"Laser ID บัตรประชาชน" คืออะไร สำคัญอย่างไร

เพียงปลายนิ้วสัมผัส การทำธุรกรรม สมัครสมาชิก หรือยืนยันตัวตน ก็ทำได้ทันทีบนโลกออนไลน์ ความสะดวกสบายที่มีกลับมาพร้อมความเสี่ยงด้าน "ข้อมูลส่วนบุคคล" ที่ต้องระมัดระวังกว่าที่เคย เพราะหากข้อมูลสำคัญหลุดรั่ว อาจกลายเป็นช่องทางให้มิจฉาชีพสวมรอย หรือก่ออาชญากรรมทางไซเบอร์ได้โดยไม่รู้ตัว

หนึ่งในข้อมูลที่ถูกพูดถึงอย่างมากในช่วงนี้ คือ "Laser ID บัตรประชาชน" หลังเกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์กรณีการขอกรอก Laser ID ในขั้นตอนสมัครสมาชิกพรรคการเมือง จนกลายเป็นประเด็นที่คนในสังคมต่างอออกมาตั้งคำถาม ถึงความเหมาะสมและปลอดภัยของข้อมูล

เหตุการณ์ทำให้หลายคนตั้งคำถามว่า แท้จริงแล้ว "Laser ID บัตรประชาชน" มีความสำคัญอย่างไร ตัวเลขแต่เหล่านี้บอกอะไร และควรระมัดระวังแค่ไหนเมื่อต้องกรอกข้อมูลในระบบออนไลน์ ชวนความเข้าใจให้ชัดเจน และข้อควรรู้

เลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก ด้านหน้า บอกอะไร

บัตรประชาชนไม่ใช่แค่เอกสารแสดงตัวตนธรรมดา แต่เป็น "กุญแจ" ในการเข้าถึงสิทธิ บริการ และธุรกรรมจำนวนมากของคนไทย นั้นเพราะข้อมูลบนบัตรเชื่อมโยงกับฐานข้อมูลภาครัฐโดยตรง โดยเฉพาะของ กรมการปกครอง แล้ว เลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก บอกอะไรบ้าง

เลขประจำตัวประชาชน 13 หลัก แบ่งออกเป็น 5 ส่วน

ส่วนที่ 1 มี 1 หลัก หลักแรก หมายถึง ประเภทบุคคลซึ่งมี 8 ประเภท

ส่วนที่ 2 มี 4 หลัก หมายถึง สำนักทะเบียนทะเบียนที่ออกเลขประจำตัวประชาชน

หลักที่ 2 – 3 หมายถึง จังหวัด และหลักที่ 4 - 5 หมายถึง อำเภอ /เขต/เทศบาล/เมืองพัทยา

ส่วนที่ 3 และส่วนที่ 4 รวมกันมี 7 หลัก หมายถึง ลำดับของบุคคลในแต่ละประเภทของแต่ละสำนักทะเบียน

ส่วนที่ 5 มี 1 หลัก หมายถึง เลขตรวจสอบความถูกต้องของเลขประจำตัวประชาชนทั้งหมด

ตัวเลข "Laser ID 12 หลัก แต่ละตำแหน่งหมายความว่าอะไร

มีด้านหน้าก็ต้องมีด้านหลัง ตัวเลขหลังบัตรประจำตัวประชาชน บอกอะไรสำคัญ แค่ไหน คำตอบคือ "สำคัญ" รหัสตัวอักษร-ตัวเลข 12 หลัก ที่สลักด้วยเลเซอร์อยู่ด้านหลังบัตรประชาชนไทย มักเรียกว่า เลขหลังบัตร หรือ Laser Code

Laser ID หลังบัตรประชาชน หรือที่เรียกว่า Laser Code คือ รหัสประจำบัตรที่กรมการปกครองใช้ในการควบคุมการจ่ายบัตรประจำตัวประชาชนที่แจกจ่ายให้กับที่ว่าการอำเภอ สำนักงานเขต สำนักงานเทศบาล ไม่เกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลของประชาชน ข้อมูลส่วนบุคคลของประชาชนจะอยู่ด้านหน้าบัตรเท่านั้น โดย Laser Code จะประกอบไปด้วยรหัสจำนวน 3 ชุด มีรายละเอียดดังนี้

รหัสชุดที่ 1 : ตัวอักษรภาษาอังกฤษ 2 ตัว ตามด้วยตัวเลข 1 ตัว หมายถึง รุ่นของชิปข้อมูลของบัตรตามช่วงระยะเวลาที่กรมการปกครองกำหนด

รหัสชุดที่ 2 : ตัวเลข 7 หลักเป็นหมายเลขของ กล่องบรรจุบัตร ที่บัตรนั้นถูกจัดเก็บและส่งไปยังหน่วยงานต่างๆ ของกรมการปกครอง

รหัสชุดที่ 3 : ตัวเลข 2 หลักแสดง ลำดับที่ของบัตรประชาชนที่บรรจุในกล่องในรหัสชุดที่สอง

ตัวอย่าง รหัสหลังบัตร JC1-0002507-15 จะมีความหมายคือ

• "JC1" คือ รุ่นของชิปประมวลผลข้อมูล
• "0002507" คือ หมายเลขกล่องที่กรมการปกครองแจกจ่ายบัตรให้กับหน่วยงานต่าง ๆ
• "15" คือบัตรลำดับที่ 15 ในกล่องกล่องที่ 2507

ทำไม Laser ID ถึงสำคัญ

• ใช้ยืนยันตัวตนเพิ่มเติม คู่กับเลขบัตรประชาชน 13 หลัก
• ใช้สมัคร/ยืนยันตัวตนในระบบออนไลน์ เช่น แอปธนาคาร แอปเป๋าตัง บริการภาครัฐ
• ใช้ป้องกันการปลอมแปลงบัตร (เพราะเป็นรหัสเฉพาะบัตรใบนั้น)

เรียกง่าย ๆ คือ เป็นกุญแจอีกดอกหนึ่งในการพิสูจน์ว่า "คุณคือคุณจริง ๆ" ฉะนั้น Laser ID ถือเป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่สำคัญ ไม่ควรถ่ายรูปหรือโพสต์ลงโซเชียล ไม่ส่งให้ผู้อื่นโดยไม่จำเป็น หากหลุด อาจถูกนำไปใช้แอบอ้างยืนยันตัวตนได้

ทำไมแอปธนาคาร และ แอปภาครัฐ ต้องกรอก Laser ID เลขหลังบัตรประชาชน

สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) (DGA) ได้อธิบายว่า "ทำไมแอปธนาคาร และ แอปภาครัฐ ต้องกรอก Laser ID เลขหลังบัตรประชาชน" แอปพลิเคชันของธนาคาร และ หน่วยงานภาครัฐ มักจะมีข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลทางการเงิน รวมถึงข้อมูลอ่อนไหว จึงจำเป็นต้องมีการพิสูจน์และยืนยันตัวตนผู้ใช้งาน (e-KYC) เพื่อยืนยันว่าเป็นเจ้าของบัญชีตัวจริง โดยใช้มาตรการการป้องกันและรักษาความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูลที่มีความน่าเชื่อถือระดับสูง (IAL 2.3) ตามประกาศของคณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA)

สำหรับ แอปฯ ทางรัฐ ที่เป็น​ Super App ที่รวมบริการภาครัฐไว้ในที่เดียว ทั้งเช็กสิทธิสวัสดิการ แจ้งปัญหาความเดือดร้อน แจ้งเตือนข่าวสาร-เตือนภัย จ่ายบิลภาครัฐ จะใช้การพิสูจน์และยืนยันตัวตนด้วยการ e-KYC แบบเดียวกัน โดยมีการถ่ายรูปบัตรประชาชน และ สแกนใบหน้า เพื่อนำไปเปรียบเทียบกับฐานข้อมูลบัตรประชาชนของผู้ใช้งาน กับ กรมการปกครอง (DOPA) เพื่อป้องกันไม่ให้บุคคลอื่นสวมสิทธิเข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้งานได้

ส่วนข้อมูล Laser ID หรือเลขหลังบัตรประชาชน จะถูกใช้เฉพาะในขั้นตอนการพิสูจน์และยืนยันตัวตน (e-KYC) เพื่อการตรวจสอบกับฐานข้อมูลของกรมการปกครองเท่านั้น โดยไม่ได้มีการจัดเก็บ Laser ID ไว้ในระบบของ DGA ภายหลังจากกระบวนการยืนยันตัวตนเสร็จสิ้น

ทั้งนี้ มีมาตรการในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของระบบและข้อมูลต่างๆ ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบ ทดสอบ และพัฒนาระบบที่มีการเข้ารหัสข้อมูล ใช้เทคโนโลยีการยืนยันตัวตนที่ทันสมัย

แอปฯ ทางรัฐเป็นเพียงช่องทางในการเชื่อมโยงข้อมูลและบริการจากหน่วยงานต้นทาง โดยไม่ได้เก็บข้อมูลประชาชนจากหน่วยงานต้นทางมาไว้ที่แอปฯ และ ข้อมูลส่วนบุคคลที่แสดงในแอปฯ ก็สามารถเข้าถึงได้เฉพาะเจ้าของข้อมูล และผู้มีอำนาจตามกฎหมายในการเข้าถึงข้อมูลเท่านั้น

ทำไมข้อมูลบัตรประชาชน จึงสำคัญ

• การยืนยันตัวตนในระบบราชการและธุรกิจ บัตรประชาชนเป็นเอกสารที่ใช้ยืนยันตัวตน เช่น นำไปทำธุรกรรมทางการเงิน เปิดบัญชีธนาคาร การสมัครงาน และการเข้าถึงสิทธิประโยชน์จากรัฐ
• ธุรกรรมทางการเงิน หมายเลขบัตรประชาชน 13 หลัก ใช้ในการผูกบัญชีธนาคาร บัตรเครดิต หรือการกู้ยืมเงิน หากข้อมูลนี้หลุด อาจถูกนำไปใช้ในธุรกรรมการเงินที่ผิดกฎหมาย เช่น การเปิดบัญชีม้า
• เข้าถึงสิทธิสำคัญที่เกี่ยวข้องกับเจ้าของข้อมูล ข้อมูลบัตรประชาชนเชื่อมโยงกับสิทธิต่าง ๆ เช่น ประกันสังคม สิทธิในโครงการรัฐ (เช่น บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ) หรือ การรักษาพยาบาล
• ถูกใช้ในอาชญากรรมไซเบอร์ หากข้อมูลบัตรประชาชนรั่วไหล อาจถูกใช้ร่วมกับข้อมูลอื่น ๆ เพื่อสร้างโปรไฟล์ปลอม ทำการหลอกลวง หรือสมัครบริการโดยไม่ได้รับอนุญาต
• ความเชื่อมโยงกับข้อมูลส่วนตัวอื่น ๆ ข้อมูลบัตรประชาชนมักใช้ร่วมกับข้อมูลอื่น เช่น วัน เดือน ปีเกิด ที่อยู่ หรือเบอร์โทรศัพท์ ซึ่งเมื่อรวมกันอาจนำไปสู่การโจรกรรมข้อมูลได้

อ้างอิงข้อมูล : กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย, สำนักงานปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม, สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) (สพร.)

"รอมฎอน 2569" เดือนแห่งศรัทธา ชาวมุสลิมเข้าสู่การถือศีลอด

"ผ่าตัดกระเพาะ" ทางลัดผอมชั่วคราว หรือ เครื่องมือสู่สุขภาพดียั่งยืน ?