หลายคนที่ได้อ่านหนังสือหรือชมภาพยนตร์ไซไฟ-ผจญภัย ‘Project Hail Mary’ แล้ว คงจะมีคำถามกันข้อหนึ่งว่า “ดวงอาทิตย์ของเรามีโอกาสดับแสงแบบในนิยาย/หนังมากแค่ไหน ?”
ท้องเรื่องคร่าว ๆ ส่วนหนึ่งของ Project Hail Mary (หรือในชื่อไทยว่า ‘ภารกิจกู้สุริยะ’) มีอยู่ว่า สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวชื่อแอสโทรเฟจ (Astrophage) ไปกินพลังงานของดวงอาทิตย์ และขยายพันธุ์บนดาวต่าง ๆ มีการประเมินว่า ภายใน 30 ปี ดวงอาทิตย์จะอ่อนแสงลงจากกิจกรรมของแอสโทรเฟจ จนทำให้อุณหภูมิโลกลดฮวบ ส่งผลกระทบต่อการผลิตอาหาร และประชากรโลกนับล้านต้องล้มตาย แต่ดาวเทาเซติ (Tau Ceti) เป็นดาวดวงเดียวที่ไม่เสื่อมสภาพลงแม้ติดเชื้อจากแอสโทรเฟจ ทีมนักวิทยาศาสตร์จึงต้องส่งคนไปศึกษาดาวเทาเซติ เพื่อหาทางกำจัดแอสโทรเฟจให้ได้... ขอเล่าเรื่องย่อไว้เพียงเท่านี้เพื่อไม่สปอยล์ผู้ที่ยังไม่ได้อ่านนิยายหรือดูหนัง
แม้ในความเป็นจริง จะ (ยัง) ไม่มีแอสโทรเฟจหรือสิ่งมีชีวิตอื่นใดกัดกินดวงอาทิตย์ หรือสามารถอยู่รอดบนพื้นผิวอุณหภูมิร้อนจัดได้ แต่ใช่ว่าดวงอาทิตย์จะไม่มีวันดับแสงไปหลังจากดำรงอยู่ในระบบสุริยะมาแล้ว 4.6 พันล้านปี คาดการณ์กันว่า อายุขัยของดวงอาทิตย์ยังเหลืออีก 5 พันล้านปี เมื่อดวงอาทิตย์เผาผลาญไฮโดรเจนจนหมดถึงแก่น และเหลือแต่ฮีเลียม ดวงอาทิตย์ก็จะเสียแรงโน้มถ่วงไป ค่อย ๆ ก่อตัวขึ้นเป็นดาวยักษ์แดง (red giant star) แล้วกลืนดาวดวงอื่น ๆ ทั้งดาวพุธ ดาวศุกร์ และอาจรวมถึงโลก สุดท้ายแล้ว ดาวยักษ์แดงนี้จะลดขนาดลงเป็นดาวแคระขาว (white dwarf) ที่ยังคงร้อนอยู่ หากเพียงไม่สว่างเท่าเดิมและมีขนาดใหญ่เท่าโลก
ทั้งนี้ อายุขัยของโลกนั้นเหลืออยู่ 1 พันล้านปีโดยประมาณ เนื่องจากตอนนั้น จะถึงรอบที่ดวงอาทิตย์สว่างขึ้น 10 เปอร์เซ็นต์จากกิจกรรมการเผาพลังงานไฮโดรเจน น้ำบนมหาสมุทรและพื้นดินจะระเหยหายไปจนโลกอยู่ไม่ได้ แม้ดวงอาทิตย์จะยังไม่สว่างถึงขั้นนั้น โลกในตอนนี้ก็ “ร้อน” และรวนขึ้นอย่างเห็นได้ชัดขึ้น และอุณหภูมิโลกอาจเพิ่มถึง 1.5 องศาเซลเซียสก่อนยุคอุตสาหกรรมภายในปี 2573 อีกด้วย เช่นนี้ จึงมีความพยายามศึกษากิจกรรมของดวงอาทิตย์ที่ส่งผลมายังโลก ควบคู่กับการหาแนวทางควบคุมสภาพภูมิอากาศโลก
เมื่อมนุษย์เราไม่สามารถลดกิจกรรมของดวงอาทิตย์ได้ เทคโนโลยีภูมิวิศวกรรม (geoengineering) จึงเป็นทฤษฎีอย่างหนึ่งที่มุ่งหมายโลกเย็นลงได้ เช่น ในเดือนเมษายน 2567 ทีมนักวิจัยในสหรัฐฯ วางแผนฉีดพ่นละอองลอย (aerosols) น้ำทะเลบนอ่าวซานฟรานซิสโก เพื่อทำให้เมฆสว่างและสะท้อนรังสีแสงอาทิตย์กลับไปยังอวกาศได้ดีขึ้น แต่ไม่ได้ขออนุญาตอย่างถูกต้องจนเมืองสั่งห้ามดำเนินโครงการ หรือเมื่อเดือนมิถุนายน 2568 ทางการสหราชอาณาจักรอนุมัติการทดลองด้านภูมิวิศวกรรม 5 โครงการ อาทิ การทำให้น้ำแข็งอาร์กติกหนาขึ้น และการฉีดละอองลอยในชั้นบรรยากาศสตราโทสเฟียร์ อย่างไรก็ดี เทคโนโลยีเหล่านี้ก็ถูกตั้งคำถามถึงความปลอดภัยต่อการเกษตร และผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมต่อกลุ่มผู้เปราะบางในประเทศกำลังพัฒนา
อาจเป็นความย้อนแย้งอย่างหนึ่ง ที่มนุษย์ต้องหาคำตอบว่า “ดวงอาทิตย์จะดับเมื่อไหร่ อย่างไร ?” คู่ขนานไปกับการหาทางป้องกันรังสีแสงอาทิตย์ต่อโลก ทว่าในอีกมุมหนึ่ง สิ่งนี้ก็สะท้อนถึงวิถีชีวิตของมนุษย์ ที่พยายามทำความเข้าใจปรากฏการณ์ทางธรรมชาติและดวงดาวมาโดยตลอด ท้ายที่สุดแล้ว เราทุกคนต้องมีความหวังและจริงจังกับการรักษาโลกใบนี้ให้อยู่ได้นานที่สุด ไม่ต่างจากตัวละครใน Project Hail Mary นั่นเอง
มอง ‘วิทยาศาสตร์’ จากเรื่องแต่งสู่ข้อเท็จจริง ในรายการ ‘Sci & Tech Movie’ ทุกวันอาทิตย์ เวลา 22:30 น. ทางไทยพีบีเอส ช่องหมายเลข 3 และชมทุกตอนได้ที่: www.thaipbs.or.th/SciandtechMovie
อ้างอิง
- Buying Time: Warming Is Getting Worse. So They Just Tested a Way to Deflect the Sun., The New York Times [April 2, 2024; Updated on September 30, 2024]
- Failure to communicate: Geoengineering could be crucial in the fight against climate change. But first scientists need to learn how to talk to the public about it, Science [April 3, 2025]
- Our Sun: Facts, NASA
- The sun won’t die for 5 billion years, so why do humans have only 1 billion years left on Earth?, The Conversation [February 12, 2015]
- UK experiments to reflect sunlight one step closer, BBC Weather [May 7, 2025]
- When will the sun die?, Space [Last updated: June 4, 2025]
- Solar Geoengineering: วิธีทางวิทยาศาสตร์ช่วยลดโลกร้อนกับคำถามว่าจะยิ่งส่งผลเสียต่อสิ่งแวดล้อมและสภาพภูมิอากาศหรือไม่?, SDG Move [8 พฤศจิกายน 2564]
