บ่อยครั้ง ผู้ไม่หวังดีจงใจปล่อย “ข่าวลวง” เพื่อสร้างความหวาดกลัว ปลุกปั่นยุยง หรือทำลายชื่อเสียงของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ดังที่เราชาวไทยได้เห็นกันในช่วงวิกฤตภัยพิบัติ สถานการณ์ชายแดนไทย-กัมพูชา และการเลือกตั้ง 69 ช่วงรอบปีที่ผ่านมา สื่อมวลชนและหน่วยงานด้านการตรวจสอบข้อเท็จจริงจึงมีบทบาทอย่างยิ่งในการสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องในสังคม แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า ทุกวันนี้ ข่าวปลอมเผยแพร่ส่งต่อบนโลกอินเทอร์เน็ตได้ “เร็วกว่า” การคัดกรองข่าว
วงสนทนาเฉพาะกลุ่มโดย MASTEL และ BBC Media Action เมื่อวันที่ 12 มี.ค. 69 (ภาพ: Facebook Masyarakat Telematika Indonesia)
บริบทเช่นนี้เองที่ทำให้ The Indonesian Telematics Society (MASTEL) หรือสมาคมด้านโทรคมนาคมและสารสนเทศอินโดนีเซีย และมูลนิธิ BBC Media Action ประจำอินโดนีเซียและแปซิฟิก จัดวงสนทนาเฉพาะกลุ่ม (Focus Group Discussion) ทางออนไลน์ ในหัวข้อ “Strengthening Information Integrity to Address Disinformation in Southeast Asia” (การเสริมสร้างความมั่นคงด้านข้อมูลเพื่อรับมือข้อมูลบิดเบือนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้) เมื่อวันที่ 12 มี.ค. 69 เพื่อให้องค์กรด้านสื่อและข่าว – ทั้งภาคเอกชนและรัฐ – ในอาเซียนได้แบ่งปันประสบการณ์ และหารือถึงแนวทางการสร้างความร่วมมือด้านการตรวจสอบข่าวในระดับภูมิภาค
พิธีกร ผู้จัดงาน และผู้ร่วมร่วมวงสนทนาจากองค์กรสื่อในอาเซียน ทางออนไลน์
ตัวแทนสื่อจากประเทศอาเซียนต่าง ๆ เห็นว่า แพลตฟอร์มสังคมออนไลน์ ปัญญาประดิษฐ์ และอัลกอริทึม มีส่วนทำให้ข่าวปลอมเข้าถึงผู้คนได้ง่ายและเร็วขึ้น อีกทั้งปัญหาแหล่งเงินทุนและกำลังคน รวมถึงการปิดกั้นสื่อในบางประเทศ ก็ส่งผลกระทบต่อการทำงานของผู้สื่อข่าวและนักตรวจสอบข้อเท็จจริง (fact-checkers) ดังนั้น สื่อในอาเซียนจึงต้องแลกเปลี่ยนความรู้ กำหนดนโยบาย รวมถึงสร้างเครือข่ายการตรวจสอบข่าวร่วมกันทั้งภูมิภาค เพื่อปกป้องข้อเท็จจริงและประโยชน์สาธารณะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
คุณกนกพร ประสิทธิ์ผล ผู้อำนวยการสำนักสื่อดิจิทัล ไทยพีบีเอส (แฟ้มภาพ)
ผู้เข้าร่วมวงสนทนาได้เสนอแนวคิดต่าง ๆ เกี่ยวกับการสร้างเครือข่ายตรวจสอบข่าว และการเพิ่มความมั่นคงของระบบนิเวศทางข้อมูลในอาเซียน อาทิ การอบรมเชิงวิชาชีพ กลยุทธ์และนโยบายสื่อ ห้องข่าวระดับภูมิภาคที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยคัดกรองข่าว และแหล่งข้อมูลแบบเปิด นอกจากนี้ ประเทศอาเซียนต่าง ๆ ควรรวมตัวกัน เพื่อสร้างอำนาจต่อรองให้บริษัทสื่อสังคมออนไลน์รายใหญ่คัดกรองเนื้อหาบนแพลตฟอร์มของตัวเอง
คุณกนกพร ประสิทธิ์ผล ขณะแสดงวิสัยทัศน์ในวงสนทนาเฉพาะเรื่อง
Thai PBS Verify ได้เข้าร่วมและแบ่งปันประสบการณ์และความคิดเห็นในวงสนทนานี้ด้วยเช่นกัน คุณกนกพร ประสิทธิ์ผล ผู้อำนวยการสำนักสื่อดิจิทัล ไทยพีบีเอส ได้กล่าวว่า Thai PBS Verify ซึ่งเริ่มดำเนินงานมาตั้งแต่เดือน ต.ค. 67 ถือเป็นการรับมือภัยข้อมูลข่าวสารอย่างเป็นรูปธรรมที่สุดอย่างหนึ่งของไทยพีบีเอส คุณกนกพรยังยกตัวอย่างการจัดกิจกรรมส่งเสริมความรู้เท่าทันสื่อในหมู่เยาวชน การสร้างพันธมิตรกับหน่วยงานต่าง ๆ และการจัดทำมาตรฐานการตรวจสอบข้อเท็จจริง จากนั้น คุณกนกพรได้แสดงวิสัยทัศน์ในการผลักดันเครือข่ายการตรวจสอบข่าว เช่น การจัดแคมเปญ หรืองานประกาศรางวัลระดับอาเซียน เพื่อกระตุ้นให้สื่อและประชาชนเล็งเห็นความสำคัญของการคัดกรองข้อมูลข่าวสาร รวมถึงผลักดันให้นักตรวจสอบข่าวสร้างสรรค์ผลงานใหม่ ๆ อย่างสม่ำเสมอ
สำหรับประเด็นการสร้างเนื้อหาตรวจสอบข่าวนั้น คุณพีรชัย พสุทันท์ ตัวแทนจาก Thai PBS Verify เสริมว่า ปัจจุบัน Thai PBS Verify ไม่ได้ผลิตเพียงบทความหรือการรายงานตรวจสอบข่าวเท่านั้น แต่ยังต่อยอดในรูปแบบวิดีโอขนาดสั้นแนวตั้ง ทำให้เข้าถึงผู้ชมได้มากขึ้น ทั้งนี้ เขาเน้นย้ำว่า สิ่งสำคัญที่สุดคือ การดำเนินงานตรวจสอบข่าว โดยยึดหลักความถูกต้อง ความเป็นกลาง และมาตรฐานเชิงบรรณาธิการ
วงสนทนาเฉพาะกลุ่ม “Strengthening Information Integrity to Address Disinformation in Southeast Asia” จึงนับเป็นก้าวสำคัญในการสร้างความร่วมมือด้านการตรวจสอบข่าวในอาเซียน ส่วนไทยพีบีเอสและ Thai PBS Verify นั้นพร้อมปกป้อง ‘ข้อเท็จจริง’ และการพัฒนาทุกระดับที่จะเกิดขึ้นในอนาคต
