วันนี้ (19 พ.ค.2569) จากกรณีอุบัติเหตุรุนแรงบริเวณจุดตัดทางรถไฟที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในประเทศไทย ดร.ประภัสร์ จงสงวน อดีตผู้ว่าการการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) เปิดมุมมองเชิงลึกผ่านรายการจับตาสถานการณ์ว่า โศกนาฏกรรมเหล่านี้เกิดขึ้นจากความผิดพลาดของระบบหรือบุคคลกันแน่
โดย ดร.ประภัสร์ ระบุอย่างตรงไปตรงมาว่า พฤติกรรมของบุคคลมีส่วนเกี่ยวข้องอย่างแน่นอน รวมไปถึงเรื่องของการบริหารจัดการจราจรในภาพรวม โดยข้อเท็จจริงแล้วรถไฟจะวิ่งตามเวลาที่กำหนดไว้ชัดเจน และบริเวณจุดตัดจะมีเครื่องกั้นสัญญาณเตือนติดตั้งไว้ หากผู้ใช้รถใช้ถนนทุกคนเคารพและปฏิบัติตามกฎกติกาอย่างเคร่งครัด อุบัติเหตุเหล่านี้ก็ไม่ควรจะเกิดขึ้นเลย หรือไม่มีโอกาสที่จะเกิดขึ้นได้ด้วยซ้ำไป
แต่สิ่งที่น่ากังวลคือ สังคมไทยต้องยอมรับความจริงว่า อุบัติเหตุทางถนนส่วนใหญ่มีสาเหตุหลักมาจากการไม่ปฏิบัติตามกฎจราจรและขาดวินัย ซึ่งหากเราไม่มุ่งเน้นการแก้ไขปัญหาสาเหตุหลักที่ต้นเหตุนี้ ต่อให้มีความพยายามไปปรับปรุงระบบหรือองค์ประกอบอื่น ๆ อย่างไร ปัญหาเดิม ๆ ก็ยังคงดำรงอยู่และไม่สามารถแก้ไขให้หมดไปได้
เมื่อถูกตั้งคำถามถึงความเข้มงวดในกระบวนการคัดเลือกและตรวจสอบบุคลากร โดยเฉพาะพนักงานขับรถไฟ ดร.ประภัสร์ อธิบายว่า การรถไฟแห่งประเทศไทยมีกระบวนการคัดเลือกที่เป็นมาตรฐานเช่นเดียวกับหน่วยงานรัฐและองค์กรขนส่งอื่น ๆ มีการตรวจสอบประวัติอาชญากรรม ตรวจสอบโรคประจำตัว รวมถึงการตรวจหาสารเสพติดอย่างละเอียด
แต่ในความเป็นจริงต้องยอมรับว่า ปัญหาสารเสพติดหรือการดื่มสุรามักจะเกิดขึ้นภายหลังจากการเข้าทำงาน เนื่องจากบุคลากรอาจเผชิญกับมิติต่าง ๆ ของปัญหาชีวิตส่วนตัว สิ่งที่พบเห็นได้บ่อยที่สุดคือปัญหาการดื่มสุรา และในระยะหลังเริ่มมีปัญหายาเสพติดเข้ามาเกี่ยวข้องเพิ่มขึ้น
หน่วยงานด้านการขนส่งสาธารณะทุกแห่งที่ต้องดูแลชีวิตและความปลอดภัยของประชาชนต่างก็พยายามกวดขันเรื่องนี้อย่างเต็มที่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเทศกาลวันหยุดยาวที่มีผู้โดยสารหนาแน่น จะมีการตั้งจุดตรวจความพร้อมของร่างกายพนักงานขับรถอย่างเข้มงวด
สำหรับประเด็นที่ว่าควรเพิ่มความถี่และความเข้มงวดมากกว่าในปัจจุบันที่เป็นลักษณะการสุ่มตรวจหรือไม่นั้น อดีตผู้ว่าฯ รฟท. เห็นด้วยอย่างยิ่งกับการใช้มาตรการ "สุ่มตรวจแบบไม่แจ้งล่วงหน้า" เพราะหากแจ้งกำหนดการล่วงหน้า พนักงานที่เสพสารเสพติดก็จะหลีกเลี่ยงไม่เสพในวันที่มีการตรวจ การสุ่มตรวจจึงเป็นเครื่องมือป้องปรามที่มีประสิทธิภาพสูงสุด
หากตรวจพบว่ามีสารเสพติดหรือแอลกอฮอล์ในร่างกาย ก็ต้องลงโทษขั้นเด็ดขาดด้วยการเลิกจ้างทันที เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับผู้ใช้บริการ
เตือนรัฐอย่ามองระบบความปลอดภัยเป็น "เรื่องเปลืองงบ"
ในแง่ของระบบและโครงสร้าง ดร.ประภัสร์ กล่าวว่า ในปัจจุบันบริเวณจุดตัดทางรถไฟส่วนใหญ่มีอุปกรณ์กั้น ไม้กั้น และระบบอัตโนมัติคอยอำนวยความสะดวก ควบคู่ไปกับการใช้เจ้าหน้าที่ในการควบคุมไม้กั้นและส่งสัญญาณยืนยันความปลอดภัยให้แก่พนักงานขับรถไฟ
อย่างไรก็ตาม ยังคงมีช่องโหว่ที่เกิดจากพฤติกรรมเสี่ยง เช่น การที่รถจักรยานยนต์พยายามขับขี่ซิกแซกผ่านช่องว่างของไม้กั้นเนื่องจากคิดว่ารถไฟยังมาไม่ถึง โดยเฉพาะในช่วงเวลากลางคืนหรือกลางวันที่ทัศนวิสัยไม่ชัดเจน ทำให้ประเมินความเร็วของรถไฟผิดพลาด
นอกจากนี้ สภาพผิวจราจรบริเวณรางรถไฟที่มีลักษณะเป็นขอบนูนขึ้นมาก็อาจทำให้ผู้ขับขี่สะดุดล้มจนเกิดอันตรายร้ายแรงได้ เมื่อถามถึงแนวทางการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น ระบบอาณัติสัญญาณอัตโนมัติ AI หรือการซิงก์ระบบคอมพิวเตอร์ระหว่างคนขับและรางมาใช้ ดร.ประภัสร์ ชี้ให้เห็นถึงตรรกะที่เป็นอุปสรรคสำคัญในระบบราชการไทย
โดยระบุว่าในต่างประเทศมีการใช้ระบบอัตโนมัติและกล้องตรวจจับอัจฉริยะมานานแล้ว แต่สำหรับประเทศไทย เวลาที่หน่วยงานความปลอดภัยเสนอขอจัดซื้อเทคโนโลยีเหล่านี้ มักจะถูกหน่วยงานที่ดูแลด้านงบประมาณตีตกหรือปฏิเสธ โดยให้เหตุผลว่า "ไม่สำคัญ สิ้นเปลืองงบประมาณ หรือให้ไปใช้ทางเลือกอื่นที่ถูกกว่า" เช่นการขอความร่วมมือจากเจ้าหน้าที่ตำรวจ ซึ่งเป็นการมองเพียงแค่ตัวเลขตัวเงิน แต่ไม่ได้คำนึงถึงคุณค่าของชีวิตประชาชนและความสูญเสียทางเศรษฐกิจมหาศาลหากเกิดอุบัติเหตุรุนแรงขึ้น
วัฒนธรรม "ดูงานแต่ไม่ทำ"
ดร.ประภัสร์ ได้ตั้งข้อสังเกตเชิงวิพากษ์เกี่ยวกับวัฒนธรรมการทำงานของระบบราชการไทยว่า ที่ผ่านมามีการส่งบุคลากรและเจ้าหน้าที่ไปศึกษาดูงานด้านเทคโนโลยีระบบคมนาคมและระบบคอมพิวเตอร์ควบคุมการจราจรในต่างประเทศมากมาย ทั้งในทวีปออสเตรเลีย อเมริกา และยุโรป ทุกครั้งที่ไปดูงานต่างก็พูดเป็นเสียงเดียวกันว่าเทคโนโลยีเหล่านั้นดีมากและประเทศไทยควรนำมาใช้งาน
แต่เมื่อเดินทางกลับมาถึงประเทศไทยกลับไม่มีการนำมาผลักดันหรือลงมือทำจริงอย่างเป็นรูปธรรม ในส่วนของแนวคิดการแก้ไขปัญหาด้วยการลดจำนวนขบวนรถไฟหรือการย้ายสถานีรถไฟออกไปนอกเมือง ดร.ประภัสร์ มองว่าอาจไม่ใช่ทางออกที่รอบคอบ เนื่องจากในต่างประเทศระบบรถไฟล้วนวิ่งเข้าสู่ใจกลางเมืองทั้งสิ้น
รถไฟขนส่งคนได้คราวละจำนวนมากและได้รับสิทธิ์ในการไปก่อนรถยนต์ส่วนบุคคลตามหลักกฎหมาย การย้ายสถานีโดยไม่มีระบบขนส่งมวลชนอื่นรองรับอย่างเพียงพอ จะยิ่งสร้างความเดือดร้อนให้แก่ประชาชนและซ้ำเติมปัญหาการจราจรติดขัด ค่าน้ำมัน และมลพิษทางอากาศให้รุนแรงยิ่งขึ้นเหมือนโดมิโน
สุดท้ายนี้ ทางออกที่มีประสิทธิภาพและสามารถทำได้ทันทีคือการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีกล้องวงจรปิดที่มีอยู่อย่างแพร่หลายในการบังคับใช้กฎหมายจราจรอย่างจริงจัง เมื่อพบผู้กระทำผิดกฎจราจรบริเวณจุดตัดหรือบนท้องถนน ให้ระบบทำการออกใบสั่งและจัดส่งตรงถึงบ้านเพื่อดำเนินการปรับเงินขั้นสูงสุด ซึ่งมาตรการนี้จะสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมและดัดนิสัยคนขับขี่ให้อยู่ในกรอบความปลอดภัยได้อย่างแน่นอน โดยไม่ต้องอ้างเรื่องคนไม่มีวินัยอีกต่อไป
รายงานโดย : น.ส.ฐิตินันท์ คุ้มตะสิน คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (นักศึกษาฝึกงาน)
อ่านข่าวอื่น :
"สุชาติ" ยกมือไหว้ รุดขอโทษสื่อ หลังปะทะคารมปมถูกจี้ถามผลโพล กกร.
ครม.เคาะ 16 ต.ค.69 เป็นวันหยุดพิเศษ เฉพาะพื้นที่ กทม. ให้หน่วยงานราชการ WFH 3 วัน
รมว.ท่องเที่ยวฯ เผย ครม.ยกเลิก “ฟรีวีซา 60 วัน” กลับไปใช้เกณฑ์เดิม