์มากว่า แต่แรงโน้มถ่วงนี้มีปริมาณเพียงหนึ่งในสิบล้านล้านส่วนของแรงโน้มถ่วงที่โลกกระทำกับเรา เราจึงมักจะไม่สามารถสัมผัสได้ถึงความแตกต่างอันน้อยนิดนี้
อย่างไรก็ตาม เมื่อมองในระดับที่ใหญ่ขึ้น น้ำในอ่าวไทยที่เชื่อมต่อกับมหาสมุทรแปซิฟิกและมหาสมุทรอินเดีย มีระยะห่างจากดวงจันทร์แตกต่างกันกว่า 6,000 กม. แรงโน้มถ่วงจากดวงจันทร์ที่แตกต่างกันส่งผลให้น้ำในมหาสมุทรไหลไปกองกันในบริเวณใกล้และไกลจากดวงจันทร์ ทำให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า "น้ำขึ้น-น้ำลง" หรือ "แรงไทดัล" นั่นเอง
แต่ดวงจันทร์นั้นไม่ใช่เพียงวัตถุเดียวที่มีแรงไทดัลต่อมหาสมุทรบนโลก ดวงอาทิตย์ก็ส่งแรงไทดัลมาบนโลกเช่นกัน แม้ว่าดวงอาทิตย์จะมีมวลมากกว่าดวงจันทร์เป็นอย่างมาก แต่มันก็อยู่ไกลออกไปเป็นอย่างมากเช่นเดียวกัน ผลที่เกิดขึ้นจึงทำให้แรงไทดัลจากดวงอาทิตย์นั้นมีผลเป็นเพียง 1 ใน 3 ของแรงไทดัลจากดวงจันทร์
แรงไทดัลจากวัตถุทั้งสองนี้ส่งผลต่อกันในรูปแบบที่ค่อนข้างซับซ้อน แต่จะมาส่งเสริมกันมากที่สุดในช่วงจันทร์เพ็ญ และจันทร์ดับ ส่งผลให้เกิดกระแสน้ำขึ้น-น้ำลงสูงสุด เรียกว่า "น้ำเกิด" (spring tide) ในขณะที่ช่วงข้างขึ้นและข้างแรม 8 ค่ำจะหักล้างกัน ความแตกต่างระหว่างน้ำขึ้น-น้ำลงจึงไม่ได้มากนัก เรียกว่า "น้ำตาย" (neap tide)
“น้ำขึ้น-น้ำลง” เกี่ยวข้องกับอุทกภัยใน กทม.อย่างไร ?
กรุงเทพมหานคร ตั้งอยู่ในที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ด้วยระดับความสูงจากระดับน้ำทะเลเฉลี่ยเพียง 1.5 เมตร ด้วยเหตุนี้ในช่วงที่ระดับน้ำทะเลขึ้นสูงสุด น้ำในแม่น้ำเจ้าพระยานั้นจะอยู่ในระดับที่ต่ำกว่าอ่าวไทย จนในบางครั้งทะเลกลับไหลย้อนกลับขึ้นมาในแม่น้ำเสียด้วยซ้ำ และแม้ว่าในช่วงน้ำเกิดที่ระดับน้ำทะเลขึ้นสูงสุด จะตามมาด้วยระดับน้ำทะเลต่ำสุด แต่ระดับน้ำทะเลที่ลดลงนี้กลับไม่ได้ส่งผลเพิ่มอัตราในการระบายมากขึ้นเท่าใดนัก โดยรวมแล้วในช่วงน้ำเกิด จึงกลับทำให้การระบายโดยรวมของแม่น้ำเจ้าพระยาลดลงเป็นอย่างมาก
แม้จะเป็นที่ชัดเจนว่า ปริมาณน้ำฝนอันมหาศาลนั้นจะเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดอุทกภัยในครั้งนี้ แต่จันทร์เพ็ญในวันที่ 26 กันยายน 2569 ที่ผ่านมา มีผลทำให้เกิดกระแสน้ำขึ้นสูงสุด (น้ำทะเลหนุน) ซึ่งในช่วงที่มีปริมาณมากที่สุดย่อมจะเป็นอุปสรรคต่อการระบายน้ำสะสมในกรุงเทพมหานครเป็นอย่างมาก และระหว่างที่ทางการกำลังระบายน้ำออกไปนี้ เฟสของดวงจันทร์ที่กำลังจะเข้าสู่ช่วงน้ำตายในวันที่ 4 ตุลาคม 2569 ก็จะช่วยให้การระบายน้ำลงสู่อ่าวไทยตามธรรมชาติของแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นไปได้ง่ายขึ้นเรื่อย ๆ และหวังว่าจะอุทกภัยในครั้งนี้จะผ่านพ้นไปเสียที
แต่ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม นี่ก็เป็นอีกเหตุการณ์หนึ่งที่ยังเตือนให้เราระลึกเสมอ ว่า "ดาราศาสตร์" และการเคลื่อนที่ของวัตถุบนท้องฟ้า ก็ยังคงสามารถส่งอิทธิพลต่อชีวิตความเป็นอยู่ของมนุษย์บนโลกได้เสมอ
เรียบเรียงโดย ดร. มติพล ตั้งมติธรรม - นักวิชาการ NARIT
อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
โลกกำลังเตือนอะไรเรา ? 10 ประเทศเสี่ยงเผชิญภัยพิบัติรุนแรง
WeatherNext 3 คืออะไร ? AI พยากรณ์อากาศใหม่จาก Google แม่นขึ้น อัปเดตทุกชั่วโมง
Floodboard เช็กน้ำท่วมกรุงเทพฯ เรียลไทม์ ใช้ฟรี ไม่ต้องโหลดแอปฯ
3 แอปพลิเคชัน เช็กน้ำท่วม-คาดการณ์ฝนล่วงหน้า
“พยากรณ์อากาศ” รู้ได้อย่างไร? ฝนจะตก แดดจะออก พายุจะเข้า
ชวนรู้จัก “พยากรณ์อากาศ” คืออะไร ? ทำไมรู้ว่าวันนี้ฝนตก
อัปเดตข้อมูลแวดวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี รู้ทันโลกไอที และโซเชียลฯ ในรูปแบบ Audio จาก AI เสียงผู้ประกาศของไทยพีบีเอส ได้ที่ Thai PBS
