ปี 2569 นับเป็นอีกปีหนึ่งที่ท้องฟ้ามีเรื่องราวน่าติดตามสำหรับคนรักดาราศาสตร์ เพราะ "ดวงจันทร์" จะมาปรากฏตัวในจังหวะพิเศษ ตรงกับวันสำคัญ ถึง 3 วัน นั้นคือ วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา และ วันคริสต์มาสอีฟ กลายเป็นโอกาสดีที่จะได้เงยหน้ามองฟ้าและสัมผัสความงดงามของดวงจันทร์ไปพร้อมกัน
วันมาฆบูชา 3 มีนาคม 2569 - จันทรุปราคาเต็มดวง
หัวค่ำวันนี้ 3 มี.ค. ปีนี้ตรงกับ "วันมาฆบูชา" จะเกิดปรากฏการณ์ "จันทรุปราคาเต็มดวง" (Total Lunar Eclipse) ตั้งแต่ช่วงเวลาประมาณ 15.44 น. ถึง 21.23 น. (ตามเวลาประเทศไทย) ในไทยจะเริ่มสังเกตได้ตั้งแต่ดวงจันทร์โผล่พ้นขอบฟ้า เวลาประมาณ 18.23 น. เป็นต้นไป ทางทิศตะวันออก ซึ่งตรงกับช่วงที่กำลังเกิดคราสเต็มดวงพอดี จึงจะเห็นดวงจันทร์เต็มดวงปรากฏเป็นสีแดงอิฐตั้งแต่ขึ้นจากขอบฟ้า จนถึงเวลาประมาณ 19.02 น. รวมเวลา 39 นาที หลังจากนั้นจะเกิดเป็นจันทรุปราคาบางส่วน จันทรุปราคาเงามัว ตามลำดับ จนสิ้นสุดปรากฏการณ์ มองเห็นได้ด้วยตาเปล่าทั่วไทย
ไม่ได้มีเพียงประเทศไทย ปรากฏการณ์นี้ ยังสามารถสังเกตได้หลายพื้นที่ทั่วโลก ได้แก่ ตะวันออกของทวีปยุโรป ทวีปเอเชีย ทวีปออสเตรเลีย ทวีปอเมริกาเหนือ ทวีปอเมริกาใต้ มหาสมุทรแปซิฟิก มหาสมุทรแอตแลนติก มหาสมุทรอินเดีย ขั้วโลกเหนือ และขั้วโลกใต้
ปรากฏการณ์จันทรุปราคาเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นจากดวงจันทร์โคจรรอบโลก แต่เนื่องด้วยมีระนาบวงโคจรเอียงทำมุมประมาณ 5 องศา กับระนาบวงโคจรของโลก ส่งผลให้ดวงจันทร์ไม่ได้โคจรผ่านเข้าไปอยู่ในเงาของโลกทุก ๆ เดือน แต่จะเปลี่ยนไปในตำแหน่งที่ "สูงกว่า" หรือ "ต่ำกว่า" เงาของโลก โดย ปรากฏการณ์จันทรุปราคาจะเกิดขึ้นอย่างน้อยเฉลี่ย 2 ครั้งต่อปี
วันวิสาขบูชา 31 พฤษภาคม 2569 - ดวงจันทร์เต็มดวงไกลโลกที่สุดในรอบปี
คืนวันวิสาขบูชาปีนี้มีความพิเศษเช่นกัน เพราะตรงกับ ดวงจันทร์เต็มดวงที่อยู่ไกลโลกที่สุดในรอบปี ดวงจันทร์เต็มดวงจะมีขนาดปรากฏ "เล็ก" ว่าปกติเล็กน้อย ที่น่าสนใจคือ ดวงจันทร์เต็มดวงครั้งนี้ ยังเป็น "ดวงจันทร์เต็มดวงครั้งที่สองของเดือน" หรือ "บลูมูน" (Blue Moon) ซึ่งเกิดขึ้นไม่บ่อยนัก จึงเรียกได้อีกอย่างว่า "ไมโครบลูมูน" (Micro Blue Moon) โดยครั้งล่าสุดที่เกิด "ไมโครบลูมูน" คือเมื่อวันที่ 31 ต.ค. 2563 หรือเกือบ 6 ปีก่อน
วันคริสต์มาสอีฟ 24 ธันวาคม 2569 - ซูเปอร์ฟูลมูน
คืนก่อนวันคริสต์มาสปีนี้ ท้องฟ้าจะมี ดวงจันทร์เต็มดวงใกล้โลกที่สุดในรอบปี หรือที่เรียกว่า Super Full Moon ดวงจันทร์เต็มดวงจะมีขนาดปรากฏ "ใหญ่" กว่าปกติเล็กน้อย เป็นโอกาสดีที่จะได้ถ่ายภาพ moon illusion หรือภาพดวงจันทร์เปรียบเทียบขนาดกับวัตถุบริเวณขอบฟ้า จะทำให้ได้ภาพดวงจันทร์ที่ดูใหญ่ยักษ์
เมื่อตรงกับคริสต์มาสอีฟ พอดี จึงอาจเป็นค่ำคืนที่หลายคนได้ไอเดียถ่ายภาพหรือเฉลิมฉลองเทศกาลใต้แสงจันทร์อย่างโรแมนติก เตรียมตัวรอไว้ได้เลย
ทำไมปรากฏการณ์ดวงจันทร์จึงตรงกับวันสำคัญบ่อย ?
สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สดร.) อธิบายว่า วันสำคัญทางศาสนาพุทธ เช่น วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา กำหนดโดยวันขึ้น 15 ค่ำ หรือวันที่ดวงจันทร์เต็มดวง ตามปฏิทินจันทรคติ ดังนั้นปรากฏการณ์ที่เกี่ยวข้องกับดวงจันทร์เต็มดวงต่าง ๆ เช่น ดวงจันทร์เต็มดวงใกล้-ไกลโลก และจันทรุปราคา จึงมีโอกาสเกิดขึ้นตรงกับวันสำคัญเหล่านั้นเป็นประจำ นั้นเอง
อย่างไรก็ตาม วันคริสต์มาสอีฟ นั้น เป็นวันสำคัญของศาสนาคริสต์ที่อ้างอิงตามปฏิทินสุริยคติ ไม่ได้อ้างอิงตำแหน่งดวงจันทร์ แต่ปีนี้ 2569 กลับมีความพิเศษเนื่องจากตรงกับคืนที่ดวงจันทร์เต็มดวงใกล้โลกที่สุดในรอบปีพอดี จึงกลายเป็นอีกหนึ่งปีที่ ท้องฟ้าเต็มไปด้วยเรื่องราวให้เฝ้ามอง และอาจทำให้หลายคนอยากออกไปชมพระจันทร์ในคืนสำคัญเหล่านี้มากขึ้น
ปรากฏการณ์ดาราศาสตร์เดือน มีนาคม 2569
นอกจากปรากฏการณ์ต่าง ๆ ข้างต้น ในเดือน มี.ค. ยังมีอีกหลายเหตุการณ์ที่เกี่ยวกับ ปรากฏการณ์ดาราศาสตร์ที่จะเกิดขึ้น
- 6 มี.ค. ดาวสไปกาเคียงดวงจันทร์ (ทิศตะวันออก) 21.15 น. - รุ่งเช้า
- 20 มี.ค. ดาวศุกร์เคียงดวงจันทร์ (ทิศตะวันตก) ดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า - 19.15 น.
- 23 มี.ค. กระจุกดาวลูกไก่เคียงดวงจันทร์ (ทิศตะวันตก) ดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า - 22.00 น.
- 26 มี.ค. ดาวพฤหัสบดีเคียงดวงจันทร์ (ทิศตะวันตก) ดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า - เที่ยงคืน
- 30 มี.ค. ดาวเรกูลัสเคียงดวงจันทร์ (ทิศตะวันตก) 02.50 - 03.30 น. (ช่วงเช้ามืด)
อ้างอิงข้อมูล : สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สดร.)
"เนทันยาฮู" ย้ำเหตุ สู้รบ "สหรัฐฯ-อิสราเอล" กับ "อิหร่าน" จะไม่ยืดเยื้อ ชี้เป็น "ประตูสู่สันติภาพ"
"สุวรรณภูมิ" แจงระบบเช็กอินทำงานปกติ ชี้คิวสะสมหนาแน่น เหตุปรับนโยบายรับสัมภาระ
นายกฯ ถกด่วนมาตรการช่วยคนไทย คาดสู้รบตะวันออกกลางยืดเยื้อ 4 สัปดาห์